Xususiy taʼlim haqidagi miflar: boʻlish yoki boʻlmaslik?
Har yangi oʻquv yilida koʻplab oilalar yana bir bor oʻzlariga savol berishadi: bola uchun qaysi maktabni tanlagan maʼqul — davlat maktabinimi yoki xususiy maktabni?
Xususiy taʼlim haqidagi miflar: boʻlish yoki boʻlmaslik?
Soʻnggi yillarda Oʻzbekistonda xususiy taʼlim taʼlim tizimining sezilarli qismiga aylandi. Ota-onalar zamonaviyroq yondashuvlar, kuchli ingliz tili, qoʻshimcha fanlar, kichik sinflar, turli toʻgaraklar va maktab bilan yaqinroq aloqani kutishadi. Va bu tabiiy: agar oila bolaning taʼlimiga sezilarli mablagʻ sarflayotgan boʻlsa, u sifatni talab qilishga haqli.
Biroq, xususiy maktablarning rivojlanishi bilan birga boshqacha fikr ham paydo boʻldi: goʻyoki oʻqish uchun toʻlov taʼlimning asosiy tamoyillarini avtomatik ravishda oʻzgartiradi. Talablar goʻyoki majburiy boʻlmay qoladi, baholar — kafolatlanadi, natija uchun barcha masʼuliyat esa toʻliq maktab zimmasiga oʻtadi.
Aslida, yaxshi xususiy maktab talablarning yoʻqligi bilan emas, balki taʼlim muhitining sifati va bolaga taqdim etadigan imkoniyatlar koʻlami bilan ajralib turadi.
1-mif. «Men oʻqish uchun toʻlov qilyapman — demak, bolam uchun faqat maktab toʻliq javobgar. Men esa boʻsh vaqtimni bekorchilik bilan oʻtkazishim mumkin, chunki bolaning taʼlimi uchun pul toʻlangan».
Haqiqat: Taʼlim — bu doimo ikki tomonlama jarayon va sheriklikdir. Maktab haqiqatan ham jiddiy masʼuliyatni oʻz zimmasiga oladi: jarayonni tashkil qiladi, xavfsizlikni taʼminlaydi, professionallarni tanlaydi va rivojlanishni kuzatib boradi. Ammo taʼlimni toʻliq topshirib qoʻyib boʻlmaydi. Dono xalqimizda «Qars ikki qoʻldan chiqadi» degan maqol bor. Bir qoʻl bilan tugun tugib boʻlmasligini tushunish muhim. Oʻqishda ham xuddi shunday. Oʻqituvchi har kuni punktuallik haqida eslatishi mumkin, ammo agar uyda kechikish odat tusiga kirgan boʻlsa, bu odatni oʻzgartirish qiyin. Eng yaxshi laboratoriya va kutubxonalarni taqdim etish mumkin, lekin fanni oʻquvchining oʻrniga oʻrganib boʻlmaydi.
Xususiy maktab — bu «masʼuliyatni topshirish» xizmati emas, balki oilaning tarbiya va taʼlimdagi asosiy sherigidir.
2-mif. «Xususiy sektorda qoidalarni oʻzingga moslashtirib olish mumkin».
Haqiqat: Maktab qoidalari baʼzan maʼmuriyat tomonidan oʻylab topilgan taqiqlar toʻplami sifatida qabul qilinadi: darsda telefondan foydalanish mumkin emas, oʻz vaqtida kelish, jadvalga, kiyinish formatiga, xulq-atvor meʼyorlariga va belgilangan tartib-qoidalarga rioya qilish kerak.
Ammo maktab qoidalari birgina direktor, oʻqituvchi yoki bir guruh pedagoglarning shaxsiy injiqligi emas.
Davlat taʼlim standartlari va normativ talablari taʼlimni tashkil etishning umumiy doirasini belgilaydi, maktabning ichki reglamentlari esa ushbu talablarni, pedagoglarning koʻp yillik tajribasini va muayyan maktabning xususiyatlarini kundalik ish tizimiga koʻchiradi.