Udomlyada baliq ovlash boʻyicha IV Xalqaro turnir. Mamlakatlarni yaqinlashtiradigan baliq ovi

**Udomlyadagi IV Xalqaro baliq ovlash turniri. Mamlakatlarni yaqinlashtiradigan baliq ovi**

Sentyabr oyining oxirgi kunlarida Tver viloyatining Udomlya munitsipal okrugida joylashgan Udomlya koʻlida «Rosatom» davlat korporatsiyasi tomonidan tashkil etilgan IV Xalqaro baliq ovlash turniri boʻlib oʻtdi.

Mintaqamiz uchun bu kabi turnirlar juda kamyob hodisa, shu sababli hammasini oʻz koʻzimiz bilan koʻrish hamda turli mamlakatlardan kelgan havaskor sportchilarning his-tuygʻulari va kayfiyatini, ularning musobaqalashish ruhini his qilish ayniqsa qiziqarli boʻldi. Ikkilanishga oʻrin qolmadi — baliqchilar musobaqasiga taklifnoma darhol qabul qilindi.

Baliqchilik boʻyicha katta mutaxassis emasmiz, shuning uchun turnirning barcha nozik jihatlarini, taʼbir joiz boʻlsa, birinchi manbadan bilishga harakat qildik. Bizga tushuntirishganidek, bu turnir sport baliqchiligi boʻyicha musobaqalardan sezilarli darajada farq qiladi. Sport baliqchiligida 1, 2 va 3-oʻrinlar aniqlanib, turnir darajasiga qarab medallar, diplomlar va sovrinlar, jumladan pul mukofotlari topshirilsa, «Rosatom» shafeligidagi turnirlarda bu narsa yoʻq.

Bu yerda shunchaki «Eng katta baliq», «Eng katta oʻlja» va «Gʻalabaga boʻlgan iroda uchun» nominatsiyalari boʻyicha gʻolib jamoa aniqlanadi. Ularni bir narsa birlashtiradi: baliq tortib koʻrilgach va oʻlchab olingach, albatta suvga qaytarib yuboriladi.

Bunday format yanada demokratik koʻrinadi. Bu yerda sovrinli oʻrinlarga qatʼiy boʻlinish yoʻq — har bir jamoa muayyan yutugʻi uchun oʻz nominatsiyasida eʼtirof etilishi mumkin. Natijada, eʼtibor faqat gʻolibga emas, balki har bir jamoaning qoʻshgan hissasi va natijasiga ham qaratiladi.

Ehtimol, turnirdagi qatʼiy raqobatsiz, ishonchli va doʻstona muhitning boisi shundadir va bu oqibatda mamlakatlar oʻrtasidagi yaqinlashuv hamda oʻzaro tushunishga xizmat qiladi. Qolaversa, turnir rekordlar ortidan quvishdan koʻra, koʻproq maʼrifiy xarakterga ega.

Bu jihatni «Rosatom Mejdunarodnaya set» xususiy muassasasining kommunikatsiyalar boʻyicha bosh direktori oʻrinbosari Aleksandra Yustus turnir ishtirokchilariga qilgan murojaatida ayniqsa alohida taʼkidladi: «Xalqaro baliq ovlash turniri “Rosatom”ning atom energetikasining ekologik tozaligini namoyish etishga imkon beruvchi bayroqdor maʼrifiy tadbirlaridan biriga aylanib boʻldi. Xorijlik mehmonlar atom elektr stantsiyalari atrof-muhitga zarar yetkazmasligi, balki mintaqa rivojlanishining drayveriga aylanishiga ishonch hosil qilishlari mumkin. Bu kabi tadbirlar, shuningdek, “Rosatom”ning ochiqligini namoyish etadi va oʻz atom loyihalarini amalga oshirishni boshlayotgan mamlakatlar aholisi bilan ishonchli muloqot oʻrnatishga yordam beradi».

### «Rosatom» shafeligidagi xalqaro baliq ovlash turnirining mohiyati nimada?

Bevasita turnirning oʻziga oʻtishdan oldin bu musobaqalarning paydo boʻlish tarixini eslab oʻtish joiz. Turnir gʻoyasi Bangladeshda atom elektr stantsiyasi qurilishi paytida yuzaga kelgan boʻlib, u yerda asosan baliqchilik evaziga kun koʻradigan mahalliy aholi AES atrof-muhitga zarar yetkazadi deb xavotirga tushgan. Baliqlarga zarar yetishi mumkin, oilani esa boqish kerak.

Hech qanday tushuncha va maʼlumotga ega boʻlmagan odamlar AES qurilishiga qarshi plakatlar va shiorlar bilan piketga chiqishdi. Bunday sharoitda atom stantsiyasi baliqlar uchun mutlaqo xavfsiz ekanini tushuntirish befoyda edi, chunki odamlar kimga ishonishni bilishmasdi.

Oʻshanda baliqchilar jamoatchiligi vakillarini samolyotga oʻtqazib, eng yaqin ishlab turgan atom stantsiyasiga olib borishga qaror qilindi. Oʻsha paytda bu Xitoydagi atom stantsiyasi edi. Ular kelib, mahalliy baliqchilar juda yaxshi baliq tutayotganini koʻrishdi. Hatto baliq koʻpaygan edi.

Atom stantsiyasi ishlab turgani sababli butun infratuzilma rivojlanmoqda, mos ravishda mintaqadagi iqtisodiy vaziyat oʻzgargan: restoranlar, qahvaxonalar va boshqa savdo hamda umumiy ovqatlanish shoxobchalari tarmogʻi kengaygan, baliqni sotish va oʻtkazish imkoniyati paydo boʻlgan.

Ular mahalliy baliqchilar bilan muloqot qilishdi va ular: «Iye, qoʻysangizchi, bizda atom stantsiyasi paydo boʻlganidan faqat xursandmiz», deyishdi. shundan soʻng ular uyga qaytib: «Biz u yerga bordik, oʻz koʻzimiz bilan hammasini koʻrdik va bizda ham shunday boʻladi, biz aksincha, atom stantsiyasini faqat qoʻllab-quvvatlaymiz», deyishdi.

Shu munosabat bilan, baliqchilar kelib shaxsan ishonch hosil qilishlari uchun — ana atom stantsiyasi turibdi, ana suv havzasi va bu yerda baliqlar juda yaxshi yashamoqda, ular koʻp, hammasi sogʻlom — «Rosatom» atom stantsiyasini qurgani, qurayotgani yoki qurishni rejalashtirayotgan mamlakatlar vakillari ishtirokida muntazam ravishda shunday xalqaro baliq ovlash turnirlarini tashkil etish gʻoyasi paydo boʻldi. Turnirning asosiy maʼrifiy gʻoyasi ham shundan iborat.

### Endi turnir haqida

Startga 22 nafar havaskor baliqchi chiqdi, ularga «Rosatom»ning atom energetikasi sohasida loyihalarni amalga oshirayotgan yoki rejalashtirayotgan 11 ta hamkor mamlakatidan 28 nafar jurnalist, shuningdek, ekspertlar hamjamiyati vakillari qoʻshildi: Bangladesh, Belarus, Vengriya, Vyetnam, Misr, Hindiston, Indoneziya, Malayziya, Turkiya, Oʻzbekiston va JAR.

Tashkilotchilar turnir ishtirokchilari uchun qulay sharoitlar haqida qaygʻurishdi. Koʻl boʻyida shiypon oʻrnatildi, u yerda qahva yoki choy bilan isinish, issiq ovqat bilan tamaddi qilish, shuningdek, tabiat qoʻynidagi tadbirlarda ayniqsa muhim boʻlgan issiq va qulay biohojatxonadan foydalanish mumkin edi. Generator ishlab turdi va jurnalistlarda apparatura hamda telefonlarni quvvatlashda muammolar yuzaga kelmadi.

Turnirning birinchi kuni mashgʻulot kuni boʻldi. Ertalabdan jamoalar koʻl, baliq ovlash sharoitlari bilan tanishish, shuningdek, u yoki bu baliq uchun qaysi xoʻrak va qarmoqlardan foydalanishni tushunib olish uchun qayiqlarda suvga chiqishdi.

Mahalliy baliqchilar gid-kapitan rolida chiqish qilib, kuchli motorli qayiqlarda biriktirilgan jamoalarni faqat oʻzlariga maʼlum boʻlgan baliqli joylarga olib borishdi. Turnir shartlariga koʻra, faqat toʻrt turdagi baliq hisobga olindi: laqqa, choʻrtanbaliq, olabugʻa va sudak. Xorijlik baliqchilar mashgʻulotda aynan mana shu baliq turlari va ularni ovlash texnikasi bilan tanishishlari kerak edi.

Nihoyat, baliqchilarning barcha jamoalari ochiq suvga chiqib, qalin tumanda koʻzdan gʻoyib boʻlishdi, jurnalistlar esa qirgʻoqda ularga ham koʻlga chiqishga ruxsat beriladigan signalni kutib qolishdi.

Havo salqin edi, ishtirokchilarning aksariyati issiq mamlakatlardan kelishgandi, ammo tashkilotchilar buni ham nazarda tutib, hammani shamoldan himoya qiluvchi va suv oʻtkazmaydigan kiyimlar bilan taʼminlashgan edi.

Koʻlga chiqishga ruxsat beruvchi signal chalindi va turli mamlakatlar jurnalistlari oʻz jamoalarini qidirishga joʻnab ketishdi. Toʻgʻri, maʼlum boʻlishicha, qayiqlar navigatsiya uskunalari bilan jihozlanganiga qaramay, qalin tumanda buni qilish oson boʻlmadi.

Oʻzbekistonlik jurnalistlar vyetnamlik hamkasblari bilan bir davrada boʻlib qolishdi va shunday boʻldiki, vyetnamlik baliqchilar nisbatan tez topildi. Oʻzbekistonlik jurnalistlarning baxti chop etmadi: oʻz baliqchilarini topishning iloji boʻlmadi, ular bilan aloqa yoʻq edi, shekilli, ular juda uzoqqa ketib qolishgandi.

Ajratilgan vaqt tugadi va ekipajimiz bazaga qaytdi. Biroq, hakamlar hayʼati xafa boʻlgan yuzlarimizni koʻrib, yon berdi va mashgʻulot tugashigacha yana bir bor koʻlga chiqish imkoniyatini berdi va shundagina biz ularni topib, kameraga muhrlashga muvaffaq boʻldik. Toʻgʻri, tuman sababli baliqchilarga 50 metrdan yaqinroq yaqinlashishga ruxsat bermaydigan reglamentni buzishga toʻgʻri keldi, ammo yaxshi kadrlar uchun nimalar qilinmaydi deysiz.

Baliqchilar mashgʻulotdan qayta boshlagach, turnirning birinchi kuni madaniy dastur, Udomlya shahri boʻylab ekskursiya bilan davom etdi va oʻlkashunoslik muzeyiga tashrif bilan yakunlandi.

### Turnirning ikkinchi kuni

Ikkinchi, endilikda musobaqa kuni ham eng erta tongdan boshlandi. Baliqchilar ajratib turuvchi nimchalarni olishdi va koʻlga chiqish ketma-ketligi boʻyicha qurʼa tashlashdi.

Oʻzbekiston jamoasi sharafini tajribali baliqchilar — buxorolik Oybek Zuhurov va samarqandlik Aziz Rajabov himoya qilishdi.

Hakamlar hayʼati yoʻriqnoma oʻtkazdi, baliqchilarga oq yoʻl va baliq ovida omad tiladi. Soʻng jamoalar qayiqlardan joy olishdi, bayramona saf tortishdi va hakamlarning buyrugʻi bilan oʻz omadlarini tutishga joʻnab ketishdi.

Birinchi kundagidek, havo salqin va bulutli edi, lekin tushga yaqin quyosh charaqlab chiqdi, tuman tarqab, Udomlya koʻli butun goʻzalligi bilan namoyon boʻldi. Bu ayniqsa ochiq suvdan juda yaxshi koʻrindi.

Olisda Kalinin AESning gradirnyalari koʻrinib turar, u yer-bu yerda mahalliy aholi baliq ovlar, qirgʻoqlarda dala hovli qishloqlari, dam olish zonalari, hatto forel yetishtiriladigan baliqchilik xoʻjaliklari joylashgan edi. Tadbirkorlardan biri beluga koʻpaytirish bilan shugʻullanayotgani haqida gap-soʻzlar yuradi.

Asboblar panelidagi suv harorati datchigi +23 darajani koʻrsatardi. Gid-kapitan harakat davomida koʻl muzlamaydigan koʻl ekanini, qishda harorat farqi sababli bu yerda deyarli doimo tuman boʻlishini, lekin baliq ovi qishda ham, yozda ham toʻxtamasligini aytib berdi. Bu koʻl AES uchun sovutish suv havzasi vazifasini bajarishi bilan bogʻliq. Shu bilan birga, suv birinchi va ikkinchi kontur nuqtai nazaridan atom stantsiyasi bilan hech qanday aloqada boʻlmaydi.

Darvoqe, turkiyalik baliqchilardan biri koʻldagi suv Antaliyadagidan aslo sovuq emasligini taʼkidlab oʻtdi.

Biroq bizning maqsadimiz baliqchilar ekipajlari edi va bu safar JARlik jurnalistlar bilan birgalikda oʻz jamoalarimizni qidirishga joʻnadik.

Yoʻlda Turkiya, Malayziya, Vengriya jamoalari uchradi va nisbatan tez fursatda JAR jamoasini topdik, ular oʻz oʻljalari bilan maqtanishdi.

Kichik orolchalarni aylanib oʻtib, koʻlning deyarli eng oxirida, koʻrfazlardan birida joylashib olgan oʻzbek baliqchilari jamoasini topdik. Bu yer tayyozlik edi va gid-kapitanimiz asosiy motorni oʻchirib, qayiqni elektr minimotorda sekin haydab bordi.

Baliqchilarimiz diqqatni jamlab baliq tutishardi. Baliq ovi sukunatni yoqtiradi va ularning atrofida aylanib, suratga olishni amalga oshirgach, biz ham shunday sokin va sekinlik bilan katta suvga uzoqlashdik.

Baliq tutish uchun ajratilgan vaqt oʻz nihoyasiga yetib borardi va jamoalar ketma-ket bazaga qaytishardi. Ekipaj kapitanlari baliq tutish boʻyicha bayonnomalarni hakamlar hayʼatiga topshirishdi va shu bilan musobaqalar yakunlandi.

Biroq qirgʻoqda baliqchilarni yana bir jarayon kutib turardi. Turnir ishtirokchilarining koʻz oldida Kalinin AES mutaxassislari tutilgan baliqlarning bir qismini radiatsiyaviy nazoratdan oʻtkazishdi.

KAES atrof-muhitni muhofaza qilish boʻlimi boshligʻi Andrey Danilkin ushbu nazorat nima uchun kerakligini tushuntirib berdi: «Biz Kalinin AES joylashgan mintaqaning ekologik holati farovon ekanini bilamiz. Bunda bizda xolis maʼlumotlar bor. Ammo boshqa odamlar ham buni bilishi va koʻrishi biz uchun juda muhim. Atom obʼyektlarini ekspluatatsiya qilish tajribasi shuni koʻrsatadiki, bu texnologiyalar atrof-muhitga doʻstona hisoblanadi, ularni yashil texnologiyalarga kiritish mumkin. Va bunday atom obʼyektlaridan muvaffaqiyatli foydalanish hamda atrof-muhitni saqlab qalish tajribasini ommalashtirishni biz juda muhim deb hisoblaymiz».

Uning soʻzlarini radiatsiya xavfsizligi boʻlimi boshligʻi Viktor Duleychik tasdiqladi: «Koʻp yillik monitoring va tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, atom stantsiyalari atrof-muhitga minimal taʼsir koʻrsatadi. Va bugun, fursatdan foydalanib, siz tutgan baliqni oʻlchab, buni sizga koʻrsata olamiz. Koʻrib turganingizdek, dozimetr doza quvvati tabiiy fon qiymatlaridan oshmasligini koʻrsatmoqda, bu esa ushbu baliqning radiatsiyaviy nuqtai nazardan mutlaqo xavfsiz ekanidan dalolat beradi».

Modomiki gap Kalinin AES haqida ketar ekan, stantsiyaning oʻziga ham biroz eʼtibor qaratish joiz.

### Kalinin AES haqida bir necha soʻz

Baliq mavzusidan biroz chalgʻib, turnir ishtirokchilari uchun maʼlumot toʻliqligi va tushunishlari uchun textur tashkil etilgan KAES haqida qisqacha soʻz yuritamiz.

Kalinin AES Tver viloyatining shimolida, Udomlya munitsipal okrugida, Tver shahridan 150 km uzoqlikda joylashgan. AES maydonchasi Udomlya koʻlining janubiy qirgʻogʻida joylashgan. Stantsiyaning oʻrnatilgan quvvati — 4000 MVt boʻlib, u ikki navbatdan iborat. Har bir navbat 1000 megavatt quvvatga ega ikkita VVER energoblogini oʻz ichiga oladi. VVER reaktorlari bugungi kunda xavfsizlik va ishonchlilik darajasi, katta birlik quvvati va iqtisodiy samaradorligi boʻyicha dunyoda yetakchi oʻrinlardan birini egallaydi. VVER reaktorlarining samaradorligi ularning muvaffaqiyatli ekspluatatsiya qilinishi — 1000 reaktor-yildan ortiq halokatsiz ishlashi bilan isbotlangan.

AES — Rossiyaning Markaziy qismidagi eng yirik elektr energiyasi ishlab chiqaruvchisi boʻlib, u Tver viloyatida ishlab chiqariladigan jami elektr energiyasi hajmining 82 % ini, Rossiyaning Markaziy federal okrugida 14 % ini ishlab chiqaradi, «Rosenergoatom Kontserni» AJning umumiy elektr energiyasi ishlab chiqarishidagi ulushi esa taxminan 15 % ni tashkil etadi.

Texturdan soʻng turnir ishtirokchilari bilan uchrashuvda KAES bosh muhandisi Ruslan Aliyev shunday taʼkidladi: «Siz atom stantsiyamiz ishi bilan tanishdingiz va endi texnologiyalar xavfsizligiga ishonch hosil qilishingiz hamda korxonaning atrof-muhitni muhofaza qilish faoliyati haqida batafsilroq bilishingiz mumkin».

### Taassurotlarni toʻplaymiz

Lekin kechqurun natijalarni sarhisob qilish va gʻolib jamoalarni mukofotlash bilan yakunlangan turnirimiz mavzusiga qaytamiz.

«Eng katta baliq» nominatsiyasida Malayziya jamoasi gʻolib chiqdi: baliqchilar ogʻirligi 1 kg 700 g keladigan sudakni tutishga muvaffaq boʻlishdi.

Rossiya sharafini himoya qilgan jamoa Udomlya koʻlida yashaydigan baliq turlarining eng koʻp miqdorini tutib, «Eng katta oʻlja» nominatsiyasida gʻolib chiqdi, Vengriya jamoasi esa «Gʻalabaga boʻlgan iroda uchun» nominatsiyasida sovrinni qoʻlga kiritdi.

Vengriya jamoasidan Tanya Kern turnirdan hayratda qoldi: «Juda goʻzal edi, butun koʻl tumanda edi. Bugun esa yanada yaxshiroq boʻldi, chunki boshlaganimizda tuman edi, bir soatdan keyin esa quyoshli boʻlib, yanada goʻzallashdi. Tabiat juda goʻzal.

Men butun umrim davomida atom elektr stantsiyasi yonida yashaganman, asli Pakshdanman. Shuning uchun biz uchun atom elektr stantsiyasi shunchaki normal holat. Biz ekologik soflikka ham qaraymiz, atom elektr stantsiyasi bilan yaxshi tanish boʻlmaganlar uchun turli loyihalar oʻtkazamiz. Shunday ekan, aytishim mumkinki, atom elektr stantsiyasi — bu yaxshi. Juda koʻp odamlar atom elektr stantsiyasi qanday ishlashini shunchaki tushunishmaydi. Va oʻylaymanki, hech narsadan qoʻrqish kerak emas. Bu eng toza energiya».

«Musobaqa davomida koʻlning xavfsiz ekaniga ishonch hosil qildim: baliq bu yerda yashaydi, koʻpayadi va uni yeyish mumkin – bu meni juda quvontirdi. Biz turnirning eng katta baligʻi – 1,7 kg ogʻirlikdagi sudakni tutishga muvaffaq boʻldik. Men uchun bu, shuningdek, men qachondir tutgan eng katta baliqdir», – deb oʻz taassurotlari bilan oʻrtoqlashdi Malayziya jamoasi baliqchisi Moxamed Fairuz Abdul Farid.

Oʻzbekistonlik baliqchilar katta muvaffaqiyatga erisha olishmadi, ammo Oybek Zuhurov aytganidek, asosiysi gʻalaba emas, balki ishtirok etish.

«Bu safar omad bugun bizdan biroz yuz oʻgirdi. Professional baliqchi yoki havaskor boʻlishingizdan qatʼi nazar, shunday boʻlib turadi, baliq chiqmay qoladi. Biz katta baliqdan umid qilgandik, shuning uchun choʻrtanbaliqqa bordik. Toʻrtta yaxshi qapishish boʻldi, lekin shunday boʻlib qoldiki, baliq ovi oʻxshamadi. Biz oldimizga shunday vazifa qoʻygandik: bitta katta baliq bilan yutish. Baʼzan shunday xatoliklar boʻlib turadi. Lekin, bilasizmi? Asosiysi — gʻalaba emas, ishtirok etish», — dedi Oybek Zuhurov optimistik ruhda.

U, shuningdek, turli millat vakillari suhbatdoshning tilini bilmay, ishoralar tili yordamida bir-birini tushunadigan turnirning doʻstona xususiyatini taʼkidladi.

### Xoʻsh, endi esa shaxsiy taassurot

«Rosatom» shafeligidagi baliq ovlash boʻyicha xalqaro turnirlar haqiqatan ham, eng avvalo, maʼrifiy xarakterga ega. Turnir ishtirokchilari bunga oʻz koʻzlari bilan ishonch hosil qilishlari mumkin boʻldi.

Baliqchilar hamjamiyati oʻziga xos. Har bir baliqchi ham oʻz sirlari bilan oʻrtoqlashavermaydi, lekin qirgʻoqda bu doʻst boʻlib qolishga aslo xalaqit bermaydi. Va turnir kechishi koʻrsatganidek, ilgari bir-birini tanimagan odamlar tezda aloqa oʻrnatishdi va bir-birlarini yarimta soʻzdan tushunishdi.

Ehtimol, turnirning yana bir funktsiyasi aynan shundadir — odamlar va hamjamiyatlar oʻrtasida doʻstona munosabatlarga, oqibatda esa mamlakatlar oʻrtasidagi yaqinlashuvga xizmat qilish.

Ushbu salmoqli reportajimga qoʻshimcha sifatida boʻsh vaqt topib, bir yarim soatcha sabr qilib, oʻtgan turnir haqidagi videofilmni tomosha qilishni taklif etaman.

Oʻzbekistonlik baliqchi Oybek Zuhurov tashkilotchilar, baliqchilar va jurnalistlarning eng yaxshi roliklaridan videofilm montaj qilib, uni oʻtgan turnirdan esdalik sifatida tashkilotchilarga sovgʻa qildi. Film qiziqarli, mazmunli chiqdi va uni tomosha qilishdan zavq olishingizga ishonchim komil.