Markaziy Osiyo davlatlari mintaqaning yadroviy quroldan xoli maqomiga sodiqligini tasdiqladilar

Markaziy Osiyo davlatlari mintaqaning yadrosiz maqomiga sodiqligini tasdiqladilar

Markaziy Osiyoning beshta davlati tashqi ishlar vazirlari qoʻshma bayonotda mintaqaning yadrosiz maqomiga sodiqligini yana bir bor tasdiqladilar. Bunga Semipalatinsk shartnomasining 20 yilligi munosabat boʻldi. Hujjatda bunday hudud yaratish gʻoyasi ilk bor 1993 yilda Oʻzbekiston tomonidan ilgari surilgani eslatib oʻtildi.

Qoʻshma bayonotda tashqi siyosat mahkamalari rahbarlari shartnomani "tarixiy ahamiyatga ega" deb atadilar va bu mintaqadagi beshta davlatning hamkorlikdagi ishi natijasi boʻlganini taʼkidladilar.

Hujjatda Oʻzbekiston tashabbusi tarixiga alohida eʼtibor qaratilgan. Toshkent ilk bor Markaziy Osiyoda yadro qurolidan xoli hudud yaratishni 1993 yil sentyabr oyida BMT Bosh Assambleyasining 48-sessiyasida taklif qilgan edi.

Oradan 13 yil oʻtib, ushbu tashabbus huquqiy jihatdan mustahkamlandi. Markaziy Osiyoda yadro qurolidan xoli hudud toʻgʻrisidagi shartnoma 2006 yil 8 sentyabrda Semipalatinskda imzolangan. Oʻzbekiston, Qozogʻiston, Qirgʻiziston, Tojikiston va Turkmaniston uning ishtirokchilariga aylandi. Bugungi kunda Markaziy Osiyo toʻliq Shimoliy yarim sharda joylashgan va yadro quroliga ega boʻlgan ikki davlat bilan bevosita chegaradosh yagona yadrosiz hudud boʻlib qolmoqda.

Mintaqa uchun bu mavzu alohida ahamiyatga ega. Aynan Markaziy Osiyo oʻtmishda keng koʻlamli yadroviy sinovlar oʻtkazilgan joyga aylangan boʻlib, ularning oqibatlari hanuzgacha sezilmoqda. Bayonotda ishtirokchilar yadroviy portlashlar va ularning oqibatlaridan jabr koʻrgan insonlar xotirasini yod etdilar hamda Semipalatinsk poligoni yopilganligining 35 yilligini olqishladilar.

Shu bilan birga, Markaziy Osiyo davlatlari yadroviy qurolsizlanish borasida siljish yoʻqligi, qurol-yarogʻlarni nazorat qilish boʻyicha bir qator kelishuvlarning amal qilishi toʻxtatilgani va yadroviy arsenallarning modernizatsiya qilinayotganidan xavotir bildirdilar.

Tashqi siyosat mahkamalari rahbarlari yadroviy davlatlarni qurolsizlanish va qurol-yarogʻlarni nazorat qilish mexanizmlarini yaratish ustida faolroq ishlashga chaqirdilar.

Alohida ravishda davlatlar Yadro qurolini tarqatmaslik toʻgʻrisidagi shartnoma va Xalqaro atom energiyasi agentligi faoliyatini qoʻllab-quvvatlashlarini tasdiqladilar. Ular, shuningdek, Yadroviy sinovlarni keng qamrovli taqiqlash toʻgʻrisidagi shartnomaning tezroq kuchga kirishi tarafdori ekanliklarini bildirdilar.

Bayonotda mavjud yadrosiz hududlar oʻrtasidagi hamkorlikni rivojlantirish zarurligi ham taʼkidlangan. Xususan, Afrika atom energiyasi komissiyasi hamda Lotin Amerikasi va Karib havzasida yadro qurolini taqiqlash tashkiloti bilan kelgusidagi hamkorlikning muhimligi qayd etilgan.

Avvalroq Qozogʻiston prezidenti Qasim-Jomart Toqayev mamlakat yadroviy davlatlar oʻrtasidagi muzokaralar va Yadroviy sinovlarni keng qamrovli taqiqlash toʻgʻrisidagi shartnomaning tezroq kuchga kirishi tarafdori boʻlishda davom etishini maʼlum qilgan edi.