Emlash: uydirma va haqiqatlar
Vaksinadan asorat olish ehtimoli kasallikka chalinib, uning og‘ir oqibatlariga duch kelishdan ming marotaba kamroq. Masalan,
**Emlash: uydirmalar va haqiqatlar**
Emlash yordamida turli kasalliklarning oldini olish tibbiyot fanining jamoat salomatligini saqlashga qo‘shgan eng muhim hissalaridan biridir. Shu tufayli rivojlangan mamlakatlarda bir qator yuqumli kasalliklar — difteriya, qizamiq, tepki, tug‘ma qizilcha, V tipidagi gemofillik infeksiya — keskin kamaydi, chechak va poliomiyelit esa butunlay yo‘q qilindi.
Shunga qaramay, aholi orasida ommaviy emlash borasida turli uydirmalar va emlashga qarshi qarashlar saqlanib qolmoqda. Quyida emlash haqidagi ilmiy haqiqatlar keltiriladi.
**1-uydirma: Infeksiyalarning kamayishiga emlash emas, balki turmush darajasining oshishi sabab bo‘lgan.**
Faqat yaxshi yashash sharoitlari va sanitariya yuqumli kasalliklardan to‘liq himoya qila olmaydi. Emlash qamrovi pasaygan hududlarda infeksiyalarning qayta kuchayishi bunga yaqqol dalildir. Niderlandiya va Buyuk Britaniyada emlashdan bosh tortilgan yoki qamrov kamaygan yillarda yirik epidemiyalar kuzatilgan.
**Davlat vaksinalarning nojo‘ya ta’sirlarini yashiradi.**
Masalan, postvaksinal asoratlarni ro‘yxatga olish tizimi o‘nlab yillardan beri mavjud. Barcha nojo‘ya reaksiyalar qonunchilikka muvofiq davlat statistikasi tomonidan hisobga olinadi va preparatlarni qo‘llash yo‘riqnomalarida ochiq ko‘rsatiladi.
**Vaksinatsiyaning nojo‘ya ta’sirlari kasallik asoratlaridan xavfliroq.**
Vaksinadan asorat olish ehtimoli kasallikka chalinib, uning og‘ir oqibatlariga duch kelishdan ming marotaba kamroq. Masalan, qizamiq kasalligi har beshinchi bolaning o‘limiga sabab bo‘lishi mumkin, vaksina esa faqat juda kam hollardagina vaqtinchalik yengil reaksiya beradi.
**Emlash immunitet tizimini zaiflashtiradi va yo‘q qiladi.**
Vaksinalar immunitet tizimini buzmaydi, aksincha uni muayyan kasalliklarga qarshi kurashishga «o‘rgatadi». Bola kundalik hayotda duch keladigan miqdordagi antigenlarga nisbatan vaksinalardagi antitelolar miqdori juda oz.
**Vaksinatsiya go‘daklarning to‘satdan o‘limi sindromiga sabab bo‘ladi.**
Keng ko‘lamli ilmiy tadqiqotlar emlash va go‘daklarning to‘satdan o‘limi o‘rtasida hech qanday bog‘liqlik yo‘qligini isbotlagan. Aksincha, emlangan bolalarda bunday xavf past bo‘lishi aniqlangan.
**Vaksinalar tarkibidagi simob (timerosal) autizmni keltirib chiqaradi.**
Timerosal tarkibidagi etil-simob organizmdan tezda chiqib ketadi va zarar yetkazmaydi. Dunyo bo‘ylab o‘tkazilgan ko‘plab yirik tadqiqotlar timerosal saqlovchi vaksinalar va autizm o‘rtasida hech qanday bog‘liqlik yo‘qligini ko‘rsatgan.
**Tabiiy immunitet har qanday infeksiyadan himoya qilish uchun yetarli.**
Sog‘lom turmush tarzi umumiy immunitetni mustahkamlasa-da, faqat vaksinagina muayyan xavfli patogenlarga qarshi maxsus adaptiv immunitet hosil qiladi.
**AKDS vaksinasi ko‘plab reaksiyalarni keltirib chiqaradi, uni bekor qilish kerak.**
AKDS vaksinasi boshqalariga qaraganda ko‘proq reaksiya berishi rost (qisqa muddatli qizish yoki og‘riq), ammo uning qo‘llanilishini to‘xtatish Yaponiya misolida kuzatilganidek, darhol ko‘kyo‘tal epidemiyasiga va bolalar o‘limiga olib keladi. Hozirgi kunda xavfsizroq atsellyulyar vaksinalar ham mavjud.
**Bir vaqtning o‘zida bir nechta kasallikka qarshi emlash immunitetni haddan tashqari zo‘riqtiradi.**
Bolaning immunitet tizimi bir vaqtning o‘zida minglab antigenlarga javob bera oladi. Birlashtirilgan (kombinatsiya qilingan) vaksinalar qattiq ilmiy tekshiruvlardan o‘tgan bo‘lib, ular xavfsiz va bir nechta kasallikdan birvarakayiga himoya qiladi.
**Gepatit B ga qarshi vaksina jigarni vayron qiladi va ko‘plab asoratlar beradi.**
Gepatit B vaksinasi jigar kletkalariga zarar yetkazmaydi va unda metabolizmga uchramaydi. U organizmda himoya antitelolarini ishlab chiqarish uchun xavfsiz miqdordagi antigenni ta’minlaydi xolos.
**BSJ vaksinasi sil kasalligidan himoya qilmaydi, aksincha uni keltirib chiqaradi.**
Dunyoning 150 dan ortiq mamlakatlarida BSJ hamon chaqaloqlarni og‘ir sil shakllaridan (sil meningiti va boshqalardan) asrashning eng asosiy vositasi sifatida qo‘llanilib kelinmoqda.
**Turli kasalliklarga chalingan bolalarni emlab bo‘lmaydi.**
Aksincha, surunkali kasalliklari mavjud shaxslar infeksiyalarga duch kelsa, kasallik ularda juda og‘ir kechadi. Shu sababdan ham bunday guruhdagilarni shifokor nazorati ostida emlash ular uchun himoya vositasi hisoblanadi.
**Gigiyena yaxshilandi, kasalliklar kamaydi, shuning uchun emlanish shart emas.**
Infeksiya qo‘zg‘atuvchilari dunyoning boshqa burchaklarida hamon sirkulyasiya qilmoqda. Agar jamoaviy immunitet tushib ketsa, yo‘q bo‘lib ketgan deb o‘ylangan xavfli kasalliklar tezda qayta avj oladi.
O‘zingiz va atrofdagilarni himoya qilishning yagona ishonchli yo‘li — bu o‘z vaqtida emlanishdir.