Sentyabrda dunyoda aviayuk tashishga boʻlgan talab 7,7 foizga oʻsdi

**Sentyabrda aviayuk tashishga boʻlgan jahon talabi 7,7% ga oshdi**

2026 yilning sentyabrida aviatsiya yuk tashishlariga boʻlgan jahon talabi 2025 yilning sentyabriga nisbatan 7,7% ga oʻsdi. Xalqaro yoʻnalishlarda oʻsish 8,6% ni tashkil etdi. Bu haqda 29 oktyabr kuni jahon aviayuk bozori boʻyicha maʼlumotlarni eʼlon qilgan Xalqaro havo transporti assotsiatsiyasi (IATA) xabar beradi.

**Talab barcha mintaqalarda oshdi, ammo xarajatlar daromadlardan tezroq ortmoqda**

Talab yuk tonna-kilometrlarida (CTK) oʻlchanadi. Mavjud yuk tonna-kilometrlarida (ACTK) baholanadigan tashish quvvatlari xuddi shu davrda 2,7% ga, xalqaro reyslarda esa 3,3% ga koʻpaydi. Talab quvvatlardan koʻra tezroq oʻsgani sababli, yuk quvvatlarining yuklanish koeffitsiyenti 2,2 foiz bandga koʻtarilib, 47,9% ga yetdi.

IATA’ning barqaror rivojlanish boʻyicha toʻngʻich vitse-prezidenti va bosh iqtisodchisi Mari Ouens Tomsen oʻsish barcha mintaqalarda qayd etilganini maʼlum qildi. Uning soʻzlariga koʻra, bunga jahon savdosi va sanoatining mustahkamlanishi yordam berdi, sunʼiy intellekt bilan bogʻliq joʻnatmalar esa Tinch okeani yoʻnalishlarida yana bir oylik ikki xonali oʻsishni taʼminladi.

Iqtisodchining baholashicha, sohaning asosiy muammosi xarajatlar boʻlib qolmoqda. Aviatsiya yoqilgʻisi bir yil ichida ikki baravardan koʻproq qimmatlashdi, tashish daromadliligi esa narxlar oʻsishidan orqada qolmoqda. Tomsen tashish uchun tovarlar yetarli ekanini, ammo barqaror yuqori yoqilgʻi narxlari sharoitida ularni foyda bilan tashish qiyinlashganini taʼkidladi.

**Yoqilgʻi, savdo va sanoat**

IATA maʼlumotlariga koʻra, sentyabrda aviatsiya yoqilgʻisi bir oyda 17,5% ga va 2025 yilning sentyabriga nisbatan 103,4% ga qimmatlashdi.

Jahon savdosi avgust oyida yillik hisobda 3,6% ga oʻsdi. Oʻsish ketma-ket 42 oydan beri davom etmoqda. Avgustda jahon sanoat faolligi ham oshdi. Ishlab chiqarish sanoatidagi xaridlar boʻyicha menejerlarning global indeksi (PMI) 0,7 bandga koʻtarilib, 53,8 ni, yangi eksport buyurtmalari indeksi esa 0,5 bandga koʻtarilib, 51,9 ni tashkil etdi. Ikkala koʻrsatkich ham besh yillik maksimal darajaga yetdi. IATA’da ushbu koʻrsatkichlar hamon aviayuklarga boʻlgan talab uchun qulay deb hisoblanadi.

**Mintaqalar boʻyicha natijalar**

Talabning eng sezilarli oʻsishini Shimoliy Amerika tashuvchilari koʻrsatdi — 11,8%. Mintaqadagi quvvatlar atigi 0,8% ga oshdi, shu sababli yuklanish 4,3 foiz bandga oʻsib, 43,9% ga yetdi. 2025 yil yakunlariga koʻra, jahon bozorining 24,6% ulushi ushbu mintaqa hissasiga toʻgʻri keladi.

Bozorning 35,8% hissasiga toʻgʻri keluvchi Osiyo-Tinch okeani mintaqasi aviakompaniyalari talabni 8,6% ga, quvvatlarni esa 4,9% ga oshirdi. Yuklanish 1,7 bandga oʻsib, 50,7% ga yetdi.

Bozorda 21,4% ulushga ega boʻlgan Yevropa tashuvchilarida talab 4,5% ga oshdi, shu bilan birga quvvatlar 1,6% ga qisqardi. Yuklanish 3,2 bandga koʻpayib, 54,6% ga yetdi.

Bozorning 2,9% qismi jamlangan Lotin Amerikasi va Karib havzasida talab 6,7% ga, quvvatlar esa 7,6% ga oʻsdi. Yuklanish 0,3 bandga kamayib, 34,3% ni tashkil etdi.

Bozorning 2,1% hissasiga toʻgʻri keluvchi Afrika aviakompaniyalari quvvatlar 1,2% ga qisqargan holda talabni 4,7% ga oshirdi. Yuklanish 2,7 bandga oʻsib, 47,0% ga yetdi.

Bozorning 13,2% qismi toʻgʻri keladigan Yaqin Sharq boshqalarga nisbatan sustroq natija koʻrsatdi. U yerda talab 3,8% ga, quvvatlar esa 7,0% ga oshdi, shu sababli yuklanish 1,4 bandga kamayib, 44,0% ga tushdi.

**Asosiy savdo yoʻnalishlari**

Sentyabr oyida eng yirik savdo yoʻnalishlaridagi vaziyat bir xil boʻlmadi. Oʻsish surʼatlari boʻyicha Osiyo va Shimoliy Amerika oʻrtasidagi tashuvlar yetakchi boʻldi: oʻtgan yilning sentyabriga nisbatan plyus 17,0%, shu bilan birga oʻsish ketma-ket sakkiz oydan beri davom etmoqda. Soha bozorining 23,5% qismi ushbu yoʻnalishga toʻgʻri keladi.

Osiyo ichida hajmlar 10,2% ga oshdi va oʻsish ketma-ket 35 oydan beri davom etmoqda. Yoʻnalishning ulushi 7,3% ni tashkil etadi. Yevropa va Shimoliy Amerika oʻrtasidagi tashuvlar 9,3% ga koʻpaydi, bu ketma-ket beshinchi oylik oʻsish boʻldi, yoʻnalish ulushi esa 13,5% ga teng.

Bozorning 21,5% qismi toʻgʻri keladigan Yevropa va Osiyo oʻrtasidagi yoʻnalishda oʻsish 6,0% ni tashkil etdi va ketma-ket 43 oydan beri davom etmoqda. Bozorning 1,3% qismi jamlangan Afrika va Osiyo oʻrtasida hajmlar 2,6% ga oshdi, bu birinchi oʻsish oyi boʻldi.

Yaqin Sharq bilan bogʻliq yoʻnalishlar hamon bosim ostida qoldi. Bozorning 5,2% qismi toʻgʻri keluvchi Yevropa va Yaqin Sharq oʻrtasidagi hajmlar 18,0% ga, bozorning 7,4% qismi jamlangan Yaqin Sharq va Osiyo oʻrtasida esa 10,2% ga kamaydi. Ikkala yoʻnalishda ham pasayish ketma-ket yettinchi oydan beri davom etmoqda.

IATA dunyo aviatrafigining qariyb 85% hissasiga toʻgʻri keluvchi 370 dan ortiq aviakompaniyani birlashtiradi.