Dumda sudralib yuribmiz

**Orqada qolmoqdamiz**

PISA-2025 xalqaro tadqiqoti natijalari Markaziy Osiyoning barcha respublikalari davlat rivojlanish maqsadlaridan orqada qolayotganini koʻrsatdi. Tarixda ilk bor davlat va jamiyatda ikkita koʻrsatkichni oʻzaro solishtirish uchun noyob imkoniyat paydo boʻldi: davlat nimaga erishishni rejalashtirgan edi va yakunda taʼlim tizimi nima berdi. Oʻquvchilar oʻzlashtirishining xalqaro baholanishi hukumatlarga maktab oʻquvchilari qaysi sohalarda kuchli, qaysi sohalarda orqada qolayotganini aniqlashga, shuningdek, vaqt oʻtishi bilan taʼlim natijalarining oʻzgarishini kuzatib borishga yordam beradi.

Oʻquvchilarni xalqaro baholash dasturi (PISA) 15 yoshli oʻsmirlarning tabiiy fanlar, matematika va oʻqish boʻyicha bilimlarini amaliy masalalarni hal qilishda qanchalik yaxshi qoʻllay olishini tekshiradi. Tadqiqot Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (IHTT) tomonidan oʻtkaziladi va zaif jihatlarni aniqlash hamda vaqt oʻtishi bilan taʼlim sifati yaxshilanayotganini kuzatib borish uchun moʻljallangan.

8 sentyabr kuni eʼlon qilingan natijalar ayrim yoʻnalishlarda oʻsish, boshqalarida pasayish va mintaqaviy statistikada sezilarli boʻshliqlar mavjudligini koʻrsatmoqda. PISA 2025 tadqiqotida asosiy eʼtibor tabiiy fanlarga qaratildi, shuningdek, raqamli muhitda taʼlim olish boʻyicha keng koʻlamli ishlarning bir qismi sifatida hisoblash masalalarini hal qilish koʻnikmalarini baholashning yangi tizimi joriy etildi.

Milliy darajada tadqiqotda Qozogʻiston, Qirgʻiziston va Oʻzbekiston ishtirok etdi. Tojikiston milliy tanlov bilan emas, balki Dushanbe shahri misolida taqdim etildi, Turkmaniston esa ishtirok etmadi.

Matematika, oʻqish va hisoblash masalalarini hal qilish boʻyicha eʼlon qilingan eng yuqori mintaqaviy natijalarni Qozogʻiston, tabiiy fanlar boʻyicha esa Oʻzbekiston koʻrsatdi. Shu bilan birga, Oʻzbekistonning matematika va oʻqish boʻyicha natijalari eʼlon qilinmadi, shu sababli uchta asosiy fan boʻyicha toʻliq solishtirish imkoni yoʻq.

Markaziy Osiyo koʻrsatkichlari hanuzgacha IHTT mamlakatlari boʻyicha oʻrtacha koʻrsatkichlardan past boʻlib qoldi, biroq Qozogʻiston va Oʻzbekiston qator yoʻnalishlarda Yevropa Ittifoqiga aʼzo ayrim davlatlarni ortda qoldirdi.

IHTT mamlakatlarida matematika va oʻqish boʻyicha oʻrtacha natijalar PISA tarixidagi eng past darajaga tushdi. Tabiiy fanlarda esa vaziyat nisbatan barqaror boʻlib qoldi.

Yangi natijalar va uzoq muddatli tendentsiyalar doim ham mos kelavermaydi. Qozogʻiston va Oʻzbekiston PISA tadqiqotida 2022 yilda ishtirok etgan boʻlsa, Qirgʻiziston bundan avval ushbu tadqiqotdan 2009 yilda oʻtgan edi.

2022 yilga nisbatan Qozogʻistonning matematika boʻyicha natijalari taxminan 12 punktga pasaydi va bu mamlakat uchun statistik jihatdan sezilarli pasayishdir. Tabiiy fanlar va oʻqish boʻyicha nisbatan moʻʼtadil pasayish statistik jihatdan ahamiyatli boʻlmadi.

Qirgʻizistonda esa, aksincha, avvalgi ishtirokka nisbatan matematika, oʻqish va tabiiy fanlar boʻyicha oʻsish qayd etildi. Bu yutuqlar birgina PISA tsiklini emas, balki 16 yilni qamrab oladi.

Oʻzbekiston mintaqaviy natijalar orasida eng sezilarli oʻsishni koʻrsatdi. Uning tabiiy fanlar boʻyicha koʻrsatkichi 2022 yildagi 355 dan 2025 yilda 438 gacha, yaʼni 83 punktga oshdi. Bu shuningdek, butun dunyo boʻylab solishtiriladigan natijalarga ega taʼlim tizimlari orasida tabiiy fanlar boʻyicha eng katta oʻsish boʻldi va keyingi eng yirik 38 punktlik oʻsishdan ikki baravar koʻproqni tashkil etdi.

Boshqa xalqaro baholashlar yuz bergan oʻzgarishlar koʻlamini yaxshiroq tushunish imkonini beradi.

Qozogʻiston va Oʻzbekiston 2023 yilgi Xalqaro matematika va tabiiy fanlar tendentsiyalarini oʻrganish tadqiqotida (TIMSS) ishtirok etgan yagona Markaziy Osiyo davlatlari boʻldi. Ushbu tadqiqotda oʻrta maktabning quyi sinf oʻquvchilari baholanadi va PISA'dan farqli metodologiya qoʻllaniladi.

Sakkizinchi sinf oʻquvchilari orasida Qozogʻiston tabiiy fanlar boʻyicha 443 ball, Oʻzbekiston esa 396 ball oldi. Ikki yil oʻtib, PISA tadqiqotida tabiiy fanlar boʻyicha natijalar qayd etildi: Qozogʻistonda 420 ball va Oʻzbekistonda 438 ball. Turli oʻquvchilar baholangani va turli test usullaridan foydalanilgani sababli, ushbu natijalarni toʻgʻridan-toʻgʻri solishtirib boʻlmaydi.

Mintaqaning boshqa mamlakatlarida solishtiriladigan maʼlumotlar kamroq, bu esa barcha beshta mamlakatdagi oʻzgarishlarni izchil baholashni qiyinlashtiradi.

Oʻzbekistonning PISA 2025 tadqiqotidagi matematika va oʻqish boʻyicha natijalari eʼlon qilinmadi. IHTT ayrim maktablar va hududlardagi javoblarda nomuvofiqliklar aniqlanganini, shu sababli ushbu natijalar solishtirish uchun yaroqsiz ekanini maʼlum qildi. Shu bilan birga, tabiiy fanlar va raqamli taʼlim boʻyicha natijalar eʼlon qilindi.

Qirgʻizistondagi baholashlar oʻrtasidagi oʻn olti yillik farq soʻnggi tendentsiyalarni aniqlashni qiyinlashtiradi. Dushanbe natijalarini Tojikiston uchun umummilliy koʻrsatkich deb hisoblab boʻlmaydi, Turkmanistonning yoʻqligi esa PISA uchun namuna qoldirmaydi.

Shu tariqa, Markaziy Osiyoda hanuzgacha barcha beshta mamlakatni qamrab oluvchi toʻliq solishtiriladigan natijalar toʻplami mavjud emas.

Muntazam va ishonchli test sinovlari hukumatlarga zaif jihatlarni aniqlash, islohotlar natijalarini kuzatish va qoʻshimcha resurslar talab qilinishi mumkin boʻlgan sohalarni belgilash uchun maʼlumotlar taqdim etadi.

PISA 2025 Markaziy Osiyo uchun yangi mezonni belgilab beradi. Keyingi bosqich 2025 yilda kuzatilgan tendentsiyalar saqlanib qolishi yoki qolmasligini koʻrsatadi.