Samarqandda bolalar farovonligiga investitsiyalar kiritish toʻgʻrisidagi deklaratsiya qabul qilindi

Samarqandda bolalar farovonligiga investitsiyalar kiritish toʻgʻrisidagi Deklaratsiya qabul qilindi

«Bolalar farovonligiga investitsiyalar» Butunjahon sammiti oʻz nihoyasiga yetdi. Forumning yopilish marosimida Prezident huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligi direktorining birinchi oʻrinbosari Shahnoza Mirziyoyeva Samarqand deklaratsiyasi qabul qilinganini maʼlum qildi.

Hujjat toʻrt qismdan iborat: umumiy qarash, mamlakatlarning majburiyatlari, moliyalashtirish va hamkorlikdagi ishlar.

Birinchi boʻlimda ishtirokchilar Bola huquqlari toʻgʻrisidagi konventsiya va 2030 yilgacha boʻlgan davrda Barqaror rivojlanish sohasidagi kun tartibidagi «xech kimni ortda qoldirmaslik» tamoyiliga tayanadilar. Ular bolalar dunyo aholisining uchdan bir qismini tashkil etishini eslatib oʻtadilar. Bir-biriga ulanib ketgan inqirozlar — iqlim oʻzgarishi, nizolar, majburiy koʻchish, iqtisodiy bosim va texnologik oʻzgarishlar — tengsizlikni kuchaytiradi va ulardan eng koʻp, aynan shu inqirozlar uchun eng kam javobgar boʻlgan bolalar aziyat chekadi. Alohida band oilaga bagʻishlangan: tarbiyalash uchun asosiy javobgarlik ota-onalar yoki vasiylar zimmasidadir, davlatlar esa ularga bu borada yordam berishga majburdir.

Ikkinchi boʻlimda mamlakatlar «milliy sharoitlar, ustuvor yoʻnalishlar va imkoniyatlarni hisobga olgan holda» oʻz zimmalariga oladigan sakkizta majburiyat sanab oʻtilgan.

Uchinchi boʻlim moliyalashtirishga bagʻishlangan. Ishtirokchilar siyosiy majburiyat moliyaviy majburiyatlar bilan mustahkamlanishi kerakligini tan oladilar. Ular «mavjud resurslarning maksimal darajasida» bolalarga yoʻnaltiriladigan davlat investitsiyalariga ustuvorlik berishga va ijtimoiy himoya, erta rivojlanish, sogʻliqni saqlash, taʼlim va bolalarni himoya qilishda ularni bosqichma-bosqich oshirib borishga vaʼda beradilar.

Bolalar uchun asosiy xizmatlarni hatto byudjet cheklangan davrlarda ham saqlab qalish taklif etiladi. Byudjetlar shaffofroq boʻlishi, bolalarga sarflanadigan xarajatlar esa, jumladan Jins, yosh va nogironlik boʻyicha ajratilgan maʼlumotlar asosida kuzatilishi va baholanishi kerak. Deklaratsiya xalqaro moliya institutlari, rivojlanish boʻyicha hamkorlar, xayriya tashkilotlari va xususiy sektorni moliyalashtirishni oshirishga, ayniqsa daromadi past va oʻrta boʻlgan, shuningdek nizolar, iqlim oʻzgarishi va tabiiy ofatlardan jabr koʻrgan mamlakatlar uchun moliyalashtirishni koʻpaytirishga chaqiradi.

Toʻrtinchi boʻlimda hamkorlik haqida soʻz boradi. Mamlakatlar maʼlumotlar va amaliy yechimlar bilan almashishga, shu jumladan Janub — Janub yoʻnalishi boʻyicha, hamda chegaralararo vaziyatlarda oila aʼzolarini qidirish va oilalarni birlashtirishda hamkorlikni kengaytirishga vaʼda beradilar. Hujjat matniga koʻra, bolalar va oʻsmirlar — huquq egalari va oʻzgarishlarning mustaqil subʼyektlaridir va ularning qarorlar qabul qilishda ishtirok etishini, shu jumladan deklaratsiyaning oʻzini amalga oshirishda institutsional tarzda mustahkamlash taklif etiladi.

Har bir bola xavfsiz muhitda sogʻlom va baxtli oʻsishi, oʻqishi, orzu qilishi va oʻz maqsadlariga erishishi kerak, deb taʼkidladi Shahnoza Mirziyoyeva. U bolalarga kiritilgan investitsiyalarni kelajakka kiritilgan investitsiyalar deb atadi.

«Bolalar gʻamxoʻrlik va eʼtiborni ertaga emas, bugun his qilishlari kerak. Biz birgalikda bolalarni ijtimoiy himoya qilish tizimini mustahkamlaymiz. Ularni har qanday zoʻravonlikdan himoya qilamiz. Har bir bola uchun yaxshi taʼlim olish imkoniyatini yaratamiz. Tibbiy xizmatlar sifatli va sifatli boʻlishini taʼminlaymiz. Bolalardagi onkologik kasalliklarga qarshi birgalikda kurashamiz. Ushbu maqsadlarga erishish uchun biz barcha kuch va imkoniyatlarimizni birlashtiramiz. Bolalar bizdan vaʼdalarni emas, balki amaliy ishlarni kutishmoqda», — dedi u.

YUNISEFning Yevropa, Markaziy Osiyo, Yaqin Sharq va Shimoliy Afrika boʻyicha mintaqaviy direktori Eduar Begbeder deklaratsiya umumiy yoʻnalishni belgilab berishini aytdi. Uning urgʻu bergan jihatlari orasida u profilaktika, integratsiyalashgan tizimlar, kuchli kadrlar va barqaror moliyalashtirishni sanab oʻtdi.

Ikki kun yakunlariga koʻra, deya qoʻshimcha qildi u, toʻrtta umumiy xulosa yangradi: yordam tugʻilgandan to maktab yoshi tugaguncha kerak, xizmatlar sifati qamrovdan kam emas, idoralar va byudjetlar birgalikda ishlashi kerak, moliyalashtirish esa — ustuvorliklar va hamkorlik masalasidir.

Jahon bankining Markaziy Osiyo mamlakatlari boʻyicha direktori Naji Benhassin bugungi kunda hukumatlar resurslarda cheklangani va ularni nimaga yoʻnaltirishni tanlashga majbur ekanini taʼkidladi. Ushbu fonda, unga koʻra, bolalar farovonligiga kiritiladigan investitsiyalar ustuvor yoʻnalish ekanini eʼlon qilish muhimdir. U iqtisodiy mantiqni ham eslatib oʻtdi: bola hayotining dastlabki yillarida boy berilgan narsani keyinchalik toʻldirib boʻlmaydi.

Benhassin Samarqand va Oʻzbekistonni bunday deklaratsiya uchun mos joy deb atadi: bu al-Xorazmiy, Ibn Sino va imom al-Buxoriy zaminidir. U Samarqanddagi al-Buxoriy maqbarasini ziyorat qilganini va iqtidorli bola haqidagi hikoya deb atagan tarixni bilib olganini aytdi. Al-Buxoriy otasidan erta ayrilgan, oʻqituvchisi esa uning onasiga bolada gʻayrioddiy xotira borligini aytgan. Oilani yolgʻiz oʻzi boqqan ona oʻgʻlini qoʻllab-quvvatlashga qaror qilgan va uni keyinchalik oʻqishi uchun Madinaga olib borgan.

Benhassinning soʻzlariga koʻra, aynan mana shunday daholar oʻlkasida birorta ham bola eʼtiborsiz qolmasligi uchun bunday deklaratsiyalarni qabul qilish kerak. U bugungi kunda Oʻzbekistonning oliy taʼlimga kiritayotgan investitsiyalari tufayli iqtidorli bolalarga kerakli bilimlar uchun uzoqqa ketishning hojati yoʻqligini qoʻshimcha qildi.

Spikerlar tomonidan aytilgan asosiy muammo — vaʼdalar va ularning ijrosi oʻrtasidagi uzilishdir.

Jahon sogʻliqni saqlash tashkilotining Oʻzbekistondagi vakili Ashina Xalakdina eng katta qiyinchilik yangi majburiyatlarni oʻylab topishda emas, balki allaqachon qabul qilinganlarini bajarishda ekanini aytdi.

BMT Bosh kotibining bolalarga nisbatan zoʻravonlik masalalari boʻyicha maxsus vakili Najat Maalla M’jid aniq misollar keltirdi. Mamlakatlar zoʻravonlik, erta nikohlar va boshqa mavzular boʻyicha alohida rejalar olib boradilar, aslida esa milliy rivojlanish dasturlarida bolalarni himoya qilish va farovonligi boʻyicha yagona reja kerak. Koʻplab pilot loyihalar oʻrniga barqaror xizmatlar zanjiri zarur. Alohida ravishda u bolalarni internetda himoya qilish va bolalarning oʻzlarining ishtirokini tilga oldi: ularni tadbirlarda shunchaki koʻrsatish emas, balki eshitish va jalb qilish kerak.

«Byudjetni oshirish — bu bir jihat, ammo xarajatlarni kuzatib borish va ular odamlar hayotiga taʼsir qilayotganiga ishonch hosil qilish juda muhim. Xizmatlardan foydalanadiganlardan — oilalar, vasiylar, eng zaif bolalardan — ularni qanday baholashlari va ularni qanday yaxshilash mumkinligini soʻrash kerak. Va oxirgisi, lekin ahamiyatlisi — hisobdorlik: biz majburiyat olgan har bir kishi uni bajarayotganiga ishonch hosil qilishimiz kerak», — dedi u.

Sammitning ikki kuni davomida ijtimoiy himoya boʻyicha uchta panel sessiyasi, bolalar onkologiyasi va gematologiyasi boʻyicha alohida sessiyalar boʻlib oʻtdi, J-PAL, Jahon banki va YUNISEF tadqiqotlari muhokama qilindi. Koʻplab hujjatlar, jumladan, boshqa mamlakatlar bilan yoʻl xaritalari va memorandumlar imzolandi, bir qator loyihalar boʻyicha Oʻzbekiston grant mablagʻlari bilan ishlashni boshlash ostonasida turibdi, deb xabar berdi Prezident huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligi direktori Mansurbek Olloyorov.

YUNISEFning Oʻzbekistondagi vakili Regina Kastilo xorijiy delegatsiyalar «Inson» markaziga tashrif buyurishganini, koʻplab ishtirokchilar uchun Oʻzbekiston tajribasi qiziqarli boʻlganini, shuningdek ular oʻz tajribalari bilan oʻrtoqlashganini taʼkidladi.

Keyingi qadam — noyabr oyida bolalarga nisbatan zoʻravonlikni tugatish boʻyicha ikkinchi Global vazirlar konferentsiyasi boʻlib oʻtadigan Maniladir. Begbeder va Maalla Samarqand deklaratsiyasi u uchun asos va «koʻprik» boʻlishiga umid qilmoqdalar. Birinchi shunday konferentsiya ikki yil oldin Bogotada boʻlib oʻtgan edi. 2027 yilda Oʻzbekiston onalik va bolalikni muhofaza qilish boʻyicha yuqori darajadagi konferentsiya oʻtkazishni rejalashtirmoqda.

Oʻz yutuqlari uchun, dedi aktyor, u mehribon ota-onasidan qarzdor.

«Men ishchilar Gate yoʻnalishida (mahallasida) oʻsdim. Otam maktab oʻqituvchisi, onam esa rassom va fotograf edi. Nyu-Yorkning ancha murakkab muhitiga qaramay, ota-onam meni hamisha mehr bilan yoʻnaltirishgan va badiiy qiziquvchanlik hamda ijod qilishga intilish — bu qadriyat ekanini tan olishgan», — deb oʻrtoqlashdi u.

Bundan, deb davom etdi Broudi, boshqalarning bolalari oldida ham maʼnaviy majburiyat kelib chiqadi.

«Biz ularga eʼtibor qaratganimizda, ularning qadrini tan olganimizda, ularni eshitganimizda va sabr-toqat koʻrsatganimizda, biz ularga dovyurak boʻla olishlariga va shaxs boʻla olishlariga ishonch beramiz. Va afsuski, boʻlingan bu dunyoda ularda umid boʻlishi mumkinligiga ishonch bagʻishlaymiz. Bu umidsiz esa farovonlik ham, jipslik ham boʻlmaydi», — deya xulosa qildi u.

Soʼng u Shahnoza Mirziyoyevaga oʻz rasmini sovgʻa qildi: aktyorlik faoliyatidan oldin u rasm chizar va yozar edi. Sichqon, deb tushuntirdi Broudi, — uning ijodidagi doimiy obraz: shu orqali u sezilmaydigan va sevilmaydiganlar haqida gapiradi. U ushbu parallelni boshpanasizlar, nogironligi boʻlgan shaxslar va yordamga muhtoj bolalar bilan oʻtkazdi.