Sibir qorlarida mikroplastik miqdori oshgani aniqlandi
Tomsk davlat universiteti olimlari Gʻarbiy Sibirda uch yil davomida toʻplangan qor namunalarining barchasida mikroplastik aniqladi. Qor qoplamining har bir kvadrat metriga toʻgʻri keladigan zarrachalarning oʻrtacha soni 2021-yildagi 711 tadan 2023-yilda 1112 taga yetgan.
**Sibir qorlarida mikroplastik miqdori ortgani aniqlandi**
*Pollutants* jurnalida e’lon qilingan tadqiqot Oltoy togʻoldi hududlaridan Qutb doirasigacha choʻzilgan maydonni qamrab olgan. Namunalar 2021–2023-yillarda, qor eng koʻp toʻplangan davrda, 23 ta kuzatuv stansiyasida olingan.
Kuzatuvlar Tomsk, Novosibirsk, Omsk, Tyumen va Kemerovo viloyatlarida, Xanti-Mansi va Yamal-Nenets avtonom okruglarida hamda Oltoy oʻlkasida olib borilgan.
Mikroplastik hududlar boʻylab bir tekis tarqalmagan boʻlsa-da, olimlar yillar davomida uning oʻrtacha miqdori oshib borayotganini qayd etgan. Mualliflar buni qor qoplamida mikroplastik toʻplanish tendensiyasi sifatida baholamoqda.
Aniqlangan zarrachalarning 90 foizdan ortigʻini tolalar tashkil etgan. Mayda bo‘laklar ulushi 8 foizgacha, plyonka qismlari va sharsimon zarrachalarniki esa jami 2 foizdan oshmagan. Asosan 300–1000 mikrometr, ya’ni 0,3–1 millimetr kattalikdagi zarrachalar uchragan.
2022–2023-yillarda namunalarda polietilentereftalat — PET ulushi 40 foizdan yuqori boʻlgan. Polipropilen, polietilen va polistirol ham aniqlangan. Bu materiallar sintetik matolar, kiyim-kechak, paketlar, shisha idishlar va konteynerlar ishlab chiqarishda ishlatiladi.
Tadqiqotchilar tolalarning koʻpligi va ularning tarkibi sintetik toʻqimachilik mahsulotlari ifloslanishning asosiy manbalaridan biri boʻlishi mumkinligini koʻrsatishini ta’kidlagan.
Tahlilda mikroplastik miqdori bilan aholi zichligi, yalpi hududiy mahsulot yoki avtomobil yoʻllariga yaqinlik oʻrtasida bevosita bogʻliqlik topilmagan. Biroq qor qoplamining qalinligi bilan oʻrtacha darajadagi bogʻliqlik kuzatilgan: yogʻin koʻpaygani sari atmosferadagi zarrachalarning qorga choʻkishi ham kuchaygan.
Olimlar ehtimoliy ekologik xavfni ham bir nechta indeks orqali baholagan. Polimerlarning kimyoviy xavflilik indeksi 2021-yildagi 96,2 dan 2023-yilda 991 gacha oshgan. Mualliflarga koʻra, bu qoʻllangan baholash usulida xavfli darajaning quyi chegarasiga toʻgʻri keladi.
Oʻsish namunalarda xavflilik bali yuqori boʻlgan poliakrilonitril va poliuretan paydo boʻlishi bilan izohlangan. Shu bilan birga, konsentratsiyani ham hisobga oluvchi potensial ekologik xavf indeksi 1,92 dan 19,7 gacha koʻtarilgan boʻlsa-da, eng past xavf toifasida qolgan.
Tadqiqot ishtirokchisi Aleksey Rednikinning tushuntirishicha, kimyoviy xavflilik koʻrsatkichi yuqori polimerlar uchrasa ham, ularning konsentratsiyasi hozircha nisbatan past. Biroq koʻrsatkichlarning oʻsishi kuzatuvlarni davom ettirish zaruratini koʻrsatadi.