Yangi patli dinozavr zamonaviy qushlar rivojlanishining muqobil yoʻlini koʻrsatdi
Yangi patli dinozavr zamonaviy qushlar evolyutsiyasining muqobil yoʻlini koʻrsatdi
Olimlar hozirgi Xitoy hududida yashagan kichik patli dinozavrning yangi turi — Norellraptor barsboldi ni tavsiflashdi. Ushbu jonzotning yaxshi saqlanib qolgan skeleti tadqiqotchilarga qadimgi mavjudotlarda uchish bilan bogʻliq xususiyatlar qanday paydo boʻlganini yangicha baholash imkonini berdi.
Dinozavrning uzunligi taxminan 57 santimetr boʻlgan. Topilgan skeletda patlarning izlari, jumladan, oldingi oyoq-qoʻllari va dumida saqlanib qolgan. Olimlar ushbu jonzotni zamonaviy qushlarning ajdodlariga yaqin boʻlgan kichik yirtqich dinozavrlar guruhiga kiritishmoqda.
Tadqiqotning asosiy xulosasi shundan iboratki, ushbu dinozavrlar va qadimgi qushlardagi oʻxshash xususiyatlar bir-biridan mustaqil ravishda paydo boʻlgan boʻlishi mumkin. Boshqacha aytganda, turli hayvonlar guruhlari uchishga moslashish xususiyatlarini yagona umumiy ajdoddan meros qilib olmasdan, balki turli yoʻllar bilan qoʻlga kiritgan boʻlishlari mumkin.
Tadqiqotchilar ushbu dinozavrlar va qadimgi qushlar tuzilishining koʻplab xususiyatlarini oʻzaro solishtirishdi. Oʻrganilgan dinozavrlar guruhida paydo boʻlgan belgilarning qariyb 30 foizi qushlarga olib boruvchi tarmoqda ham yuzaga kelgan. Shu bilan birga, olimlar ularning paydo boʻlish ketma-ketligida moslikni aniqlashmadi.
Bu qushlarning qadimgi qarindoshlaridagi oʻxshash tana xususiyatlari albatta bir xil stsenariy boʻyicha shakllangan degan tasavvurni shubha ostiga qoʻyadi. Shu bois, ish mualliflarining fikriga koʻra, uchish qobiliyati paydo boʻlishi tarixi ilgari taxmin qilinganidan ancha murakkabroq boʻlgan boʻlishi mumkin.
Olimlar qoʻshimcha maʼlumotlarni topilgan hayvon suyaklarini oʻrganish orqali olishdi. Ularning tuzilishiga koʻra, tadqiqotchilar dinozavr hali yosh paytida nobud boʻlganini, garchi uning tanasi oʻsish jarayonining katta qismini bosib oʻtgan boʻlsa-da, aniqlashdi. Uning oldingi oyoq-qoʻllari rivojlanishining xususiyatlari ham zamonaviy uchuvchi qushlar uchun xos boʻlgan xususiyatlardan farq qilgan.
Namunaning oʻzi Xitoyning Lyaonin provintsiyasidagi Lamadun shahri yaqinidan topilgan. Mahalliy fermer topilma tosh qotib qolgan qoldiqni 2023 yilda Xebey geologiya universiteti muzeyiga topshirgan. Tadqiqotchilar topilmaning saqlanib qolganligi va uning dastlabki topilgan joyini alohida tekshirishdi.
Avvalroq Qoraqalpogʻistonda taxminan 75 million yil oldin yashagan dinozavrning tosh qotgan qoldiqlari topilgan edi. Paleontologik topilma Qoraqalpoq davlat universiteti va Oʻzbekiston Davlat geologiya muzeyi olimlarining qoʻshma ekspeditsiyasi davomida Sulton Uvays togʻlarida aniqlangan edi.