Sudan sogʻliqni saqlash tizimi qisqartirishlardan soʻng qulash yoqasida turibdi, deya ogohlantirmoqda tibbiy xayriya tashkiloti
«Chegarasiz shifokorlar» (Médecins Sans Frontières) tashkiloti dunyo yetakchilarini yordamga muhtoj millionlab insonlarga koʻmak berish uchun moliyalashtirishni koʻpaytirishga chaqirmoqda.
Sudan sogʻliqni saqlash tizimi moliyalashtirish qisqartirilganidan keyin halokat yoqasida turibdi, deya ogohlantirmoqda tibbiy xayriya tashkiloti
Mablagʻ yetishmasligi sababli shifoxonalar va tibbiyot muassasalari yopilmoqda
Global moliyalashtirish qisqartirilgani sababli butun mamlakat boʻylab tibbiyot muassasalari yopilishga majbur boʻlganidan keyin Sudanning zaif sogʻliqni saqlash tizimi halokat yoqasiga kelib qoldi, deya ogohlantirdi «Chegarasiz shifokorlar» (MSF) tashkiloti.
Tibbiy xayriya tashkilotining bildirishicha, Sudanning eng yirik donori boʻlgan AQSh oʻtgan yili oʻzining xorijiy yordam agentligi — USAID faoliyatini toʻxtatganidan keyin oʻnlab tashkilotlar muqobil moliyalashtirish manbalarini topa olmagan.
MSF Nyu-Yorkda BMT Bosh Assambleyasida yigʻilayotgan jahon yetakchilarini chora koʻrishga chaqirdi.
2023 yilning aprelida armiya va yarim harbiylashtirilgan «Tezkor harakat kuchlari» (RSF) oʻrtasida boshlangan urush dunyodagi eng dahshatli gumanitar inqirozlardan birini keltirib chiqardi, bunda 33 milliondan ortiq odam tibbiy yordamga muhtoj.
MSFning taʼkidlashicha, AQSh Sudanning eng yirik donori boʻlib qolayotgan boʻlsa-da, USAID tomonidan moliyalashtiriladigan koʻplab tashkilotlar uchun mavjud grantlar muddati iyun oyida tugagan — ayni paytda Yevropa hukumatlari ham xalqaro yordamni qisqartirmoqda.
Parijda joylashgan Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (IHTT) maʼlumotlariga koʻra, 2025 yilda global xalqaro yordam oʻtgan yilga nisbatan 21,3 foizga kamaygan.
«Urush Sudanning ehtiyojlarini oshirmoqda; moliyalashtirishning qisqartirilishi esa koʻrsatilayotgan yordam koʻlamini toraytirmoqda», dedi xayriya tashkilotining Sudandagi rahbari Muhammad Ibrohim.
«MSFning Sudandagi faoliyati xususiy mablagʻlar hisobidan moliyalashtiriladi. Ammo boshqa sogʻliqni saqlash xizmatlaridan moliyalashtirish yoʻqolganda, klinikalar yopiladi, bemorlarning boradigan joyi kamayadi va bosim qolgan muassasalarga, jumladan, biznikiga oʻtadi».
Buning oqibatida bemorlar koʻpincha davolanish uchun uzoq va xavfli yoʻllarni bosib oʻtishlariga toʻgʻri kelmoqda.
«Uzoqroq va qimmatroq yoʻldan keyin bemorlar koʻpincha ancha ogʻir ahvolda yetib kelishadi, shifoxona esa allaqachon toʻla boʻlishi mumkin», dedi Sebastyan Trafikante, MSFning soʻnggi uch yil ichida janglarning aksariyati sodir boʻlgan gʻarbiy Darfur mintaqasidagi favqulodda vaziyatlar koordinatori.
2026 yilning yanvaridan apreligacha MSF Markaziy Darfurda oʻzi qoʻllab-quvvatlaydigan muassasalarga qabul qilishlar soni oʻtgan yilning shu davriga nisbatan 22,5 foizga oshganini qayd etdi.
Birgina may oyida hududdagi 45 ta sogʻliqni saqlash markazini moliyalashtirish toʻxtatilgan, deyiladi xabarda.
MSFning bildirishicha, birinchi navbatdagi xizmatlarning yopilishi boshqa shifoxonalarni jiddiy bosim ostida qoldirmoqda, chunki ular ishlash qobiliyatini yoʻqotmoqda va dori-darmonlar tugamoqda.
Tashkilot bunga misol tariqasida Qadarif shtatidagi oʻz uylarini tashlab qochgan 18 400 kishi istiqomat qiladigan Tanedba lagerini keltirdi. Iyun oyida gumanitar tashkilot ketganidan keyin uning tugʻruq va jarrohlik boʻlimlari yopilgan.
Hozirda MSF u yerda tez yordam xonasini boshqarmoqda, biroq tugʻish uchun jarrohlik amaliyotiga muhtoj boʻlgan homilador ayollar eng yaqin shaharga borish uchun uch soat yoʻl yurishlari kerak.
Um Rakuba lagerida ham — xuddi shu Qadarifda — u yerda ishlaydigan yordam agentliklari soni 2021 yildagi 35 tadan 10 tadan kamroqqa tushib ketdi.
Xayriya tashkilotining bildirishicha, lagerda hozirda 17 000 ga yaqin odam boshpana topgan, ularning aksariyati ayollar va bolalardir.
«Agar qoʻllab-quvvatlash koʻpaymasa, koʻproq bemorlar uzoqroq yoʻllar, kamroq davolanish imkoniyatlari va tibbiy yordam uchun juda kech yetib borish xavfiga duch kelishadi», dedi MSFning Buyuk Britaniyadagi gumanitar vakili Liz Xarding.
Sogʻliqni saqlash tizimi moliyalashtirish bilan bogʻliq qiyinchiliklarga duch kelayotgan bir paytda, tibbiyot xodimlariga hujumlar davom etmoqda, dedi MSF.
2025 yilda Sudanda tibbiyot muassasalariga qilingan hujumlarda 1620 kishi halok boʻlgani qayd etildi — bu koʻrsatkich, xayriya tashkilotining taʼkidlashicha, butun dunyo boʻylab sogʻliqni saqlash tizimiga qilingan hujumlardan halok boʻlganlarning 82 foizini tashkil qiladi.
BMTning bildirishicha, 19,5 milliondan ortiq odam oziq-ovqat xavfsizligining «inqirozli darajasiga» duch kelmoqda va besh milliondan ortiq odam «favqulodda ochlik darajasi» bilan kurashmoqda.
Fuqarolar urushini tugatishga qaratilgan maslahatlashuvlar uchun Sudan poytaxti Xartumga xalqaro diplomatlarning kelishi kutilayotganiga qaramay, janglar susayish belgilarini koʻrsatmayapti.
Seshanba kuni Shimoliy Kordofan shtatidan olingan xabarlarga koʻra, armiya nazoratidagi Umm Ruvaba shahriga dron zarbasi berilishi oqibatida kamida 11 kishi halok boʻlgan. Tibbiy manbalarning bildirishicha, snaryad sud majmuasining odamlar bilan gavjum hovlisiga kelib tushgan.