Britaniyaning nufuzli maktablari oʻquvchilar va foyda ilinjida Hindistonga yoʻl olmoqda

Britaniyaning elita maktablari oʻquvchilar va foyda izlab Hindistonga yoʻl olmoqda

Xarrouning Bengalurudagi kampusida oʻquvchilar maktabning anʼanaviy shlyapalari va formalarini kiyib yurishadi.

Hindistonning shimoli-gʻarbidagi Penjab shtatining Chandigarh shahri chekkasida shu yil boshida 473 yillik tarixga ega Britaniya xususiy maktabi oʻzining qizlar uchun moʻljallangan ilk xalqaro kampusini ochdi.

Maktabning Angliyaning Bedfordshir grafligidagi maydonida joylashgan, diqqatni tortadigan gotika uslubidagi markaziy binosidan farqli oʻlaroq, Hindistondagi hudud zamonaviyroq boʻlib, maxsus qurilgan oʻquv bloklariga ega. Shunga qaramay, koʻzga tashlanib turadigan qizil gʻishtli soat minorasi maktabning Britaniyadagi ildizlarini aniq aks ettiradi.

Bedford Mohali maktabi — Hindiston boʻylab oʻz kampuslarini tashkil etayotgan, mamlakatdagi eng qadimgi uchta maktabni ham oʻz ichiga olgan kamida yarim oʻnlab Britaniya xususiy maktablarining (boy tarixga ega, oʻqish uchun toʻlov olinadigan elita xususiy maktablar) eng oxirgisidir. Ularning bu qadami Xitoyda sharoitlar qiyinlashayotgani va Britaniya 2025 yil 1 yanvardan boshlab xususiy maktab toʻlovlariga QQS joriy etayotgan bir paytda yuz bermoqda.

2023 yildan beri Hindistonning Silikon vodiysi hamda dasturiy taʼminot va startap firmalari markazi boʻlmish Bengaluru Hindistonning birinchi bosh vaziri Javaharlal Neru tahsil olgan nufuzli Xarrou maktabiga mezbonlik qilib kelmoqda. Shrusberi maktabi Markaziy Hindistondagi Bhopal shahrida oʻz kampusini ochdi, Vellington kolleji esa oʻzining hurmatli universitetlari va kollejlari sababli oʻzini “Sharqning Oksfordi” deb ataydigan gʻarbiy Puna shahrini tanladi.

Millfild, Qirolicha Yelizaveta maktabi va boshqa bir qancha maktablar ham yaqin yillarda sunʼiy yoʻldosh kampuslarini rejalashtirayotgani aytilmoqda.

Oʻn yillar davomida Hindistonda elita va aristokratik oilalarga xizmat koʻrsatadigan, mustamlakachilik davri Britaniya xususiy maktabi modeliga asoslangan mahalliy internat maktablari mavjud edi. Ammo yangi boyigan hind oilalari oʻz farzandlarining koʻproq xalqaro tajribaga ega boʻlishini tobora koʻproq xohlayotgani sababli bozor jadal kengaydi.

“Bizning xalqaro oʻquv dasturimiz ularning koʻpchiligi uchun asosiy harakatlantiruvchi omildir”, dedi Bengalurudagi Xarrou maktabi rahbari Kerolayn Pasko BBCga.

Xarrou va Bedford Hindistonda boshlangʻich darajadan tortib A-level darajasigacha boʻlgan butun Kembrij oʻquv dasturini — butun dunyo boʻylab 10 000 ta maktab tomonidan qoʻllaniladigan global taʼlim tizimini taklif qiluvchi kam sonli maktablar qatoriga kiradi.

Bedford maktabi — Hindistonga kirib kelgan kamida yarim oʻnlab Britaniya xususiy maktablarining eng yangisidir

Katta oilasi Hindiston boʻylab maktablar tarmogʻini boshqaradigan Harsimran Singh Kochchar oʻzining besh yoshli qizi Parinitni Bedford Mohaliga yuborishni tanlaganini, chunki maktab “faqat akademik bilimlarga emas, balki xarakterni rivojlantirish va oʻziga boʻlgan ishonchga har tomonlama eʼtibor qaratishini” aytadi.

U, shuningdek, koʻplab hind muqobillaridan farqli oʻlaroq, maktabda “VIP madaniyati” yoʻqligi uni oʻziga jalb qilganini taʼkidladi.

“Barcha bolalarga bir xil munosabatda boʻlinadi. Vazirlar va byurokratlarning farzandlari kattaroq imtiyozlarga ega boʻlishmaydi”, dedi Singh.

Paskoning aytishicha, badavlat mahalliy oilalardan tashqari, Hindistondan tashqarida yashovchi hindlar ham ushbu maktablar uchun muhim bozor hisoblanadi — shu jumladan, uzoq vaqt chet elda boʻlganidan Contingent keyin vataniga qaytganlar, shuningdek, Buyuk Britaniya yoki Yaqin Sharqda boʻlib, farzandlarining oʻz ildizlari bilan bogʻlanishini xohlaydiganlar.

Bengalurudagi Xarrou xodimlarining oltmish foizi xalqaro mutaxassislardir va boshqalar kabi, maktab ham kampusga oʻzining oʻziga xos anʼanalarini olib kelgan: oʻqituvchilar Beaks deb ataladi, oʻquvchilar anʼanaviy Xarrou shlyapalari va formasini kiyishadi hamda ular The Long Ducker — butun dunyo boʻylab uning maktablarida oʻtkaziladigan kross yugurishida ishtirok etishadi. Shunga oid uylar tizimi ham mavjud, bu anʼanaviy Britaniya taʼlimining klassik xususiyatidir.

Ushbu eski maktab urf-odatlari har kuni ertalab Hindiston davlat madhiyasini kuylash yoki asosiy hindu bayrami boʻlmish Ganesh Chaturthini nishonlash kabi mahalliy anʼanalar bilan mujassamlashgan.

Bengalurudagi Xarrou kabi maktablar musiqa va drama kabi darsdan tashqari mashgʻulotlarni ham ragʻbatlantiradi.

Hindistonning ortib borayotgan iqtisodiy mavqei va yangi paydo boʻlgan millionerlar aholisining koʻpayishi tabiiy ravishda kengayishni qoʻllab-quvvatlasa-da, bu oʻsishning bir qismi Xitoydagi sekinlashuv hisobiga amalga oshmoqda.

Soʻnggi oʻn yillikda Britaniya xususiy maktablarining chet eldagi kengayishining katta qismi Xitoy va Gonkong hisobiga toʻgʻri keldi — Buyuk Britaniyaning 50 ta maktabi tomonidan boshqariladigan 151 ta sunʼiy yoʻldosh kampuslarining yarmi ana shu ikki joyda joylashgan.

Ammo Buyuk Britaniyada joylashgan Xususiy taʼlim siyosati forumi (PEPF) tahlil markazining 2025 yilgi tadqiqotiga koʻra, meʼyoriy oʻzgarishlar va “milliy hukumatlar tomonidan sinchkovlik bilan tekshirish va hatto qarshilik koʻrsatish”dan soʻng bu oʻsish sekinlashdi.

PEPF maʼlumotlariga koʻra, 2024 yilda Xitoyning maktablardan vatanparvarlik taʼlimini barcha fanlarga singdirishni talab qiluvchi yangi qonuni kengayishni yanada murakkablashtirdi va hatto baʼzi rejalashtirilgan kampuslarning bekor qilinishiga olib keldi, bu esa ushbu maktablarni Hindiston va Vyetnam kak boshqa yoʻnalishlarga qarashga majbur qildi.

Bundan tashqari, Britaniya 2024 yilgi Kuzgi byudjetda xususiy maktab toʻlovlariga 20 foizlik QQS joriy etdi. Bedford Mohali maktabi asoschisi va direktori Naomi Atkinsning aytishicha, bu juda koʻp xususiy maktablarni chet eldan imkoniyatlar izlashga majbur qildi.

“Ular nochor ahvolda. Ilgari xalqaro miqyosda kengayishni izlamaganlar ham endi toʻsatdan Hindistonda faollashib qoldi”, dedi u BBCga.

Toʻq mahalliy oilalar va Hindistondan tashqarida yashovchi hindlar Hindistondagi Britaniya maktablari uchun asosiy maqsadli bozor hisoblanadi

Ammo u Hindiston oson bozor boʻlmaganini tan oladi.

Ushbu maktablarning aksariyati mahalliy investorlar yoki operatorlar bilan hamkorlikda faoliyat yuritadi.

Boshqa mamlakatlardagi maktablar bir vaqtlar tushumning 10 foizi miqdorida bitimlar tuzishga muvaffaq boʻlgan boʻlishi mumkin — bu mahalliy hamkor-investordan olinadigan toʻlov — Hindistonda marja baʼzi hollarda 1 foizgacha tushib ketgan boʻlishi mumkin, deydi Atkins.

Uning aytishicha, bozor hajmi baʼzan ortiqcha baholangan.

Hindistonda 250 millionga yaqin maktab oʻquvchisi boʻlsa-da, ingliz tilidagi taʼlim mamlakatda chuqur ildiz otgan va mahalliy provayderlarning raqobati Xitoy, Koreya yoki Vyetnam kabi boshqa ingliz tilida gaplashmaydigan mamlakatlarga qaraganda ancha kuchli.

Hindistonning aholi jon boshiga toʻgʻri keladigan daromadi ham ancha past va Britaniya maktablari tomonidan undiriladigan yuqori toʻlovlar — toʻliq pansion uchun 15 000 funt sterling yoki undan yuqori boʻlishi mumkin — oʻsishni cheklab qoʻyishi mumkin.

“Men Indoneziya, Malayziya va Xitoyda ishlaganman, lekin hindlar narxga juda sezgir — ular arzonroq narxlarni yaxshi koʻrishadi”, deydi Atkins.

Shu sababli Bedford Mohali oʻz toʻlovlarini boshqa Britaniya maktablari tomonidan undiriladigan toʻlovlarning qariyb yarmi miqdorida belgiladi.

PEPF maʼlumotlariga koʻra, 2011-12 va 2022-23 yillar oraligʻida Britaniya maktablarining sunʼiy yoʻldosh kampuslari 152,4 million funt sterling foyda keltirdi va bu foyda yillar davomida keskin oshdi.

Ammo Hindistonda oʻsish keskin emas, balki bosqichma-bosqich boʻlishi mumkin.

Mamlakatning mustamlakachilik merosi va yangi boyligi ushbu uzoq vaqtdan beri mavjud boʻlgan muassasalar uchun katta biznes imkoniyatini yaratadi, ammo hech boʻlmaganda hozircha bu Xitoy bozorining yoʻqotilishini qoplash uchun yetarli darajada katta boʻlishi dargumon.