Yadroviy modernizatsiyalash fonida Markaziy Osiyo davlatlari qurol-yarogʻ nazorati boʻyicha yangi choralar koʻrishga chaqirmoqda

2 soat oldin

**Markaziy Osiyo davlatlari yadroviy modernizatsiya fonida qurol-yarogʻ nazorati boʻyicha yangi choralar koʻrishga chaqirmoqda**

Qozogʻiston, Qirgʻiziston, Tojikiston, Turkmaniston va Oʻzbekiston tashqi ishlar vazirlari Markaziy Osiyoni yadro qurolidan xoli hudud sifatida saqlab qolish majburiyatini yana bir bor tasdiqladilar va yadroviy arsenallarning davom etayotgan modernizatsiyasi fonida qurol-yarogʻ nazoratining yangi mexanizmlarini yaratishga chaqirdilar. Besh mamlakat Markaziy Osiyoda yadro qurolidan xoli hudud toʻgʻrisidagi shartnoma imzolanganining 20 yilligi munosabati bilan qoʻshma bayonot eʼlon qildi.

Mazkur shartnoma 2006 yil 8 sentyabrda Semipalatinskda imzolangan edi. Qoʻshma bayonotda tashqi ishlar vazirlari shartnoma maqsadlarini qoʻllab-quvvatlashlarini yana bir bor tasdiqladilar hamda uning mintaqaviy xavfsizlik, yadroviy qurolsizlanish va yadro energiyasidan tinch maqsadlarda foydalanish sohasidagi hamkorlik uchun muhimligini taʼkidladilar. Bayonotda aytilishicha, Markaziy Osiyo toʻliq Shimoliy yarim sharda joylashgan va ikkita yadroviy qurolga ega davlat bilan bevosita chegaradosh boʻlgan birinchi va yagona yadro qurolidan xoli hudud boʻlib qolmoqda.

Vazirlar yadroviy qurolsizlanish borasida sezilarli siljish yoʻqligi, qurol-yarogʻ nazorati boʻyicha asosiy kelishuvlarning bekor qilinishi va yadroviy arsenallarning modernizatsiya qilinishi davom etayotganidan xavotir bildirdilar. Ular yadro quroli poygasining oldini olishga qaratilgan, tekshirilishi mumkin boʻlgan yangi qurol nazorati mexanizmlarini yaratishga chaqirdilar.

Bayonotda, shuningdek, Yadro qurolini tarqatmaslik toʻgʻrisidagi shartnomaga (YAQTSh) ham toʻxtalib oʻtilgan. Besh mamlakat YAQTSh ishtirokchi davlatlarining Oʻn birinchi koʻrib chiqish konferentsiyasi sezilarli natijalar bermaganidan afsusda ekanliklarini bildirdilar va yadro qurolini tarqatmaslik hamda yadro energiyasidan tinch maqsadlarda foydalanish boʻyicha muzokaralarni davom ettirishga chaqirdilar. Qozogʻiston, Qirgʻiziston, Tojikiston, Turkmaniston va Oʻzbekiston, shuningdek, Yadro sinovlarini har tomonlama taqiqlash toʻgʻrisidagi shartnomaning tezroq kuchga kirishini soʻradilar. 2026 yil 24 sentyabrda ushbu shartnoma imzolash uchun ochilgan kundan boshlab 30 yil toʻladi.

Tashqi ishlar vazirlari, shuningdek, Qirgʻizistonning har yili 5 mart kuni Xalqaro qurolsizlanish va tarqatmaslik toʻgʻrisidagi xabardorlik kunini nishonlash taklifini qoʻllab-quvvatladilar. Ular qurolsizlanish va xalqaro xavfsizlik masalalari boʻyicha munozaralarga yoshlarni jalb etish zarurligini taʼkidladilar.

Qoʻshma bayonotda, bundan tashqari, 2014 yilda imzolangan Markaziy Osiyoda yadro qurolidan xoli hudud toʻgʻrisidagi shartnomaga Xavfsizlikning salbiy kafolatlari toʻgʻrisidagi bayonnomaga ham eʼtibor qaratildi. Vazirlar ushbu hujjatning toʻrtta yadroviy qurolga ega davlat tomonidan ratifikatsiya qilinishini olqishladilar va AQSh ham ratifikatsiya jarayonini yakunlashiga umid bildirdilar. Bayonnoma yadroviy qurolga ega davlatlar tomonidan Markaziy Osiyodagi yadro qurolidan xoli hududda ishtirok etuvchi mamlakatlar uchun xavfsizlik kafolatlari berilishini nazarda tutadi.

Markaziy Osiyoning besh davlati bayonot yakunida umumiy tahdid va xavf-xatarlarga qarshi hamkorlikni davom ettirish niyatlarini yana bir bor tasdiqladilar. Ular, shuningdek, mintaqaviy xavfsizlikni butun Markaziy Osiyoda barqaror rivojlanish va barqarorlikning asosiy omili deb atadilar.