Rossiyaning raketa kampaniyasi Ukrainaning qimmatbaho poʻlat quyish sanoatini vayronaga aylantirdi

**Ukrainaning qadrli poʻlat sanoati Rossiyaning raketa kampaniyasi tufayli vayronaga aylandi**

Zaporojye poʻlat quyish zavodiga berilgan bir zarbadan soʻng, domna pechi qayta ishga tushirildi, biroq bir necha soatdan keyin inshootga yana zarba berildi.

Zaporojyedagi minglab boshqa odamlar kabi, Denis Maksishko ham yillar davomida mahalliy poʻlat zavodi — «Zaporojstal»da ishlab keladi. Avlodlar davomida ushbu yirik Ukraina shahrida eng katta va eng qimmatli ish oʻrinlari manbai boʻlib kelgan.

«Zaporojstal — bu shunchaki yirik kompaniya emas, bu shaharning yuragidir», deydi u.

Endi esa, Rossiyaning bir qator raketa hujumlaridan soʻng, bu yurak urishdan toʻxtadi. 8 500 kishi mehnat qiladigan ulkan zavod Rossiyaning toʻrtta zarbalar toʻlqinidan soʻng — ikkitasi avgustda va ikkitasi sentyabrda — nomuayyan muddatga yopildi.

«Barcha uskunalar deyarli butunlay vayron boʻlgan. Oynalar qolmagan, tomlarda teshiklar bor. Domna pechlari deyarli butunlay vayron qilingan», deb shikoyat qiladi Maksishko.

«Zaporojstal» egasi boʻlgan Metinvest kompaniyasining bosh operatsion direktori Aleksandr Mironenkoning soʻzlariga koʻra, Rossiya «Zaporojstal»ga jami 17 ta raketa otgan. Sakkiz nafar ishchi halok boʻlgan va 31 nafari yaralangan.

«Hozirda biz vayronalarni tozalayapmiz va tiklashni rejalashtirishga harakat qilyapmiz», deydi Mironenko BBC bilan suhbatda.

Hozircha «Zaporojstal» qachondir qayta ishga tushishi mutlaqo nomaʼlum.

«Zaporojstal» zavodi Rossiya hujumlarining toʻrtta toʻlqiniga duchor boʻldi

Rossiyaning Ukraina metallurgiya zavodlariga qarshi davomli havo kampaniyasi avgust oyida boshlangan edi. Hozirga kelib, ularning har biriga zarba berildi, baʼzilariga bir necha bor.

Bu Ukraina iqtisodiyotining muhim qismi va tabiiyki, Rossiya uchun jozibador nishondir.

2022 yilda keng koʻlamli bosqin boshlanishidan oldin metallurgiya va togʻ-kon sanoati Ukraina YAIMning qariyb 10 foizini va eksportining uchdan bir qismini tashkil etardi. Bu sohada yarim milliondan ortiq kishi mehnat qilardi va Ukrainadagi har 13-ish oʻrni u yoki bu tarzda ushbu soha bilan bogʻliq edi.

Rossiyaning soʻnggi hujumlari natijasida u deyarli toʻxtab qoldi va uning Ukraina YAIMidagi ulushi hozirda «ehtimol nolga yaqin», deydi Mironenko.

Yaqin vaqtgacha uning kompaniyasi Ukrainadagi eng yirik poʻlat va temir ishlab chiqaruvchi edi, ammo hozirda uning barcha poʻlat quyish zavodlari faoliyat koʻrsatmayapti.

«Shubhasiz, ular Ukraina iqtisodiyotini toʻxtatishga va Ukrainaning chet eldan [eksport] mablagʻlarini olishiga, soliqlar va ish haqi toʻlashiga, shaharlar yashashi va odamlar ish bilan taʼminlanishiga yoʻl qoʻymaslikka harakat qilmoqda», deydi Mironenko. «Ularning saʼy-harakatlari hozirgacha juda samarali boʻldi».

Metallurgiya sohasiga yetkazilgan zarar Ukraina iqtisodiyoti va jamiyati uchun halokatli oqibatlarga olib kelishi mumkin.

2014 yilda Rossiya bilan mojaro boshlanganidan koʻp oʻtmay, sharqdagi sanoat markazining bir qismini yoʻqotgunga qadar Ukrainada 12 ta metallurgiya zavodi bor edi.

2018 yilga kelib ulardan faqat toʻqqiztasi qolgan edi, 2025 yilda keng koʻlamli urushning uchinchi yilida bu koʻrsatkich oltitaga tushib qoldi. Yoʻqotilgan zavodlar qatorida bir necha oylik Rossiya qamalidan keyin egallab olingan janubi-sharqiy Mariupol shahridagi «Azovstal» va «Ilyich» zavodlari ham bor edi.

Rossiyaning soʻnggi raketa kampaniyasiga duchor boʻlgan poʻlat ishlab chiqaruvchi shaharlardan biri Prezident Vladimir Zelenskiyning tugʻilgan shahri Krivoy Rogdir.

25 sentyabr kuni Ukrainaning eng yirik poʻlat quyish zavodi — «ArcelorMittal Krivoy Rog» besh hafta davomida amalga oshirilgan takroriy hujumlardan soʻng qayta ochila olmasligini maʼlum qildi va oʻz ishchilarining jasoratini olqishladi, ulardan besh nafari halok boʻlgan edi.

Mahalliy Mudofaa kengashi rahbari Aleksandr Vilkul aholiga favqulodda murojaat qilib, bu minglab ish oʻrinlaridan ancha koʻproq narsaga taʼsir qiladigan «juda jiddiy zarba» ekanini tasvirladi.

U vaziyat juda ogʻir ekanini tan oldi.

«Bu bizning jamoamiz byudjetini taʼminlaydigan soliqlardir», dedi u. «Ular shahar infratuzilmasini saqlab turish, issiqlik stantsiyalari va ularning quvurlarini taʼmirlash, bolalar bogʻchalari, ijtimoiy xizmatlar va boshqa koʻplab narsalar uchun mablagʻ ajratar edi».

Kiyevda joylashgan GMK Center konsalting kompaniyasi rahbari Stanislav Zinchenkoning aytishicha, metall ishlab chiqaruvchi kompaniyalar toʻlaydigan soliqlar ular faoliyat yuritayotgan shaharlardagi mahalliy hokimiyat xarajatlarining 30-70 foizini qoplagan.

«Boshqacha aytganda, bu shaharlarning jismoniy omon qolishi ushbu kompaniyalarga bogʻliq edi», dedi u BBC bilan suhbatda.

«Bu Ukraina iqtisodiyoti uchun halokatli muammo. Urushdan oldin togʻ-kon va metallurgiya sanoati asosiy tarmoq edi», dedi u BBCga. «U har doim iqtisodiyotdagi eng yirik investor boʻlib, yiliga oʻrtacha 2-3 milliard dollar (1,5-2,3 milliard funt sterling) sarmoya kiritar edi».

Ishlab chiqarish qayta boshlangan taqdirda ham, «Zaporojstal» yaqin orada normal holatga qaytmaydi.

Agar poʻlat quyish zavodlari yopiq qolsa, yuz minglab odamlar ishsiz qolishi mumkin va buning natijasida yuzaga keladigan migratsiya toʻlqinlari Ukraina chegaralaridan ancha tashqariga chiqib ketadi, deb ogohlantirdi Zinchenko. «Gumanitar halokat yaqinlashmoqda».

Ukrainada poʻlat ishlab chiqarishning tugashi mudofaa va qayta tiklash ishlari uchun ham jiddiy oqibatlarga olib keladi.

Poʻlat harbiy texnika, shuningdek, boshpanalar ishlab chiqarish va Rossiya tomonidan vayron qilingan son-sanoqsiz binolarni taʼmirlash uchun zarurdir.

Rossiya poʻlat zavodlariga uyushtirgan hujumlarini shu asosda himoya qilib, Zaporojye va Krivoy Rogdagi inshootlar harbiy texnika ishlab chiqarayotganini daʼvo qildi.

«Biz "Zaporojstal"ni qayta ishga tushirishga harakat qildik. Pechni qayta ishga tushirdik va u yana bir havo zarbasi berilgunga qadar 10 soat davomida ishladi», dedi Metinvest vakili Aleksandr Vodoviz Kiyevdagi konferentsiyada.

Uning qoʻshimcha qilishicha, hozircha tiklash ishlariga pul sarflashdan foyda yoʻq, chunki vaziyat noaniqligicha qolmoqda.

Ishlab chiqarish qayta tiklangan taqdirda ham, ukrainalik poʻlat ishlab chiqaruvchilar yaqin orada odatiy faoliyatiga qayta olmaydilar.

Rossiyaning temir yoʻllarga bergan zarbalari tovarlarni Ukraina boʻylab tashishni qiyin va xavfli qilib qoʻydi, portlarga uyushtirilgan hujumlar esa eksportni halokatli tavakkalchilikka aylantirdi.

«Portlar amalda toʻsib qoʻyilgan», dedi Aleksandr Mironenko. «Har bir kema hujumga uchrash xavfi ostida va ularning imkoniyatlari 50 ga 50 — yo yetib borasiz, yoki yoʻq».

YEI tomonidan 1 iyuldan joriy etilgan poʻlat importiga qoʻyilgan kvotalar Ukraina duch kelayotgan qiyinchiliklarni yanada oshirishi mumkin.

Ammo «Zaporojstal» ishchisi Denis Maksishko optimistik kayfiyatda qolmoqda.

Uning hamkasblari zavodni hayotga qaytarish uchun oʻz hissalarini qoʻshmoqdalar, vayronalarni tozalamoqdalar va taʼmirlash mumkin boʻlgan hamma narsani taʼmirlamoqdalar.

«Bu harbiylarning okoplarda qilayotgan ishlariga oʻxshaydi. Oddiy odamlar zavodni tirik saqlab qolish uchun xuddi askarlardek kurashmoqdalar».