Ugandada taxt vorisligi boʻyicha keskin nizodan soʻng jurnalist qirol deb eʼlon qilinadi

Jurnalist Ugandada shiddatli vorislik bahsidan keyin qirol deb eʼlon qilinishi kutilmoqda

Yaqinda Ugandaning Tooro qirolligi tojini kiyishi kutilayotgan shahzoda Edvard Rukidi Kijanangoma Nyabongo II koʻp yillardan buyon mamlakatda taniqli shaxs boʻlib kelgan.

Koʻpchilik ugandaliklar uni taxt vorisi sifatida emas, balki hikoyanavis hamda davlat teleradiokompaniyasining koʻp yillik boshlovchisi va muharriri sifatida bilishardi.

Endilikda 56 yoshli Kijanangomaning oʻzi diqqat markaziga tushdi — uning Tooro taxtiga koʻtarilishi Uganda chegaralaridan ancha tashqarida ham bahs-munozaralar va aks-sadolarga sabab boʻldi.

Tooro — Ugandaning rasman tan olingan toʻrtta asosiy tarixiy qirolliklaridan biri. Soʻnggi 31 yil davomida unga goʻdakligida monarx boʻlganidan keyin bir paytlar "bola qirol" deb atalgan qirol Oyo Nyimba Kabamba Iguru Rukidi IV rahbarlik qilib kelgan.

Oyo 1995 yilda, otasi vafot etganidan keyin atigi uch yoshida qirol boʻlgan edi. Bir paytlar dunyodagi eng yosh monarx boʻlgan u oʻtgan oyda saraton kasalligidan atigi 34 yoshida vafot etguniga qadar hukmronlik qildi.

Toj kiyish marosimi yarim tunda boshlanadigan anʼanaviy rituallar bilan nishonlanadigan bayramdir. Soʻngra yangi qirol rasmiy Karuziika qirollik saroyigacha taxminan 4 km (2,5 milya) piyoda yuradi va u yerda unga toj kiydiriladi.

Shundan soʻng, qirollikni qoʻlga kiritish oson emasligini koʻrsatish uchun ramziy jang boʻlib oʻtadi, keyin esa u qirollikning Babiito urugʻi aʼzolari tomonidan duo qilinadi, deb maʼlum qildi Tooro qirolligi Axborot vaziri Charlz Mvanguxya BBC Focus on Africa podkastiga.

Keyin u taxtni egallaganini anglatuvchi boshqa marosimlarni bajaradi, soʻngra taxtga oʻtiradi va uning yangi vakolatlari hamda yangi Tooro qiroli sifatidagi yangi rolini belgilash uchun boshiga haqiqiy toj qoʻyiladi.

Biroq Kijanangomani qirol etib saylash umuman oson kechmadi.

Anʼanaga koʻra, marhum qirolning tan olingan oʻgʻli uning oʻrnini egallashi kerak. Qirollikning yaqin qarindoshlari Oyo ortidan yosh oʻgʻlini va keyingi taxtni aynan shu bola egallashi kerakligi haqidagi vasiyatnomasini qoldirganini aytishdi.

Biroq, bu oʻgʻil hech qachon jamoatchilikka koʻrsatilmagan va u qirolni tanlaydigan hamda yakunda Kijanangomani tanlagan 21 nafar Babiito urugʻi aʼzolaridan iborat qoʻmita tomonidan tan olinmagan.

Marhum qirol Oyo hech qachon ommaviy ravishda uylanmagan, uning rafiqasi yoki oʻgʻli haqida juda kam narsa maʼlum.

Shunday boʻlsa-da, uning onasi, qirolicha Best Kemigisa marhum qirolning vasiyati hurmat qilinishi kerakligini taʼkidladi.

Biroq, qirollik vorisligi qoʻmitasi uning istaklarini rad etib, tanlov jarayoni Tooro urf-odatlari va anʼanalariga muvofiq amalga oshirilganini bildirdi.

Natijada, yangi qirol vorislik bahsining markazida qoldi, Kemigisa va uning yaqin qarindoshlari esa bu natijadan norozi.

Marhum qirol Oyoning onasi vorislik bahsi tufayli chekkan azoblari haqida gapirdi

Kemigisa Kijanangomaning saylanishini "qirol Oyoning vasiyati qirollik oilasi aʼzolariga oʻqib eshittirilganidan keyin" qilingan "ikkinchi qirolning eʼlon qilinishi" deb taʼrifladi.

"Ona sifatida bu men uchun juda azobli boʻldi", dedi u va keyingi qirol uchun bayram tadbirlari "oʻgʻlimning jasadi yotgan joydan atigi bir necha metr narida" boʻlib oʻtayotganini qoʻshimcha qildi.

Keyinroq u AQShning Texas shtatida boʻlgan Oyoning oʻgʻli uyga qaytishi kutilganini, biroq "tarang va qutblangan vorislik bahsi" tufayli buni amalga oshira olmaganini aytdi.

"Hech bir bola otasining vataniga qaytishi dushmanlik va nizolarga tortilishni anglatishi mumkin boʻlgan sharoitga tushib qolmasligi kerak", deb yozdi Kemigisa X ijtimoiy tarmogʻidagi postida.

Ammo Tooro qirolligi axborot vazirining soʻzlariga koʻra, tilga olinayotgan oʻgʻil "hech qayerda taqdim etilmagan, bu esa qanchalik ayanchli boʻlmasin, qirol Oyo ortidan oʻgʻil qoldirmagani tobora koʻproq qabul qilinayotganini anglatadi".

Qirol Oyo tojni otasidan meros qilib olgan boʻlsa-da, Mvanguxya BBC'ga "toj hukmron urugʻ ichidagi boshqa bir tarmoqqa oʻtganini" aytdi.

Qirollik saroyidagi manbalarga koʻra, qirol Babiito urugʻidan, xususan, qirol Jorj Devid Mettyu Kamurasi Rukidi III avlodidan boʻlishi kerak.

Kijanangoma va marhum qirol Oyo amakivachchalar edi. Ikkalasi ham 1928 yildan 1965 yilgacha Tooroni boshqargan 11-qirol yoki Omukama — Rukidi III ning nabiralaridir.

Kijanangoma bu lavozimga nomzodi koʻrib chiqilgan bir necha kishidan biri edi, ular orasida Buyuk Britaniyaning eng mashhur havaskor klublaridan birida futbol oʻynaydigan shahzoda Jorj Desmond Kamurasi ham bor edi.

Vorislik qoʻmitasining maʼlum qilishicha, "South East Dons" jamoasi sardori va darvozaboni boshqa majburiyatlarini roʻkach qilib, taxtni rad etgan.

Rasman eʼlon qilinganidan soʻng, Kijanangoma saroy xalq uchun ochiq boʻlishiga vaʼda berdi va bor eʼtiborini birlik hamda taraqqiyotga qaratishini aytdi.

"Sizdan bir narsani soʻrayman — ular menga qirol unvonini berishdi, lekin men yolgʻiz ishlay olmayman, men siz bilan birga ishlashim kerak", dedi u.

1990-yillarda anʼanaviy qirolliklarni tiklagan Prezident Museveni (chapda) 2010 yilda Tooro qiroli Oyo (oʻngda) bilan suratga tushgan edi

Ugandaning anʼanaviy qirollari hech qanday rasmiy siyosiy hokimiyatga ega emas, lekin ular hali ham madaniy taʼsirga ega va oʻzlari rahbarlik qilayotgan jamiyatlarda kuchli sadoqatga sazovordir.

Mamlakatda toʻrtta asosiy qirollik mavjud boʻlib, ularning eng kattasi va eng mashhuri markaziy hududdagi Buganda boʻlib, u oʻz ichiga poytaxt Kampalani ham oladi.

Qirolliklar 1967 yilda tugatilgan edi, biroq prezident Yoveri Museveni boshchiligidagi hukumat ularni 1990-yillarning boshlarida qayta tikladi.

Hukumat bu qadam madaniy gʻurur va milliy birlikni ragʻbatlantirishga qaratilganini aytdi, garchi bu jamiyatlarni tinchlantirish va siyosiy sadoqatni shakllantirish usuli sifatida ham koʻrilgan boʻlsa-da.

Vorislik bahsi oʻrtasida hukumat Babiito urugʻining Kijanangoma nomzodini qoʻllab-quvvatladi. Adliya vaziri Sem Mayandja Tooro qirolligiga toj kiyish marosimini davom ettirishga ruxsat berilganini, chunki unga qarshi hech qanday rasmiy shikoyat boʻlmaganini aytdi.

Hukumat toj kiyish sanasini eʼlon qildi va unda Museveni ishtirok etishi kutilmoqda.

Prezidentning oʻgʻli va armiya qoʻmondoni Muxoozi Kaynerugaba ham Kijanangomani ochiqchasiga qoʻllab-quvvatladi. "Uning hukmronligi uzoq boʻlsin", deb yozdi u X tarmogʻida.

Kijanangomaning ismi ham uning qirollik kelib chiqishini aks ettiradi.

Uning otasi, birinchi Kijanangoma, qirol Rukidi III taxtga oʻtirgan yilda tugʻilgan. Qirol unga "qirollik nogʻorasi bilan kelgan kishi" degan maʼnoni anglatuvchi ushbu ismni bergan.

Ikki avlod avval bashorat qilingan qirollik nogʻorasi endi oʻz egasiga qaytmoqda.

Kijanangoma 1970 yilda tugʻilgan va Kampaladan taxminan 300 km (186 milya) uzoqlikda joylashgan Fort-Portaldagi Kidukuru qishlogʻidagi oilaviy uyda oʻsgan.

U oʻqishini davom ettirish uchun qishloqni tark etdi va 1999 yilda Ugandaning nufuzli Makerire universitetini ommaviy kommunikatsiyalar mutaxassisligi boʻyicha tamomladi.

U yigirma yildan ortiq vaqt davomida suxandon boʻlib ishladi, jumladan, qoʻshni Ruandada va oʻz vatanida Uganda teleradiokompaniyasida faoliyat yuritdi.

Kijanangoma katta yoshli hayotining katta qismini jurnalist sifatida oʻtkazgan

Jamoatchilik bilan muloqot qilish, yetakchilar bilan uchrashish va milliy ishlarni yoritish bilan oʻtgan yillar endi unga oʻzi yetishib chiqqan jamiyatga bu safar uning rahbari sifatida qaytishida yordam berishi mumkin.

Qirol deb eʼlon qilinganidan soʻng, Kijanangoma 21 yillik jurnalistlik faoliyati davomida oʻrnatgan aloqalaridan "xalqimiz uchun yaxshi narsalarni qoʻlga kiritish" yoʻlida foydalanishini aytdi.

Uning onasi Assimve Yusta Kijanangoma oʻgʻlining bu rolga tayyor ekanligiga ishonchi komilligini aytadi. Uning soʻzlariga koʻra, oʻgʻlining tarbiyasi anʼanalarga chuqur bogʻlangan.

"Men uni haqiqatan ham eski qirollikning qattiqqoʻllik, koʻrsatmalar va tanbehlar berish taʼlimotlari bilan tarbiyaladim. Men u bilan kulaman, boshqa paytlarda esa uni urishaman", dedi u BBC'ga.

U qoʻshimcha qildi: "Eddi juda odobni saqlaydi, u urishmaydi va baqirmaydi, hatto unga nisbatan nohaqlik qilinganda ham, u bir nechta soʻz aytadi va bunga chuqur kirishib ketmaydi".

U oʻgʻli uchun xursand ekanligini aytadi, garchi u, ayniqsa, "buyuk inson" vafotidan keyin taxtga oʻtirayotgani sababli aralash tuygʻularni boshdan kechirayotganini tan olsa-da.