Germaniya sudi Usmanovning YEI Kengashiga qarshi sanktsiyalar boʻyicha daʼvo arizasiga yoʻl ochdi

Germaniya sudi Usmonovning sanktsiyalar boʻyicha YEI Kengashiga qarshi ishiga yoʻl ochdi

Germaniya Federal oliy sudi (Bundesgerichtshof yoki BGH) Gamburg oʻlka sudi prezidenti oʻzbek-rossiyalik milliarder Alisher Usmonovning Yevropa Ittifoqi Kengashiga qarshi daʼvosi boʻyicha sud hujjatlarini topshirishni tashkil qilishdan bosh tortganida noqonuniy harakat qilgan deb topdi va ishni deyarli uch yil davomida toʻxtatib qoʻygan qarorlarni bekor qildi.

2026 yil 21 oktyabrdagi qarorida BGH Gamburg sudi prezidentining rad javobini hamda uni maʼqullagan Ganza oliy oʻlka sudining avvalgi qarorini bekor qildi, deb xabar berdi Germaniyaning Die Welt gazetasi 2 noyabr kuni.

Ish YEI Kengashi tomonidan 2022 yilda Usmonovga qarshi kiritilgan sanktsiyalarni asoslash uchun Yevropa Ittifoqining Rasmiy jurnalida eʼlon qilingan izohlarga qaratilgan. Usmonovning taʼkidlashicha, bu izohlar yolgʻon va uning obroʻsiga putur yetkazadi va u ularning keyinchalik nashr etilishini, jumladan shaxsiy maʼlumotlarining oshkor qilinishini toʻxtatishga harakat qilmoqda.

Ish 2023 yil dekabr oyida, Usmonov Gamburg oʻlka sudiga daʼvo arizasi berganida boshlangan. 2023 yil 29 dekabrda sud daʼvo arizasi Belgiyadagi YEI Kengashiga yetkazilishini buyurdi, toki muassasa ayblovlarni oʻrganib chiqib, javob qaytarishi mumkin boʻlsin.

Ammo sudning maʼmuriy ishlariga rahbarlik qilgan Gamburg oʻlka sudi prezidenti, ishni olib borayotgan mustaqil sudya farmoyish chiqarganiga qaramay, hujjatlarni yetkazib berishni tashkil qilishdan bosh tortdi. U bu qarorni Germaniya Federal adliya vazirligi bilan maslahatlashgandan soʻng qabul qilgan, vazirlik esa Tashqi ishlar vazirligining eʼtirozlariga havola qilgan.

Die Welt nashrining yozishicha, hukumatning ichki hujjatlari Germaniya hukumati qisman tashqi siyosiy sabablarga koʻra daʼvoni yetkazib berishga qarshi chiqqanini koʻrsatgan. Forbes ga qarshi alohida ish bilan bogʻliq yozishmalarda Tashqi ishlar vazirligi vakili milliy sudlar YEI sanktsiya choralariga taʼsir koʻrsatmasligi yoki ularni qayta koʻrib chiqmasligi kerakligini, chunki bu ularning ustmilliy xususiyatiga zid kelishini aytgan.

Gazeta bir amaldorning soʻzlaridan iqtibos keltirgan holda, hukumat oʻrnatilgan tizim aylanib oʻtilmasligini taʼminlashdan katta tashqi siyosiy manfaatdor ekanini bildirgan.

21 oktyabrdagi qarorida BGH Gamburg sudi prezidenti mustaqil sudyaning farmoyishini bekor qilish vakolatiga ega emasligini aytdi. U hujjatlarni yetkazib berishni rad etish noqonuniy boʻlganini va daʼvogarning huquqlarini buzganini taʼkidladi. Sud, shuningdek, Federal adliya vazirligining Tashqi ishlar vazirligi bilan kelishilgan tavsiyasi majburiy emasligini bildirdi.

Bu qaror ish endi YEI Kengashiga rasmiy yetkazib berish bosqichiga oʻtishi mumkinligini anglatadi.

Usmonovning manfaatlarini himoya qiluvchi Gamburglik media-advokat Yoaxim Shtaynxyofel bu qaror odil sudlovdan foydalanish hukumatning tashqi siyosatiga bogʻliq boʻlmagan asosiy huquq ekanini tasdiqlaganini aytdi.

"Odil sudlovdan foydalanish asosiy huquqdir. U hozirgi tashqi siyosiy kursga bogʻliq emas", dedi u.

Shtaynxyofel Gamburg sudi prezidenti daʼvoni yetkazib berishni bloklovchi harakati bilan, bunga qonuniy vakolati boʻlmasa-da, amalda oʻz sudidagi sudyaga qarshi ijroiya hokimiyati manfaatlarini koʻzlab harakat qilganini qoʻshimcha qildi.

"Sud prezidenti Tashqi ishlar vazirligining koʻrsatmalariga boʻysunmaydi. Sud va ijroiya hokimiyatini aralashtirib yuborgan har bir kishi sud hokimiyatining mustaqilligiga putur yetkazadi", dedi u.

Sanktsiyalar boʻyicha nizoning kelib chiqishi

YEIga aʼzo davlatlar hukumatlarini ifodalovchi YEI Kengashi 2022 yilda Usmonovga qarshi sanktsiyalar kiritdi. Qarorni tushuntirar ekan, Kengash boshqa manbalar qatorida AQShning Forbes jurnali tomonidan chop etilgan bayonotlarga havola qildi, unda milliarder "Putinning malayi" ekani va Rossiya prezidentining biznes ishlarini olib borishi daʼvo qilingan edi.

Usmonov bu ayblovlarga sudda muvaffaqiyatli eʼtiroz bildirdi. 2024 yil yanvarda Gamburg oʻlka sudi Forbes jurnaliga Usmonovning malay sifatida harakat qilganini isbotlay olmagani, daʼvolar ortida turgan ekspertni aniqlay olmagani yoki sudda ayblovlarni tasdiqlay olmaganidan soʻng ularni takrorlashni taqiqladi. Keyinchalik Forbes bu bayonotlar shunchaki fikr-mulohazalar ekanini taʼkidladi.

Keyinchalik YEI Kengashi oʻz taʼrifini biroz oʻzgartirdi, ammo Usmonov Putinning malayi sifatida harakat qilgani haqidagi daʼvosini qaytarib olmadi.

Usmonovning taʼkidlashicha, YEIning sanktsiyalarni rasmiy asoslashida ushbu ayblovlarning va u haqidagi boshqa bayonotlarning davom ettirib nashr qilinishi uning shaxsiy huquqlarini buzadi. Uning daʼvo arizasi Kengashning ushbu bayonotlarni keyinchalik tarqatishini toʻxtatishga qaratilgan.

Die Welt nashri, shuningdek, ushbu ishni Frants Kafkaning "Jarayon" romaniga qiyoslab, YEI sanktsiyalar roʻyxatiga kiritilgan odamlar oʻzlariga qarshi ishlatilgan ayblovlarga eʼtiroz bildirishda qiyinchiliklarga duch kelishi mumkinligini taʼkidladi.

Gazetaning yozishicha, YEI sanktsiyalari Yevropadagi aktivlarni muzlatishi va kirish hamda tranzit taqiqlarini, biznes bitimlariga cheklovlarni va mablagʻlar yoki boshqa iqtisodiy resurslar ajratishni taqiqlashi mumkin. Resurs ajratish qoidalarini buzish uchinchi shaxslar uchun jinoiy javobgarlikka sabab boʻlishi mumkin.

Hisobotda, shuningdek, Politico nashrining 2023 yilgi surishtiruviga havola qilingan boʻlib, unda YEIning baʼzi sanktsiya qarorlari eʼtiborsizlik bilan toʻplangan dalillarga, jumladan Vikipediya materiali, onlayn maqolalar va ijtimoiy tarmoqlardagi postlarga tayangani aniqlangan.

Gazetaning taʼkidlashicha, BGH qarori kengroq oqibatlarga olib kelishi mumkin, chunki YEI sanktsiyalar roʻyxatida 3000 dan ortiq kishi bor va ularning baʼzilari milliy sudlarda oʻxshash ishlar boʻyicha eʼtiroz bildirilishi mumkin boʻlgan ayblovlarga duch kelishi mumkin.

Nashr shveytsariyalik publitsist va sobiq polkovnik Jak Boning degop "rossiyaparast propaganda karnayi" degan ayblov asosida aktivlari muzlatilgani va sayohati cheklangani ishiga eʼtibor qaratdi.

Usmonov bilan bogʻliq boshqa huquqiy jarayonlar

2023 va 2025 yillar oraligʻida oʻnlab Yevropa ommaviy axborot vositalari, ayniqsa Germaniyaniki va jamoat arboblari Usmonov haqida aytgan gaplarini asoslab bera olmasliklarini tan olishgan va ularni tarqatishni toʻxtatish boʻyicha yozma majburiyat berishgan.

Uning vakillaridan olingan maʼlumotlarga koʻra, advokatlari butun dunyo boʻylab media tashkilotlaridan 21 ta sud qarori va 109 ta noqonuniy xatti-harakatlarni toʻxtatishga vaʼda bergan bayonotlarni qoʻlga kiritishgan. Uning huquqshunoslar jamoasi va matbuot xizmati, shuningdek, 62 mamlakatdagi 3700 dan ortiq nashrga tuzatishlar kiritishga erishdi.

Tilga olingan holatlar orasida 2024 yil yanvaridagi Forbes ga qarshi chiqarilgan qaror ham bor. Usmonov, shuningdek, Germaniyaning Tagesspiegel gazetasi, Avstriyaning Kurier gazetasi hamda Germaniyaning RTL va Westdeutscher Rundfunk teleradiokompaniyalariga qarshi ishlarda ham gʻalaba qozongan.

Taqdim etilgan maʼlumotlarda Germaniya rasmiylari tomonidan olib borilgan bir nechta surishtiruvlar ham tasvirlangan.

2023 yil may oyida Gamburg oʻlka sudi Frankfurt bosh prokuraturasi va Federal jinoyat politsiyasi boshqarmasi tomonidan oʻtkazilgan tintuv orderlarini noqonuniy deb topdi va ularni bekor qildi, chunki daʼvo qilingan jinoyatning hatto boshlangʻich gumoni ham yoʻqligini aytdi.

2024 yil oktyabr oyida, ikki yarim yildan ortiq surishtiruvdan soʻng, Frankfurt bosh prokuraturasi ayblov eʼlon qilmasdan yoki jinoyat sodir etilganini isbotlamasdan oʻz tekshiruvini yakunladi. Qaror Usmonovning aybsizlik prezumptsiyasini saqlab qoldi va unga qarshi xuddi shunday gumonlar boʻyicha surishtiruvni qayta ochishni rad etdi.

2025 yilda Myunxen II bosh prokuraturasi ham 2022 yilda Usmonovga qarshi kiritilgan YEI sanktsiyalari bilan bogʻliq Germaniyaning Tashqi iqtisodiy faoliyat va toʻlovlar toʻgʻrisidagi qonunining taxminiy ikkita buzilishi boʻyicha surishtiruvni yakunladi.

Usmonov YEI sanktsiyalar roʻyxatidan chiqarildi

2026 yil sentyabrida YEI Kengashi Usmonovni oʻz sanktsiyalar roʻyxatidan chiqardi. Qaror 2026 yil 22 sentyabrda kuchga kirdi. Ammo sanktsiyalarni asoslash uchun ishlatilgan ayblovlar YEI veb-saytlarida qolmoqda va tadbirkor hamon Germaniya sudi orqali ularni olib tashlashga harakat qilmoqda.

Die Welt gazetasining yozishicha, BGH qarori Usmonovning ishidan tashqari ham muhim ahamiyatga ega boʻlishi mumkin, chunki u YEI sanktsiyalaridan aziyat chekkan odamlarga milliy sudlarda ehtimoliy tuhmat bayonotlariga eʼtiroz bildirish imkonini beradi. Bunday ishlar YEI Kengashini sanktsiyalarni asoslash uchun foydalanadigan ayblovlarni isbotlashga va uning qaror qabul qilish jarayonini yanada sinchkovlik bilan tekshirishga majbur qilishi mumkin.

Unda aytilishicha, sanktsiyalar ishonchli dalillarga asoslanishi kerak, ayniqsa ular insonlarning asosiy huquqlarini sezilarli darajada cheklab qoʻyganda. Shuningdek, qaror YEIni oʻz sanktsiya amaliyotini qayta koʻrib chiqishga va qarorlar yetarlicha haqiqiy va huquqiy bazaga ega ekanini taʼminlashga undashi mumkinligi taʼkidlanadi.

Gazeta sanktsiyalar noqonuniy qurol savdosi, xakerlik, josuslik va Rossiyaning Ukrainaga qarshi urushini faol qoʻllab-quvvatlashda aybdor boʻlgan shaxslarga qarshi muhim vosita boʻlib qolayotganini tan oldi. Ammo ularni joriy qiluvchi organlar oʻz qarorlari uchun ishonchli dalillar taqdim etishi kerakligi aytildi.

Gazeta, shuningdek, Yevropa Komissiyasi prezidenti Ursula fon der Lyayenning 2022 yilgi Ittifoqning ahvoli haqidagi nutqini yodga oldi, unda u nizoni avtoritarizm va demokratiya oʻrtasidagi kurash deb taʼriflagan edi.

"bu bizning qadriyatlarimizga qarshi urush va kelajagimizga qarshi urushdir", degan edi fon der Lyayen. "Gap demokratiyaga qarshi avtokratiya haqida bormoqda."

Die Welt taʼkidlashicha, xuddi shu tamoyillar YEIning sanktsiyalarni asoslashiga ham tatbiq etilishi kerak, ayniqsa qonun ustuvorligi va asosiy huquqlarni himoya qilishda.