BMTga kim köproq pul beradi?
2025-yilgi maʼlumotlarga köra, BMT tizimiga eng köp mablağ ajratgan ön davlatning yettitasi Yevropada joylaşgan. Yevropa mamlakatlari orasida Germaniya yetakçi. Xitoyning hissasi 2,7 milliard dollarni, Hindistonniki esa 211 million dollarni taşkil etgan.
BMTga kim ko‘proq pul beradi?
Visual Capitalist tayyorlagan infografikada davlatlarning BMT tizimiga ajratgan mablag‘lari solishtirilgan. Ma’lumotlar BMT tizimi rahbarlarining muvofiqlashtirish kengashi — CEB hisobotlariga asoslangan.
Yevropaning yetakchi donorlar orasidagi ishtiroki bilan birga, ayrim nisbatan kichik iqtisodiyotlarning hissasi ham diqqatga sazovor. Xususan, Shvetsiya, Norvegiya va Niderlandiya iqtisodiyoti ancha yirik bo‘lgan ayrim davlatlardan ko‘proq mablag‘ ajratgan.
Majburiy va ixtiyoriy badallar
BMT davlatlar ajratadigan mablag‘lar hisobidan tinchlikparvarlik amaliyotlari, gumanitar yordam va boshqa dasturlarni moliyalashtiradi. Bu mablag‘lar ikki asosiy turga — majburiy va ixtiyoriy badallarga bo‘linadi.
Majburiy badallar mamlakatning to‘lov qobiliyatiga qarab hisoblanadi. Bunda yalpi milliy daromad, qarz yuki va aholi jon boshiga daromad kabi ko‘rsatkichlar inobatga olinadi.
BMTning muntazam byudjeti uchun bir davlatning majburiy badaliga 22 foizlik yuqori chegara belgilangan. AQShning ushbu byudjetdagi ulushi shu maksimal darajaga teng. Bu ko‘rsatkich BMT tizimiga ajratiladigan barcha mablag‘larning 22 foizi degani emas.
Tinchlikparvarlik amaliyotlarini moliyalashtirishda alohida formula qo‘llanadi. U BMT Xavfsizlik Kengashining doimiy a’zolari uchun yuqoriroq stavkalarni nazarda tutadi. AQSh qonunchiligi esa, odatda, mamlakatning bunday amaliyotlar xarajatlaridagi ulushini 25 foiz bilan cheklaydi.
Ixtiyoriy badallarga bu cheklovlar tatbiq etilmaydi. Davlatlar ular orqali BMT Bolalar jamg‘armasi — YUNISEF, Jahon oziq-ovqat dasturi va boshqa tuzilmalarning muayyan tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlaydi.
Ko‘proq mablag‘ ko‘proq ovoz bermaydi
Davlatning moliyaviy hissasi BMT Bosh Assambleyasidagi ovozlar sonini o‘zgartirmaydi. Har bir a’zo mamlakat qancha mablag‘ ajratishidan qat’i nazar, bitta ovozga ega.
Xavfsizlik Kengashining besh doimiy a’zosi esa veto huquqiga ega bo‘lib, bu ularga qarorlar qabul qilinishiga ta’sir ko‘rsatishning alohida mexanizmini beradi.
Shu bilan birga, davlatlar ixtiyoriy mablag‘larini aniq dasturlarga yo‘naltirishi mumkin. Bu qaysi gumanitar tashabbuslar va rivojlanish loyihalari moliyaviy ko‘mak olishiga ta’sir qiladi.