Qozogʻiston BMTning inson taraqqiyoti reytingida Markaziy Osiyoda yetakchilik qilmoqda, Oʻzbekiston 107-oʻrinda
Tashkent Times — bu Oʻzbekistonning barcha soʻnggi yangiliklarini taqdim etuvchi ingliz tilidagi onlayn gazetadir
Qozogʻiston BMTning inson taraqqiyoti reytingida Markaziy Osiyoda yetakchilik qilmoqda, Oʻzbekiston esa 107-oʻrinda
Mamlakatning rivojlanish darajasi nafaqat uning iqtisodiyoti hajmi yoki uy xoʻjaliklari daromadlariga, balki undan ancha koʻproq omillarga bogʻliq. Umr koʻrish davomiyligi, taʼlim olish imkoniyati va iqtisodiy imkoniyatlarning hayot sifatiga qay darajada aylanishi ham xuddi shunday muhimdir. Ushbu elementlar Birlashgan Millatlar Tashkiloti Taraqqiyot Dasturi (BMTTD) tomonidan tuziladigan Inson taraqqiyoti indeksida (ITI) birlashtirilgan.
ITI uchta sohani oʻlchaydi: uzoq va sogʻlom hayot, bilim olish imkoniyati va munosib turmush darajasi. Bunda kutilayotgan umr koʻrish davomiyligi, kutilayotgan va oʻrtacha taʼlim olish yillari hamda xarid qobiliyati parateti (XQP) boʻyicha aholi boshiga toʻgʻri keladigan yalpi milliy daromad (YAMD) hisobga olinadi. Mamlakat koʻrsatkichi 1 ga qanchalik yaqin boʻlsa, uning inson taraqqiyoti darajasi shunchalik yuqori boʻladi.
Yuqori daromadning oʻzigina yuqori ITIni taʼminlamaydi. Uchta mezon yagona koʻrsatkichga birlashtirilgan boʻlib, bunda bir sohadagi zaiflik boshqa sohadagi ustunlik bilan toʻliq qoplanishi mumkin emas. Shuningdek, daromadlar ortishi bilan daromad oʻsishining taʼsiri kamayadi. Shu sababli, yuqori pozitsiya uzoq umr koʻrish, taʼlim va daromadning uygʻunligini aks ettiradi.
Qozogʻiston 0,837 ball bilan dunyo miqyosida 60-oʻrinni egallab, Markaziy Osiyoda birinchi boʻldi va mintaqada «inson taraqqiyoti juda yuqori» deb tasniflangan yagona davlatga aylandi. Turkmaniston 0,764 ball bilan 95-oʻrinda qayd etildi. Oʻzbekiston 0,74 ball bilan 107-oʻrinni, Qirgʻiziston esa 0,72 ball bilan 117-oʻrinni egalladi. Tojikiston 0,691 ball bilan 128-oʻrinni band etdi va «inson taraqqiyoti oʻrtacha» boʻlgan davlatlar qatoriga kiritildi.
Oʻzbekistonda tugʻilganda kutilayotgan umr koʻrish davomiyligi 72,4 yilni tashkil etib, bu mintaqadagi ikkinchi eng yuqori koʻrsatkichdir, kutilayotgan taʼlim olish muddati esa 12,5 yilga teng. Oʻrtacha taʼlim olish muddati, yaʼni 25 va undan katta yoshdagi aholining oʻrtacha taʼlim olgan yillari soni 11,9 yilni tashkil etadi. 2021 yilgi XQP boʻyicha aholi boshiga toʻgʻri keladigan YAMD 8 800 dollarni tashkil etadi.