Xitoy Tayvanning Tinch okeani forumidagi ishtirokidan norozi bo‘ldi va buning oqibatlaridan ogohlantirdi

Xitoy Tayvanning Tinch okeani orollari forumidagi ishtirokidan noroziligini bildirdi va buning oqibatlaridan ogohlantirdi.

Palauda bo‘lib o‘tayotgan Tinch okeani orollari forumining ochilish marosimida Tayvan ishtirok etganidan so‘ng, Xitoy rasmiysi buning oqibatlari bo‘lishidan ogohlantirdi. Xitoy Tayvanni o‘z hududi deb hisoblaydi va bu kelishmovchilik mintaqaviy birlikni ko‘rsatishi kerak bo‘lgan uchrashuvda yaqqol namoyon bo‘ldi.

Xitoyning Tinch okeani orollari ishlari bo‘yicha maxsus vakili Syan Bo: "Buning o‘z oqibatlari bo‘ladi. Bu tahdid emas", dedi. U qanday oqibatlar bo‘lishiga aniqlik kiritmadi, ammo 31-avgust kuni Palaudagi ochilish marosimidan so‘ng shunday dedi: "Bunga hamma qarshi. Shuning uchun bu holat sodir bo‘lmasligi kerak edi. Biz buni juda nomaqbul deb hisoblaymiz."

500 dan ortiq oroldan iborat Palau Tayvan bilan diplomatik aloqalarni saqlab qolgan. Avstraliya bosh vaziri Entoni Albanese Xitoy vakilining so‘zlariga javoban shunday dedi: "Bu yerda nima bo‘lishini boshqa mamlakat emas, Tinch okeani orollari forumi hal qiladi." U 1-sentyabr kuni qo‘shimcha qildi: "Bu, birinchi navbatda, Tinch okeani oilasining yig‘ilishi. Men muloqotni sabrsizlik bilan kutmoqdaman."

Yangi Zelandiya tashqi ishlar vaziri Uinston Piters ham bu fikrni qo‘llab-quvvatlab, guruh tashqaridagi mamlakatlardan ko‘rsatma olmasligini ta’kidladi.

Tayvan tashqi ishlar vaziri Lin Chia-lung 31-avgust kuni shunday dedi: "Tayvan Tinch okeanida hamkor bo‘lib xizmat qilishdan mamnun. U mintaqani yanada farovon va tinch qilish uchun hamma bilan birga ishlashni davom ettiradi." Lin Chia Lung forum doirasidagi uchrashuvlar va tadbirlarga taklif qilingan. Tayvan forumning rasmiy muloqot hamkori emas, balki rivojlanish bo‘yicha hamkoridir. Xitoy, AQSH, Yevropa Ittifoqi, Buyuk Britaniya, Kanada, Hindiston va Yaponiya esa 21 ta muloqot hamkorlari qatoriga kiradi.

Xitoy shu kungacha Tayvan bilan rasmiy aloqaga ega Tinch okeani mamlakatlari sonini asta-sekin kamaytirdi. Hozirda ulardan faqat uchtasi qolgan: Palau, Tuvalu va Marshall orollari.

18 ta a’zodan iborat guruhga Avstraliya, Yangi Zelandiya va Tinch okeani orol davlatlari kiradi. Fiji, Vanuatu, Samoa, Solomon orollari va Kiribati rahbarlari sammitga kelmadi, ularning o‘rniga vazirlar qatnashmoqda.

Xitoy Avstraliyaning eng yirik savdo hamkori bo‘lishiga qaramay, Kanberra Pekinning mintaqadagi ta’siri ortib borayotganidan xavotirda. Avstraliya Xitoyning doimiy harbiy ishtirokiga yo‘l qo‘ymaslik uchun orol davlatlari bilan xavfsizlik va rivojlanish aloqalarini kuchaytirdi.

Avstraliya, Yangi Zelandiya va AQSH Tinch okeanining janubiy qismini azaldan o‘z ta’sir doirasi deb biladi. 1-sentyabr kuni sammit davomida Yangi Zelandiya va AQSH qo‘shma bayonot berib, Kuk orollaridagi Ikkinchi jahon urushi davriga oid portni ta’mirlashni birgalikda moliyalashtirishini e’lon qildi.

Avvalroq Tayvan 2027-yilda mudofaa xarajatlarini 16 foizga oshirishi haqida xabar berilgandi. Mamlakat Vazirlar mahkamasi 2027-yil uchun 1,1 trillion Tayvan dollaridan ortiq mudofaa byudjetini 20-avgust kuni taqdim etishi kerak edi.