Soliq imtiyozlari amal qilmoqda, lekin ular kodeksga hali kiritilmagan. Deputatlar Iqtisodiyot va moliya vazirligiga savollar berishdi

Soliq imtiyozlari allaqachon amalda, lekin kodeksga hali kiritilmagan: deputatlar Iqtisodiyot va moliya vazirligiga savollar berishdi

Oʻzbekistonda tadbirkorlarga prezident qarorlari bilan belgilangan soliq imtiyozlaridan ular Soliq kodeksida mustahkamlangunga qadar foydalanishga ruxsat berish taklif qilinmoqda. Deputatlar 2026 yil boshidan amal qilishi kerak boʻlgan imtiyozlarning bir qismi, biznes ulardan allaqachon foydalanayotgan boʻlsa-da, haligacha kodeksga kiritilmaganiga eʼtibor qaratishdi.

Ushbu savollar 27 oktyabr kuni Oliy Majlis Qonunchilik palatasining tadbirkorlikni yanada qoʻllab-quvvatlashga qaratilgan qonun loyihasini koʻrib chiqishga bagʻishlangan majlisida yangradi. Hujjatni iqtisodiyot va moliya vaziri oʻrinbosari Ahadbek Haydarov taqdim etdi.

Qonun loyihasida bir qator tarmoqlar uchun soliq imtiyozlarini uzaytirish va joriy etish, shuningdek, soliq maʼmuriyatchiligiga oʻzgartirishlar kiritish nazarda tutilgan. Toʻzatishlarni, xususan, Soliq kodeksining 75 va 483-moddalariga kiritish taklif etilmoqda.

«Milliy tiklanish» Demokratik partiyasi fraktsiyasi deputati Zafar Xudoyberdiyev qonunchilikka oʻzgartishlar oʻz vaqtida kiritilmaganiga eʼtibor qaratdi.

«Hozirda Soliq kodeksining 483-moddasiga kiritish taklif etilayotgan imtiyozlarning aksariyati 2026 yil 1 yanvardan kuchga kirishi kerak edi. Hozir oktyabr oyi, qonun qabul qilinguncha yana maʼlum vaqt oʻtishi mumkin», — dedi u.

Deputatning soʻzlariga koʻra, amaldagi tartibga muvofiq, soliq toʻlovchilar prezident qarorlari bilan belgilangan imtiyozlardan tegishli qoidalar Soliq kodeksiga kiritilgandan soʻng foydalanishlari kerak. Biroq amaliyotda ular allaqachon qoʻllanilmoqda.

«Kecha bu haqda soʻraganimizda, bu imtiyozlardan allaqachon foydalanilayotganini aytishdi. Ammo amaldagi tartibga koʻra, ulardan Soliq kodeksiga oʻzgartirishlar kiritilgandan soʻng foydalanish mumkin», — dedi Xudoyberdiyev.

Deputat 75-modda «Soliq imtiyozlari»ga taklif etilayotgan qoʻshimchaga eʼtibor qaratdi.

Loyihaga koʻra, agar prezident qarorlari bilan iqtisodiyotning alohida tarmoqlarini rivojlantirishga qaratilgan soliq imtiyozlari belgilansa, soliq toʻlovchilarga ulardan foydalanishga ruxsat beriladi. Bunda tegishli qoidalar imtiyozlarning amal qilish muddati davomida Soliq kodeksiga kiritilishi kerak.

Shu tariqa, kodeksga oʻzgartishlar kiritish tartibi yakunlangunga qadar bunday imtiyozlarni qoʻllash imkoniyatini qonunchilikda mustahkamlab qoʻyish taklif etilmoqda.

Zafar Xudoyberdiyev bunday mexanizmning maqsadga muvofiqligiga shubha bildirdi.

«Ushbu normaning joriy etilishi Soliq kodeksining obroʻsini tushirmaydimi? Bu prezident qarorlari bilan belgilangan imtiyozlarni kodeksga kiritishni yanada kechiktirishga olib kelmaydimi?» — deb soʻradi deputat.

Iqtisodiyot va moliya vaziri oʻrinbosari Ahadbek Haydarov savolning asosli ekanini tan oldi, biroq «biz shiddatli oʻzgarishlar davrida yashamoqdamiz», dedi.

Uning soʻzlariga koʻra, prezidentning biznes vakillari bilan uchrashuvlari chogʻida, jumladan, hududlarga tashriflari chogʻida tezkor yechimni talab qiluvchi koʻplab masalalar koʻtarilmoqda.

«Tadbirkorlar muammolarini tezkorlik bilan hal etish uchun prezident farmon va qarorlarida tegishli imtiyozlar berish boʻyicha topshiriqlar berilmoqda. Shunga koʻra, biz ularni Soliq kodeksiga oʻzgartirishlar shaklida rasmiylashtiramiz. Lekin amaliyotda belgilangan tartib-omillardan oʻtish muayyan vaqtni talab qiladi. Shu sababli tadbirkorlarda eʼtirozlar paydo boʻladi», — deb tushuntirdi vazir oʻrinbosari.

Uning fikricha, taklif etilayotgan oʻzgartirish imtiyoz berish toʻgʻrisida qaror qabul qilish va uni qonunchilikda mustahkamlash oʻrtasidagi vaqt uzilishini bartaraf etish imkonini beradi.

«Biz bu yerda Soliq kodeksining obroʻsiga putur yetkazishi mumkin boʻlgan hech narsani koʻrmayapmiz. Birinchi navbatda, biz tadbirkorlarning manfaatlaridan kelib chiqamiz», — dedi Haydarov.

U, shuningdek, nima uchun bu safar toʻzatishlar parlament koʻrib chiqishiga kechikish bilan kelib tushganini tushuntirdi.

«Bu safar oʻzgarishlar juda koʻp boʻldi. Ularni muhokama qilish jarayoni bir oz sozilib ketdi, shuning uchun qonun loyihasi bir oz kechikdi. Aslida biz qonunchilikka imkon qadar tezroq oʻzgartirishlar kiritishga harakat qilamiz», — dedi vazir oʻrinbosari.

Deputatlar individual imtiyozlarni taqiqlash bilan yuzaga kelishi mumkin boʻlgan qarama-qarshilikka ishora qilishdi

Muhokama chogʻida «Adolat» SDP fraktsiyasi deputati Zuhriddin Mavlonov yangi soliq imtiyozlarining kodeksning amaldagi qoidalariga muvofiqligiga oid yana bir masalani koʻtardi.

U Soliq kodeksining 75-moddasi toʻrtinchi qismida individual xususiyatga ega soliq imtiyozlari berish toʻgʻridan-toʻgʻri taqiqlanganini eslatdi.

Shu bilan birga, deputatning soʻzlariga koʻra, 483-moddaga oʻzgartishlar kiritish loyihasida konkret nomlangan tashkilotlar, shu jumladan chiqindi poligonlarini boshqarish direktsiyasi va charm-poyabzal sanoat zonalari direktsiyalari uchun alohida imtiyozlar nazarda tutilmoqda.

«483-moddaning yangi tahriri amaldagi 75-moddaga zid boʻlib qolmaydimi? Bitta Soliq kodeksida bir-biriga zid boʻlgan normalarni yaratmayapmizmi?» — deb soʻradi Mavlonov.

Ahadbek Haydarov sanoat zonalari direktsiyalari uchun soliq yengilliklari ularning faoliyati oʻziga xosligi bilan bogʻliqligini aytdi.

Uning soʻzlariga koʻra, yer uchastkalari va obʼyektlar tadbirkorlarga topshirilgunga qadar ular boshqaruvchi tashkilotlar tasarrufida boʻladi va ularning oʻzi ishlab chiqarish faoliyatini amalga oshirmaydi. Shu sababli, korxonalar ish boshlashidan oldin mol-mulk va yer soliqlarini toʻlash masalasi tugʻiladi.

Vazir oʻrinbosari ana shunday yondashuv erkin iqtisodiy zonalar direktsiyalariga nisbatan allaqachon qoʻllanilayotganini taʼkidladi.

«Bu alohida individual imtiyoz emas. Bunday tartib barcha erkin iqtisodiy zonalar direktsiyalari uchun belgilangan», — dedi Haydarov.

Muhokamalar yakuni boʻyicha Qonunchilik palatasi qonun loyihasini birinchi oʻqishda maʼqulladi. Raislik qiluvchi deputatlar tomonidan koʻtarilgan savollar hujjatni ikkinchi oʻqishga tayyorlashda qoʻshimcha ravishda koʻrib chiqilishi mumkinligini taʼkidladi.

Umumiy qoidaga koʻra, soliq imtiyozlari kodeksning oʻzi tomonidan, unda nazarda tutilgan istisnolardan tashqari, beriladi. Bunda ular individual xususiyatga ega boʻlishi mumkin emas.

Xususan, amaldagi qonunchilik alohida imtiyozlarni prezident qarorlari bilan berishga allaqachon ruxsat beradi. Biroq bunday mexanizm cheklangan: u muayyan soliqlar stavkalarini 50 foizdan koʻp boʻlmagan miqdorda va uch yilgacha muddatga kamaytirishga yoʻl qoʻyadi. QQS, foyda soligʻi va boshqa bir qator soliqlar uchun maxsus cheklovlar yoki alohida qoidalar nazarda tutilgan.

Ushbu qoidalar 2025 yil 25 dekabrdagi 2026 yil uchun soliq va byudjet siyosati toʻgʻrisidagi, 1 yanvardan kuchga kirgan qonun bilan aniqlashtirilgan edi.

Muhokama qilinayotgan tashabbus prezident qarorlari bilan belgilangan tarmoq soliq imtiyozlarini tegishli normalar Soliq kodeksiga kiritilgunga qadar qoʻllash imkonini beruvchi qoʻshimcha mexanizmni nazarda tutadi.

Shu bilan birga, majlisdagi chiqishlardan aynan qancha imtiyoz kodeksga tegishli toʻzatishlar kiritilmasdan qoʻllanilayotgani, qancha soliq toʻlovchi ulardan foydalangani va ular bilan bogʻliq byudjet daromadlarining yoʻqotish alomati hajmi qancha ekani tushunarsiz boʻlib qolmoqda.

Shu yilning may oyi boshida Soliq qoʻmitasi departamenti direktori Aziz Umirzoqov prezident huzuridagi yigʻilish yakunlari boʻyicha qonunosti hujjatlarida nazarda tutilgan soliq imtiyozlari Soliq kodeksiga kiritilishini maʼlum qilgan edi. Tegishli oʻzgartirishlar qabul qilinguniga qadar Oʻzbekiston tadbirkorlariga ushbu imtiyozlardan foydalanishga ruxsat beriladi.