Xaliqaraliq nazorat ostida
ATEA Qozogʻistonning birinchi atom elektr stantsiyasi qurilishini boshlashga tayyorligini tekshirdi
Xalqaro nazorat ostida
Qozogʻiston oʻzining ilk AES qurilishiga tayyorgarlikning faol bosqichiga kirdi. 12 oktyabrdan 15 oktyabrgacha Astanada Xalqaro atom energiyasi agentligining (MAGATE) maxsus missiyasi ish olib bordi. Xalqaro ekspertlar respublikaning yadroviy infratuzilmasini 19 ta asosiy yoʻnalish boʻyicha, jumladan, qonunchilik bazasi, xavfsizlik masalalari, moliyalashtirish mexanizmlari va elektr tarmoqlarining tayyorgarligi boʻyicha har tomonlama tahlil qildilar.
Qozogʻistondagi birinchi AES qurilishining bosh pudratchisi Rossiyaning «Rosatom» davlat korporatsiyasi boʻldi, u tanlovda Xitoy, Frantsiya va Janubiy Koreyadan kelgan daʼvogarlarni ortda qoldirdi. Loyihalash va uskunalarni yetkazib berish boʻyicha rasmiy kontrakt Qozogʻiston tomoni va «Atomstroyeksport» kompaniyasi oʻrtasida 2026 yil 3 sentyabrda imzolandi. Loyihaning dastlabki qiymati 16,4 milliard dollarga baholanmoqda, Rossiya tomonidan ajratiladigan davlat eksport krediti esa asosiy moliyaviy instrumentga aylanishi kerak.
Loyiha reja boʻyicha rivojlanayotgan boʻlsa-da, mutaxassislar xalqaro cheklovlar bilan bogʻliq mumkin boʻlgan xavf-xatarlarni koʻrsatib oʻtmoqdalar. Buyuk Britaniya tomonidan 2026 yil boshida «Rosatom»ning bir qator tuzilmalariga qarshi sanktsiyalar kiritilishi moliyaviy hisob-kitoblarni yoki xorijiy butlovchi qismlarni xarid qilishni murakkablashtirishi mumkin, garchi hozirgi vaqtda sanktsiyalarning Qozogʻistondagi qurilishga taʼsiri boʻyicha toʻgʻridan-toʻgʻri faktlar qayd etilmagan boʻlsa-da.
Istantsiya qurish ehtiyoji ayniqsa mamlakatning janubiy hududlarida oʻtkir sezilmoqda. Sanoat isteʼmolining ortishi va shaharlarning faol kengayishi fonida Qozogʻiston janubi muntazam ravishda generatsiya tanqisligiga duch kelmoqda hamda shimoliy viloyatlar va qoʻshni mamlakatlardan energiya oʻtkazilishiga qaram boʻlib qolmoqda. Markaziy Osiyo birlashgan energotizimining tarixiy zaifligi 2022 va 2026 yillarda, elektr taʼminotidagi cheklovlar kritik darajaga yetganda, keng koʻlamli uzilishlaga olib kelgan edi.
Balxash sohilidagi Ulken qishlogʻi hududida qurilishi rejalashtirilayotgan AES 2400 MVt quvvatga ega boʻladi. Ikkita energoblokning ishga tushirilishi janub energotizimini sezilarli darajada barqarorlashtirish imkonini berishi kutilmoqda, biroq birinchi atom energiyasi tarmoqqa 2035–2036 yillardan erta yetkazib berilmaydi. shunday qilib, yaqin oʻn yillikda respublika quvvatlar tanqisligi muammosini mavjud resurslar hisobidan hal qilishiga toʻgʻri keladi.