«Televizor bilan gaplashardim»: Xitoydagi yolgʻiz insonlarga mehr ulashayotgan haq toʻlanadigan hamrohlar
Xitoyda yolgʻizlik kuchaygani sayin, hamrohlik va qoʻllab-quvvatlashni taʼminlashga qaratilgan yangi soha paydo boʻlmoqda.
«Televizor bilan gaplashardim»: Xitoydagi yolgʻiz insonlarga mehr ulashayotgan haq toʻlanadigan hamrohlar
«Eng katta qiyinchilik haqiqatan ham yolgʻizlik edi. Baʼzan kimdir bilan gaplashgim kelsa, televizor bilan gaplashardim».
91 yoshli Yang Xitoyning gavjum poytaxti Pekin chekkasida yashaydi. Turmush oʻrtogʻi vafot etgach, u shu qadar yolgʻizlanib qolganki, hatto oʻz ixtiyori bilan evtanaziya qilish haqida oʻylaganini aytadi.
«Men oʻgʻlimdan bu haqda soʻradim, lekin u buning taqiqlanganini aytdi. Men unga agar bu qachondir qonuniy boʻlsa, shuni qilishni xohlashimni aytdim - men boshqa yashashni xohlamasdim».
Glaukoma va koʻrish qobiliyatining yomonlashuvi sababli u hatto konditsioner sozlamalarini toʻgʻrilash kabi oddiy vazifalarni ham uddalay olmasdi.
Yangning vaziyatiga oʻxshash holatlar Xitoy shaharlarida tobora odatiy holga aylanib bormoqda, Gonkong Xitoy universiteti dotsenti Tereza Kuanning aytishicha, bu «jamiyat tuzilishi va odamlarning oʻzaro muloqot qilish usullari sababli yanada keskinlashmoqda».
Xitoyda ayrilikning sabablari koʻp. Buning katta qismi qishloq migrantlari iqtisodiy imkoniyatlar orqasidan shahar joylariga ketib, yaqin qoʻllab-quvvatlash tizimlarini ortda qoldirganida yuz beradi, u yerda yolgʻizlik va noaniqlikdan xalos boʻlish qiyin kechadi, yoki bitiruvchilar ish izlab mamlakat boʻylab koʻchib oʻtganida sodir boʻladi.
Glaukoma va koʻrish qobiliyati pasayib borayotgan 91 yoshli Yang kundalik hayot va asosiy uy yumushlarini yolgʻiz uddalashni tobora qiyin deb topdi.
Biroq, odamlar hayotidagi ushbu boʻshliqlarni toʻldirishga harakat qilish uchun endi jadal rivojlanayotgan «yolgʻizlik sanoati» paydo boʻldi.
Yangning aytishicha, uning hayoti ana shunday xizmatlardan biri — Vang Ingvey va uning elektr skuterdagi yetkazib berish jamoasi tomonidan oʻzgartirildi, ular kuniga ikki marotaba issiq ovqat bilan xabar olishni boshladilar, ammo ularning yordami bundan ancha yiroqqa boradi.
«Biz oʻzimizni mahalla farzandlari deb bilamiz», dedi Ingvey BBC’ga. «Bu keksalar oʻrniga oʻzingizni qoʻyib koʻrish va ularning ehtiyojlarini sinchkovlik bilan hisobga olishni anglatadi.
«Masalan, ular jumrakdan loyqa va ohakli suv ichishayotgan boʻlishi mumkin. Men bu muammoni filtrli suv idishi bilan hal qila olaman. Shunday kichik narsa ularni juda xursand qilishi mumkin. Balki ular uskunalari buzilgani uchun choʻmila olishmayotgandir. Men qismni sotib olaman, almashtiraman va ularning dushi sozlanadi».
«Keksalar bizga oʻz farzandlaridek, biz esa ularga oʻz ota-onamizdek munosabatda boʻlamiz», deya qoʻshimcha qildi u.
Ingvey xizmatlari qarovchi yollash narxining yarmidan kamrogʻiga tushadi.
Vang Ingvey va uning kichik yetkazib berish jamoasi keksa sogʻlom yashovchilarga nafaqat ovqat, balki insoniy muloqotni ham taklif etadi.
Sobiq uyali telefon sotuvchisining aytishicha, u kompaniyani keksalarga qariyalar uyiga koʻchib oʻtishdan koʻra, oʻz uylarida qolishlariga yordam berish uchun tashkil etgan. U Altsgeymer kasalligiga chalingan qaynotasi qariyalar uyiga joylashishga majbur boʻlganidan soʻng shunga undalgan. Ingvey u yerdagi sharoitlar shu qadar talabga javob bermasdiki, u boshqalarga iloji boricha uzoqroq vaqt davomida bunday muassasalardan qochishga yordam berishni xohlaganini aytdi.
Uning kichik biznesida hozirda toʻrt kishi ishlaydi, ammo u talab ortgani sayin uni kengaytirishi mumkinligini aytmoqda.
Ushbu sektorning hajmi boʻyicha hali ham aniq maʼlumotlar yoʻq — operatorlarning aytishicha, soʻnggi yillarda u keskin oʻsgan — ammo Sinolink qimmatli qogʻozlar kompaniyasi uni 2025 yilda bahosi taxminan 7,4 milliard dollarni tashkil etadi deb baholadi. Zamonaviy turmush tarzi yoʻnalishini hisobga olgan holda, u oʻsishda davom etishi kutilmoqda.
Ingveyning yana bir mijozi, Pekinning shimoliy chekkasida yashovchi Chjen Ruichji uni eshik oldida keng tabassum bilan kutib oldi.
«Nafaqaga chiqqanimdan soʻng, boshqalar bilan muloqot qilishga imkoniyatim koʻp emas», dedi oʻgʻli ikki soatlik uzoqlikda yashaydigan 75 yoshli ayol BBC’ga.
U yaqinda olgan jarohatidan sogʻayyotgan edi, bu esa kundalik vazifalarni yanada qiyinlashtirayotganini aytdi.
Ammo Ingveyning kelishi — u uni «aziz oʻgʻlim» deb ataydi — uning kayfiyatini koʻtardi.
«Sizni ‘aziz oʻgʻlim’ deyman, chunki sizni juda yaxshi koʻraman. Sizni chin qalbimdan yaxshi koʻraman. Sizga havas qilaman va ishonaman. Siz menga yordam berganingizda, menda bitta ham xavotir yoki qoʻrquv boʻlmaydi», dedi u unga.
Ushbu sektordagi xizmatlar faqat uyga tashrif buyurish bilan cheklanib qolmaydi.
Masalan, 23 yoshli Lyu Yanyan «tibbiy hamroh» boʻlib ishlaydi. U shifokorga boradigan yoki juda katta va byurokratik boʻlishi mumkin boʻlgan shahar kasalxonalaridan topshiriq natijalari yoki dori-darmonlarni yigʻadigan mijozlar uchun samimiy hamroh sifatida xizmat qiladi.
«Baʼzi mijozlarim karyera qilish uchun Pekinga kelgan 20 yoshlardagi odamlardir. Ularning bu yerda doʻstlari boʻlmasligi yoki Xitoy madaniyatidagi ijtimoiy oʻzaro manfaatdorlik tushunchasi sababli hamkasblaridan hamrohlik qilishni soʻrashga noqulay his qilishlari mumkin», dedi u. «Agar men sizga shifokor qabuliga tekinga hamrohlik qilsam, keyinchalik menga ovqat yoki kino chiptasi sotib olishga majburdek his qilishingiz mumkin».
Uning aytishicha, shu sababli zamonaviy Xitoy jamiyatidagi koʻp odamlar oʻzlarini chetga olishga moyil.
«Shunga koʻra, ular kasalxonaga borishda hamrohlik qilish uchun menga oʻxshagan odamni yollaydilar. Agar ular yolgʻiz borishlari kerak boʻlsa, qoʻrqishlari yoki xavotir alomatlarini his qilishlari mumkin».
Xitoydagi yolgʻizlikka xizmat koʻrsatadigan koʻplab korxonalarning markazida oddiy taklif yotadi: insoniy muloqot.
Tereza Kuanning aytishicha, baʼzi odamlar haq evaziga mutlaqo begona odamga hasrat qilish imkoniyatini afzal koʻrishadi.
«Agar siz pul toʻlagan hamroh boʻlsa, munosabatlar unchalik teng emas. Bu xizmat koʻrsatish munosabati, shuning uchun siz standart munosabatlarning oldindan aytib boʻlmaydigan xususiyati bilan toʻqnashmaysiz. Doʻstlik shundaki, u oldindan aytib boʻlmaydigan boʻlishi mumkin. Kimdir sizni qachon xafa qilishini bilmaysiz. Ammo, xizmat munosabatlarida siz nimani kutishni yaxshiroq tushunasiz».
Vang Chjoutao Xitoyning Anxoy provintsiyasidagi mashhur Xuangshan togʻiga chiqmoqchi boʻlgan odamlar uchun piyoda sayohat biznesini boshqaradi.
«Biz ularning kayfiyatini koʻtarish, suratga olish yoki hazillar qilish kabi emotsional qoʻllab-quvvatlashni taʼminlaymiz. Bu haqiqatan ham hamrohlikka asoslangan xizmat», dedi u.
Sobiq askarning aytishicha, u odatda mijozlar bilan oyiga 10-15 kun togʻga koʻtariladi. Toʻliq band boʻlganda, bu koʻrsatkich oyiga 30 martagacha oshishi mumkin.
U bir vaqtlar hamrohlik qilgan, ishda oʻzini chetda qolgandek his qilgan bir yosh ayolni tasvirlab berdi. «U oʻzini befoyda his qildi va oʻziga nimanidir isbotlamoqchi boʻldi», dedi u.
«Biz koʻtarila boshladik, lekin kun juda issiq boʻlgani va juda koʻp terlaganimiz uchun bu qiyin sayohat boʻldi. U taslim boʻlishni xohlagan daqiqalar boʻldi, lekin men unga: ‘Agar hozir toʻxtasangiz va bu togʻdan oʻta olmasangiz, hayotdagi boshqa narsalarni qanday uddalaysiz?’, dedim. Men uni ruhlantirishda davom etdim».
Ular choʻqqiga chiqqandan soʻng, u oʻzining ichki kechinmalarini tasvirlab va minnatdorchilik bildirib, unga uzun minnatdorchilik xabari yuborganini aytdi.
«Bugungi kunda hayot surʼati juda tez. Odamlar ish, munosabatlar va oilaviy umidlardan bosimga duch kelishmoqda», dedi u. «Menimcha, mijozlarim asosan munosabatlarida boʻshliqni his qiladigan yoki omadsizlikka uchragan odamlardir».
Insoniy muloqot juda muhim, ammo avlodlar oʻrtasidagi yolgʻizlik bilan kurashayotgan jamiyatda u tovar turiga ham aylandi.
Pekindagi kichik kvartirasiga qaytgan Yang, Ingvey konditsioner muammosini hal qilganidan beri oʻzini erkinroq his qilayotganini aytadi.
«Kerak boʻlganda yoningizda kimdir boʻlishi, eng ichki fikrlaringiz bilan boʻlisha oladigan odamingiz boʻlishi yaxshi», dedi u.
«Men yolgʻizlikdan qiynaldim, lekin bu endi hal qilindi. Men juda xursandman.
«Men Ingvey va boshqalarni yoʻqota olmayman. Ularning hammasining qalbi pok».