Sunʼiy intellektni oʻqitish uchun oʻz ishini tasvirga olayotgan hindistonlik ishchilar

**Hindistonlik ishchilar sunʼiy intellektni oʻqitishga yordam berish uchun oʻz ishlarini videoga olmoqda**

Muhammad Ashimga ishlayotgan paytida qoʻllarini tasvirga olgani uchun haq toʻlanadi

Muhammad Ashim Bangalorda toʻrt yildan beri soch va soqol olish bilan shugʻullanadi.

Biroq oxirgi paytlarda 22 yoshli yigit oʻz ishini tasvirga olish uchun boshiga kamera oʻrnatib olmoqda.

Kamera faqat uning qoʻllari va barmoqlarini tasvirga oladi, mijozlarining yuzlari esa xiralashtiriladi.

«Jarayon oddiy, ammo harakatlanishda tartibli boʻlishingiz kerak. Operatsion guruh menga qoʻllarim hamisha kadr ichida aniq koʻrinib turishi, yoritish oʻtkir boʻlishi va ishlayotganda boshimni toʻsatdan egmasligim kerakligini oʻrgatdi».

U kamerani har kuni besh yoki olt soat davomida taqib yuradi.

«Bu yaxshi daromad, ammo rostini aytsam, bunday futuristik ish qilayotganimni his qilish meni ruhlantiradi. Ustara ishlatish texnikalarim global texnologik kompaniya uchun foydali boʻlishini hech qachon xayolimga keltirmagandim», — deydi Ashim.

U dunyo boʻylab qilayotgan ishini hujjatlashtirgani uchun haq oladigan yuz minglab ishchilardan biridir.

Ashimning videolavhalari mahalliy kompaniya tomonidan yigʻiladi, unda yuzlab odamlar oʻz ishini videoga olayotgan boʻlishi mumkin.

Soʻng ushbu video sunʼiy intellektni, ayniqsa realik dunyodagi robotlarni boshqara oladigan sunʼiy intellekt shakli — jismoniy SIni oʻqitishda foydalanadigan texnologiya kompaniyalari va tadqiqot tashkilotlariga sotiladi.

Rashdan Technologies inson tomonidan yaratilgan bu kabi maʼlumotlarni yigʻadi va qayta ishlaydi.

«Har bir robototexnika kompaniyasi, har bir ilgʻor SI laboratoriyasi maʼlum bir turdagi maʼlumotlarni xohlaydi: sanoat topshiriqlari, qishloq xoʻjaligi, uy yumushlari, sopolchilik, kiyim-kechak tikish, kashtachilik, sham yasash kabi kichik biznes ishlari. Topshiriq qayerda boʻlsa, biz oʻsha yerga boramiz», — deydi hammuassis va bosh direktor Shahil Baig.

Uning kompaniyasi 8-10 soatlik yozib olingan ish uchun 5 dollardan 10 dollargacha (£3.74; £7.47) toʻlaydi.

«Bu odamlarning koʻpchiligi uchun bu salmoqli mablagʻdir», — deydi Baig.

Uning aytishicha, ishchilarning roziligini taʼminlash va ular ushbu jarayonda oʻzini qulay his qilishi muhim.

«Biz yuzlarni emas, qoʻllarni yozib olamiz va koʻp kamerali moslamalar tananing yoki atrof-hududning koʻproq qismini tasvirga olgan joylarda yuzlarni xiralashtiramiz. Biz topshiradigan materiallarda hech qanday ismlar, aloqa maʼlumotlari, ularni shaxsan identifikatsiya qiladigan hech narsa boʻlmaydi».

Biroq mijozlarning talablari ortib bormoqda.

«Endi mijozlar faqat qoʻllarni emas, balki butun sahnani qamrab olish uchun odamning boshi atrofida toʻrttadan olttagacha kamera oʻrnatishni soʻrashmoqda.

«Kimdirni bitta kichik kameraga rozi qilish — bu bir suhbat. Ularni aslida beshta kamerali garniturani taqishga rozi qilish — bu butunlay boshqa va qiyinroq suhbatdir. Odamlardan nimani soʻrayotganimiz sababli, biz ushbu darajadagi maʼlumotlarni yigʻish uchun koʻproq haq toʻlaymiz».

Ushbu sektorda raqobat ham ortib bormoqda va Agarval bu yil Hindistonda yana oʻnlab raqobatchilar paydo boʻlishini kutmoqda.

Shahil Baig yana oʻnlab firmalar ishchilarning videolarini yigʻishni boshlashini kutmoqda

### Nahotki bu maʼlumotlar shunchalik muhim boʻlsa?

Robotlar haqiqiy dunyoda harakatlanishi uchun ularni faqat kompyuter simulyatsiyalarida oʻqitib boʻlmaydi, deydi inson tomonidan yaratilgan maʼlumotlarni yigʻadigan va qayta ishlaydigan Humyn Labs muassisi Manish Agarval.

Ushbu maʼlumotlarning aksariyati videodan olinadi, garchi baʼzida yigʻuvchilar jismoniy aloqani tasvirga olish uchun qoʻllari va barmoqlariga uskunalar taqib olishsa-da.

«Jismoniy topshiriqlar oyoq-qoʻl harakatlari, barmoqlar, bilaklar, tirsaklar, yelkalar va dinamik kuch ishlatishni oʻz ichiga olgan yuqori sifatli signallarni talab qiladi. Misol uchun: plastik idish gʻijimlanib ketmasligi uchun toʻgʻri ushlash kuchini ishlatish va poʻlat stakanga nisbatan kuch ishlatish», — deydi u.

Yaqin vaqtgacha bu maʼlumotlar mavjud emas edi.

«Insonning mujassamlashgan faoliyatining mavjud internet arxivi yoʻq — oshxona tozalanayotgani yoki qancha kuch ishlatishni aniq biladigan qoʻllar tomonidan mashina yigʻilayotgani haqida maʼlumotlar toʻplami yoʻq. Ushbu maʼlumotlar haqiqiy dunyoda, turli muhitlarda noʻldan tasvirga olinishi kerak», — deydi Bangalor va San-Frantsiskoda bazalariga ega boʻlgan kompaniya rahbari Agarval.

Hozirda uning firmasi Lotin Amerikasi va Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlarida 96 000 ta maʼlumot yigʻuvchiga ega.

Humyn Labs ushbu yigʻuvchilar tomonidan taqdim etilgan minglab soatlik videolarni saralab, eng foydali materialni tanlab oladi. Soʻng u SI nimani koʻrayotganini tushunishi uchun belgilanadi va mijozlar foydalanishi mumkin boʻlgan formatda qadoqlanadi.

«Siz turli xil fabrikalar, turli xil topshiriqlar, turli jugʻrofiyalardan maʼlumot toʻplashingiz kerak, chunki agar siz AQSh fabrikalari yoki AQSh uylari uchun joriy etishni xohlasangiz, bunga mos keladigan muhitlarni xohlaysiz. Hindistondagi aholi turar joylari AQSh uchun robototexnikadan foydalanish keysini yaratishda toʻgʻri kontekst boʻlmasligi mumkin».

Ammo ishchilar bir kun kelib oʻz ishlarini egallashi mumkin boʻlgan mashinalar uchun maʼlumot toʻplamayaptimi?

Ushbu bosqichda buni bilish hali erta, deydi Mumbaydagi Tata Ijtimoiy fanlar instituti (TISS) Menejment va mehnatni oʻrganish maktabining katta professori Bino Pol.

Baʼzi ishchilar uchun SI foydali vositaga aylanishi mumkin, ammo robotlar boshqa ishlarni avtomatlashtirishi mumkin, deydi u.

Muammo shundaki, agar mashinalar haqiqatan ham ishni egallay boshlasa, ishchilar bunga qarshi hech narsa qila olmasligi mumkin.

«Ishchilar nimada ishtirok etganliklarini anglab yetguncha, ish juda uzoqqa ketib boʻlgan boʻlishi mumkin», — deydi u.

Boshqa koʻpchilik singari, u ham hukumatlarning SIni tartibga solishini xohlaydi.

«SIga shunchaki texnik tizim sifatida qarab boʻlmaydi. Biz axloq inson omili orqali saqlanib qoladigan ijtimoiy-texnik tizimni rivojlantirishimiz kerak, bu SI zarar emas, balki ezgulik keltirishini taʼminlaydi».

SI qayerga qarab ketayotgani haqidagi xavotirlarga qaramay, uni rivojlantirishga juda katta mablagʻlar kiritilmoqda.

Ushbu pullarning bir qismi Hindistondagi ishchilarga yetib boradi, u yerda kuniga bir necha dollar evaziga kamera taqib yurishga tayyor odamlar tanqisligi yoʻq.

Muhammad Arman Bangalordagi toʻqimachilik sanoatida 10 yildan beri ishlaydi.

«Kiyimlarni bichish va kesish. Men bu ishni shunchalik yaxshi bilamanki, ehtimol koʻzimni yumib ham qila olaman. Mato, ip, igna, mashina... 10 yildan soʻng, miyangiz aytmasdan oldin qoʻllaringiz nima qilishni biladi», — deydi u.

Yaqinda u oʻz ishini yozib oladigan, boshga oʻrnatiladigan kamerani taqishni boshladi.

«Men uchun bu oddiy. Bu yashab qolish. Bihardagi uyimda oilam bor va men yuboradigan har bir rupiya muhim. Agar kimdir 10 yildan beri qilayotgan ishimni qilayotganimda kamera taqib yurganim uchun qoʻshimcha pul taklif qilsa, men yoʻq demayman.

«Bu menga hech qanchaga tushmaydi. Men baribir tikuvchilik qilyapman, baribir kesyapman. Endi buning uchun biroz koʻproq pul olaman, xolos», — deydi u.

Ushbu tasvirlarga talab mavjud ekan, ular qayerdadir yigʻilaveradi.

«Hindistonning ushbu sohadagi hozirgi roli asosan xom ashyo yetkazib beruvchi sifatidadir — odamlar kameralarni boylab olishadi, oddiy ishlarni qilayotganini yozib olishadi va ushbu tasvirlar xorijdagi laboratoriyalarga yuboriladi», — deydi Agarval.

Ammo u koʻproq kompaniyalar toʻplash shartnomalari uchun raqobatlashgani sayin ushbu ishning qiymati tez orada kamayishini aytadi.

«Hindiston videolavha yetkazib beruvchisi boʻlib qola olmaydi. U qiymat zanjiri boʻylab yuqoriga koʻtarilishi kerak: xom videoni yozib olishdan ushbu videoni foydalanish mumkin boʻlgan narsaga aylantiradigan quvurga egalik qilishgacha — uni tozalash, tartibga solish, tasdiqlash va oxir-oqibat yuqori sifatli oʻqitish maʼlumotlari sifatida nima hisoblanishi standartlarini belgilash», — deydi u.

Baʼzi odamlar uchun maʼlumotlarni yigʻish jozibador yarim kunlik ishdir.

Fan oʻqituvchisi Jolli Arifur kichik oʻgʻli yonida uydan turib qila oladigan ish qidirayotgan edi.

«Oxirgi yetti oy davomida men kundalik uy yumushlarimni — tozalash, ovqat pishirish, plitka pollarni supurish va kiyimlarni taxlashni bajarishda boshimga moslamaga oʻrnatilgan kamerani boylab oldim».

Guntakal, Anantapurda yashaydigan Arifur tasvirga olish ishini oʻzining oʻqituvchilik faoliyatiga moslashtiradi.

«Menga soatiga ikki-uch dollar toʻlanadi. Agar kuniga uch-besh soat yozib olsam, bu qoʻlimga tushadigan yaxshi summa boʻladi — bu men uchun oʻqituvchilikdan tashqari qoʻshimcha daromad manbaiga aylandi. Men ikkalasini ham rostini aytsam, ajoyib tarzda uddalayapman».