Dunyodagi eng yosh anʼanaviy qirolning jasadi vorislik borasidagi bahslar fonida Ugandaga qaytarildi

Dunyodagi eng yosh anʼanaviy qirolning jasadi vorislik boʻyicha bahslar kuchaygan bir paytda Ugandaga qaytarildi.

Entebbe aeroportida tobut samolyotdan tushirilayotganda qirollik motamchilari kuzatib turdi, yigʻilganlar orasida Prezident Yoveri Museveni ham marhumga hurmat bajo keltirdi.

Qirol Oyo Nyimba Kabamba Iguru Rukidi IV oʻtgan hafta AQShda saratonning agressiv shaklidan davolanayotgan bir paytda 34 yoshida vafot etdi.

Tooro qiroli kelasi shanba kuni, oʻz toj kiyish marosimining yilligini nishonlashni umid qilgan kunda dafn etiladi. U bor-yoʻgʻi uch yoshida qirol boʻlgan va 18 yoshga toʻlganida unga toj kiydirilgan edi.

Uning jasadi olib kelinishi bilan Tooro qirolligida rasmiy toʻqqiz kunlik motam davri boshlanadi, ayni paytda uning oʻrnini kim egallashi borasida jamoatchilik oʻrtasida bahs-munozaralar kuchaymoqda.

Qirolning tobuti Entebbe aeroportiga yetib kelganidan keyin qisqa marosim boʻlib oʻtdi.

Ugandada saylanadigan prezident va parlament mavjud, biroq u yerda siyosiy hokimiyatga ega boʻlmasa-da, hanuzgacha katta madaniy taʼsirga ega boʻlgan bir nechta anʼanaviy qirolliklar ham bor.

Ginnesning rekordlar kitobiga dunyodagi eng yosh hukmron monarx sifatida kiritilgan Oyo ikki milliondan ortiq aholini boshqargan. U XIX asr boshlarida tashkil etilgan qirollikning 13-monarxi edi.

Aeroportdagi marosimdan soʻng uning jasadi harbiy vertolyotda Uganda gʻarbidagi Tooro qirolligi joylashgan Kyegegva shahriga yetkazildi, soʻngra avtomobil yoʻli orqali Fort-Portaldagi qirollik saroyiga olib borildi.

Motam davrida jasad Karuziika saroyida namoyish etiladi, bu yerda jamoatchilik vakillariga hurmat bajo keltirishga ruxsat beriladi va har kuni kechqurun duolar oʻqiladi.

Payshanba kuni Uganda parlamenti Qirol Oyo xotirasiga bagʻishlangan maxsus yigʻilish oʻtkazdi, unda deputatlar uni taʼlim, sogʻliqni saqlash va yoshlar uchun imkoniyatlarni qoʻllab-quvvatlagan zamonaviy monarx sifatida yodga olishdi.

Prezident Yoveri Museveni Entebbe aeroportida Qirol Oyoning tobutiga gulchambar qoʻydi.

Bosh vazir Robina Nabbanja uni «birlik ramzi» deb atadi va uning yoshlar oʻrtasida OITS va OIV haqida xabardorlikni oshirish borasidagi saʼy-harakatlarini yuqori baholadi.

Muxolifat deputatlari ham hurmat bajo keltirishdi, muxolifat yetakchisi vazifasini bajaruvchi Patrik Nsamba Oshabe shunday dedi: «Uning qoʻlida meros va taraqqiyot hech qachon bir-biriga raqib boʻlmagan».

Prezident Museveni monarxni rasmiy davlat darajasida dafn etish haqida buyruq berdi va dafn marosimi kunlarida uch kun davomida davlat bayroqlari yarim pastga tushiriladi.

Chorshanba kuni Tooro qirolligi Bosh vaziri Kalvin Armstrong Rvomiire Akiiki qirol oʻz kasalligi qanchalik jiddiy ekanini rasmiylarga oshkor qilmaslikni soʻraganini, chunki u sogʻayib, oʻz xalqi bagʻriga qaytishiga ishonganini aytdi.

Uning soʻzlariga koʻra, monarx joriy yilning 12 sentyabr kuni boʻlib oʻtadigan toj kiyish marosimining yillik bayrami — Empango uchun uyiga qaytishni umid qilgan edi.

«U sogʻayib ketishiga ishonchi komil edi», dedi Akiiki.

Uning vafoti monarxiyaning kelajagi borasida noaniqlik paydo qildi, chunki Oyo rasman uylanmagan edi.

Biroq, Akiiki qirolning yosh oʻgʻli borligini va uning shaxsi keyinroq Tooro urf-odatlariga muvofiq oshkor qilinishini aytdi.

Prezident Museveni ham qirolning onasi, qirolicha Best Kemigisa unga oʻgʻlidan voris qolganini aytganini bildirdi.

Ammo Tooro qirollari saylanadigan Babiito qirollik urugʻi rahbari Charlz Kamurasi aytilgan bola haqida hech narsa bilmasligini maʼlum qildi, bu esa qirollikning yuqori martabali shaxslari oʻrtasida kutilmagan ommaviy kelishmovchilikka sabab boʻldi.

Qirollik urugʻining boshqa aʼzolari ham nima uchun bu boladan bexabar qolganliklarini shubha ostiga olishdi.

«Bosh vazir qirolning vorisi haqida gapirishi kerak emas. Bu madaniy jarayondir», deya qirollik urugʻi aʼzolaridan birining soʻzlarini keltirdi Ugandaning davlatga tegishli «New Vision» gazetasi.

«Qanday qilib biz, qondosh qarindoshlar, bola haqida bilmaymizu, bosh vazir bilishini aytadi? Bu mutlaqo tartibsizlikdir», deya qoʻshimcha qildi urugʻ aʼzosi.

Shundan soʻng Akiiki bahsni xususiy tarzda hal qilishga chaqirib, kelishmovchiliklarni bartaraf etish uchun boshqa oqsoqollar bilan uchrashmoqchi ekanligini aytdi.

«Qaygʻuli daqiqalarda aytilgan soʻzlar boʻlinishni chuqurlashtirishi mumkin, buni tuzatish uchun yillar kerak boʻladi», deya ogohlantirdi u.

Qirol Oyo uch yoshida taxtga oʻtirgan va 2010 yilda 18 yoshga toʻlib, balogʻat yoshiga yetganida unga toj kiydirilgan edi.

Uganda hukumati ham aralashib, odamlarni ijtimoiy tarmoqlarda vorislik haqida turli taxminlarni tarqatmaslikka chaqirdi.

Madaniyat vaziri Genri Tumukunde ugandaliklar hukumat va Tooro qirolligining rasmiy maʼlumotlariga tayanishi kerakligini aytib, har qanday bahs anʼanaviy va madaniy rahbarlar toʻgʻrisidagi qonunga muvofiq hal qilinishini qoʻshimcha qildi.

«Butun dunyo Uganda oʻz qiroliga qanday motam tutayotganini kuzatmoqda», dedi u va odamlarni «vazminlik va hurmat» koʻrsatishga chaqirdi.

Tooro qirolligi oʻz monarxini tanlashda merosiy tizimga amal qiladi.

Qirol Oyo 1995 yilda qirol boʻlgan va yosh boʻlgani sababli xalqaro hamjamiyat eʼtiborini tortgan edi.

Dafn etishdan oldin mahalliy cherkovda diniy marosim boʻlib oʻtadi.

Shundan soʻng uning jasadi anʼanaviy marosim bilan Karambi qirollik maqbarasiga olib boriladi va dafn marosimi mahalliy vaqt bilan soat 14:00 gacha yakunlanishi kutilmoqda.

Tooro anʼanasiga koʻra, qirollar kechqurun dafn etilmaydi.