Qoʻlbola, sintetik giyohvandlik moddalari toʻlqini AQShni qamrab olmoqda va inqirozni chuqurlashtirmoqda

Qoʻlbola sintetik giyohvand moddalar toʻlqini AQShni qamrab olmoqda va inqirozni chuqurlashtirmoqda

Fentanilning bir nechta donasi kumushfolga ustida yotibdi, Maykning lablari orasidagi naycha ularning tepasida osilib turadi, pastda esa zajigalka yonib turibdi. 48 yoshli armiya veterani Ohayo shtati, Kolumbus shahrining Linden mahallasidagi tor koʻchada pastga egilib oʻtiribdi.

«Afsuski, bu giyohvand modda sizni deyarli har qanday ishga majbur qiladi», — deydi u.

U chekayotgan doza uch yoki toʻrt dollar turadi.

«Juda koʻp chekib yuborishingiz mumkin va buni ortga qaytarib boʻlmaydi. Xuddi oʻq uzish kabi. Oʻqni ortga chaqirib boʻlmaydi», — deydi u.

U folgani qizitadi va tutunni ichiga tortadi. Opioid taʼsir qila boshlagach, u ortidagi devorni mahkam ushlaydi. Tomogʻining tubidan past gʻishirlash koʻtarilar ekan, u oldinga va orqaga tebranadi; u deyarli kuylayyotgandek tuyulishi mumkin.

Hamma uni taniydigandek va unga mehr bilan qarashadi. U mahalliy lombard va yonilgʻi quyish shoxobchasida yordam beradi va shu orqali oʻzining 20 yillik opioid qaramligini taʼminlaydi.

Sintetik opioidlar kuchliroq va kengroq tarqalgan boʻlib, ular giyohvand moddalar landshaftini qayta shakllantirdi.

Topishdan tayyorlanadigan geroinga qaraganda, toʻliq sunʼiy ravishda yaratilgan fentanil 50 dan 100 baravargacha kuchliroqdir. Endilikda u koʻpincha sintetik trankvilizatorlar bilan aralashtiriladi, bu esa dozani oshirib yuborgan qurbonlarni hushiga keltirishni qiyinlashtiradi. Bular qoʻlbola xavf-xatarlar boʻlib, sintetik kokteyllarni Amerika yertoʻlalari va vannalarida ishlab chiqarish mumkin.

«Afsuski, bu giyohvand modda sizni deyarli har qanday ishga majbur qiladi», — deydi Mayk fentanilning bir necha donasini yoqar ekan.

Guruhimizdagi biror kishi fentanil bilan aloqada boʻlib qolsa yoki yaqindagi biror kishi dozani oshirib yuborsa deb, choʻntagimizda Narcan brendi bilan tanilgan Naloksonni olib yuramiz. Bu opioidlarning dozasini oshirib yuborishni zudlik bilan toʻxtatadigan burun spreyi boʻlib, uning keng qoʻllanilishi Qoʻshma Shtatlardagi oʻlimga olib keluvchi dozani oshirib yuborishlar sonini oʻzgartirdi.

2022 yildagi eng yuqori choʻqqida 110,000 amerikalik, asosan opioidlardan, dozani oshirib yuborishdan vafot etgan edi. Oʻshandan beri bu koʻrsatkich oʻtgan yili 70,000 atrofiga tushdi. Ammo bu opioid inqirozi tugadi degani emas.

Choʻntagimdagi oʻn minglab giyohvandlarning hayotini saqlab qolgan dori Maykga yordam bermagan boʻlishi mumkin edi. U faqat fentanil chekmayotgan edi.

Uning oqimtir koʻk koʻzlaridagi qorachiqlar nina uchidek kichrayib ketadi. «Opioidlar qorachiqlaringizni kichraytiradi, lekin bunchalik emas», — deydi u qoʻshiq aytganday ohangda. Oʻzi shundoq ham xavfli boʻlgan fentanilga boshqa sintetik moddalar ham qoʻshilgan.

Uning giyohvand moddasiga nima aralashtirilgan deb oʻylashini soʻraganimizda, u shunday deydi: «Ksilazin va biz nomini ayta olmaydiganimiz».

U medetomidinni nazarda tutayapti. Ksilazin kabi u ham «trank» deb ataladi va ikkalasi ham hayvonlar uchun moʻljallangan sintetik trankvilizatorlardir. Qayta tiklanish boʻyicha mutaxassislardan biri menga aytganidek, «yirik hayvonlar uchun trankvilizatorlar».

Ular fentanilning taʼsirini uzaytiradi, ammo ular nafas olishni sekinlashtiradigan tinchlantiruvchi vositalardir va eng muhimi, nalokson ularga qarshi taʼsir qilmaydi. Ksilazin, shuningdek, nekrotik teri yaralarini, suyakkacha yetib borishi mumkin boʻlgan va davolash qiyin boʻlgan jarohatlarni keltirib chiqaradi.

Shaharning boshqa tomonidagi Glenvud cherkovida tiklanish guruhi boʻlgan Hope Dealer Community aʼzolari haftalik uchrashuvga yigʻilishadi. Koʻpchilik uchun ularning kurashlari toblangan yuzlarida koʻrinib turadi va ularning koʻzlari katta travmani boshdan kechirgan odamlarning koʻzlaridir.

Ular cherkovning oldiga chiqishadi va oʻz hikoyalarini shafqatsiz va jasur halollik bilan baham koʻrishadi.

Bir kishi 2022 yil iyul oyida dozani oshirib yuborgani haqida gapirib beradi. Ikki paramedik uning hayotini saqlab qalishga harakat qilib, ustida ishlagan. Uning ikkala qoʻlida ham nalokson kapelnitsalari bor edi. Ular unga opioidni toʻxtatuvchi dorini uch marta berishdi, lekin bu yordam bermadi. «Boʻldi, men buni toʻxtataman», dedi mediklardan biri. Ammo boshqasi yana bir urinishni talab qildi va bu uning hayotini saqlab qoldi.

Toʻplanganlar dalda berib hayqirayotganda, Tonya minbarga koʻtariladi. U jiyani dozani oshirib yuborishdan vafot etganini, oʻsha vaqtda oʻzi ham sintetik opioid boʻlgan fentanil aralashtirilgan stimulyator — krek-kokaindan dozani oshirib yuborganini soʻzlab beradi.

«Bu omad emas. Men shu yerda boʻlishim kerak», — deydi u koʻzlarida yosh bilan. Tomoshabinlar rozilik bildirib hayqirishadi.

Kolumbusda, keyinroq Chikagoda, biz giyohvand moddalari tarkibida fentanil boʻlganligi sababli dozani oshirib yuborishdan vafot etgan krek-kokain isteʼmolchilari haqida eshitdik. Koʻchada bu «issiq doza» sifatida tanilgan.

«Franklin okrugida [Kolumbus] oxirgi 12 oy ichida oʻlimga olib kelgan dozani oshirib yuborishlarning 78 foizi stimulyatorlardan kelib chiqqan», — deb tushuntiradi Hope Dealers tashkilotini boshqaradigan 65 yoshli Skott Sanders.

U xonadagilardan ilgari dozani oshirib yuborgan boʻlsalar qoʻllarini koʻtarishlarini soʻraganda, koʻpchilik odamlar qoʻllarini koʻtarishadi.

«Inqiroz shunchaki oʻzgardi», — deydi Skott keyinroq menga. «Fojia shundaki, krek sotib olayotgan stimulyator isteʼmolchilari oʻzlari olayotgan narsa aynan shu deb oʻylashadi, lekin unday emas.

Koʻpgina kameralardagi ventilyatsiya teshiklarida kuygan izlar bor; mahbuslar ulardan giyohvand modda shimdirilgan qogʻozni yoqishga imkon beradigan tutunli piliklarni joylashtirish uchun foydalanishadi.

Endi qamoqxonaga kiradigan har bir pochta joʻnatmasi namlik uchun skanerdan oʻtkaziladi. Siporishlar va xatlarning chorak qismidan beshdan bir qismigacha boʻlgan miqdori musbat natija beradi va rad etiladi.

Qamoqxona devorlaridan tashqarida, sintetik giyohvand moddalar toʻlqinining taʼsirini Chikago koʻchalarida koʻrish oson. Shahar gʻarbida, kechayu kunduz, erkaklar va ayollar Mayk kabi bukilib va tebranib yurishadi, chunki fentanil va boshqa sintetik moddalar ularning tanasidan oqib oʻtadi.

Badavlat Ok Park mahallasidagi mahalliy metro bekatida naloksonni bepul tarqatadigan avtomat mavjud. Yaqin atrofda, nogironlar aravachasidagi ozgʻin erkakning oyoqlarida chuqur jarohatlar bor, ehtimol ksilazin ishlatishdan.

Undan mehribonlik yogʻiladi va men undan hozirda ishlatilayotgan giyohvand moddalar haqida soʻraganimda, u shunday deydi: «Hozir juda koʻp narsalar aralashtirilmoqda. Va bu jarohatlar boʻladimi, chekinish alomatlari boʻladimi — tanamizga taʼsir qilmoqda va baʼzida jarohatlar hayotni oʻzgartiradigan darajada kengayishi mumkin».

Uning tashkiloti, Kolumbusdagi Hope Dealers kabi, giyohvand moddalarni fentanil, medetomidin, ksilazin va boshqa aralashmalarga tekshiradigan test chiziqchalarini tarqatadi.

Hozirgi giyohvand moddalar, deydi Karen, «ancha xavfliroq».

«Chunki ilgari, mening davrimda, men 17 yil oldin geroin ishlatishni toʻxtatganman, toʻgʻrimi. Bu hali ham geroin edi. Sotib olganingizda, bu geroin ekanini bilardingiz. Lekin hozir, pakecha sotib olganingizda, uning aslida nima ekanini bilmaysiz», — deydi u menga.

Tom Dart 20 yildan beri Kuk okrugi sherifi boʻlib ishlaydi, shuning uchun men undan giyohvand moddalarga qarshi kurash qanday ketayotganini soʻrayman. «Bu bilan shugʻullanayotgan hech kim u yerda oʻtirib, bu katta muvaffaqiyat deb aytadi deb oʻylamayman. Unday emas», — deydi u menga.

Va yangi muammo, deydi u Chikagodagi giyohvand moddalar sotuvchisining gapini takrorlab, bu sintetikadir.

«Anʼanaga koʻra, huquqni muhofaza qilish organlari hamisha yanada muhim rol oʻynagan, chunki kuchli boʻlgan hamma narsa chegara orqali, Kolumbiya, Meksika, Xitoy, Afgʻonistonning topish maydonlaridan kelar edi. Hozir esa, sintetik giyohvand moddalarning portlashi bilan, odamlar buni oʻz uylarida, rakovinasida, vannasida, nima boʻlsa shunda qila olishadi».

Giyohvand moddalarga qarshi urushdagi gʻalaba faqat taklifga eʼtibor qaratishdan kelmaydi, deya qoʻshimcha qiladi sherif. «Eng asosiy eʼtibor moddalarni suiisteʼmol qilishni davolashga qaratilishi kerak», — deydi u oʻz qamoqxonasida ishlayotgan bir nechta qayta tiklash dasturlariga ishora qilib.

«Agar odamlarning moddalarni suiisteʼmol qilish muammolarini hal qila olsangiz, bozorni qisqartirishingiz mumkin. Va men uzoq kurashlardan soʻng, haqiqatan ham yaxshi yoʻlga chiqib olgan koʻp odamlarni bilaman».

Karen voz kechish qanchalik qiyin ekanini biladi. Hozirda 17 yoshda boʻlgan qizi Ebbiga homilador boʻlganida, u hali ham geroin isteʼmol qilar edi. Metro bekatidagi uchrashuvimizdan soʻng, men ularning ikkalasini ham Chikago tashqarisidagi shahar atrofidagi qishloq parkida uchrataman. Oʻzining odatdagi gʻamxoʻrligi bilan, Karen loyqa yoʻlak boʻylab yurganimizda, zaharli pechakdan ehtiyot boʻlishni aytadi.

Shu atrofdan unchalik uzoq boʻlmagan joyda, taxminan 17 yil oldin, u oʻzining eng tuban nuqtasida edi.

Karenning aytishicha, homiladorligi unga giyohvandlikdan qutulish imkoniyatini bergan. U 17 yildan beri ogʻir giyohvand moddalardan xoli.

Yonimizdagi baland eman daraxti orqali shamol esayotganda, u shunday deydi: «Homilador ekanimni bilgan kunim, men oʻz jonimga qasd qilish yoʻlida edim. Men toʻxtatishga harakat qilishdan shunchalik charchagan edim. Men oʻrmandagi chadirda yashashdan, chelakdan foydalanishdan shunchalik charchagan edim. Doʻstlarim va oilamni yoʻqotishdan shunchalik charchagan edim, chunki juda uyalardim».

Homiladorlik testi uning fikrini oʻzgartirdi. Keyinchalik u oʻgʻrilik uchun Kuk okrugi qamoqxonasida vaqt oʻtkazdi. Uning ota-onasi, unga giyohvandlikdan qutulish imkoniyatini koʻrib, uning garov pulini toʻlashdan bosh tortishdi. Shunday qilib, Karen giyohvandlikdan qutuldi va Ebbi qamoqxonada tugʻildi.

Tatuirovka ustasi boʻlishni xohlaydigan Ebbidan giyohvand moddalarni sinab koʻrishga hech qachon qiziqqanmisiz deb soʻraganimda, u shunday deydi: «Yoʻq, bu oilamga, otamga, onamga juda koʻp zarar yetkazganini, xolamni, amakilarimni oʻldirganini koʻrdim. Bilasizmi, bir-ikki soat kayf qilish uchun bunga arzimaydi».

U qoʻshimcha qiladi: «Juda koʻp odamlar qiynalmoqda, ayniqsa, mamlakatimiz narxlarni oshirmoqda, oziq-ovqat narxlarini oshirmoqda va bu bunga sabab boʻlmoqda. Hozir koʻplab ruhiy salomatlik xizmatlari juda qimmat, shuning uchun odamlar yordam ololmaydi va ular murojaat qilishlari mumkin boʻlgan birdan-bir yoʻl bu giyohvand moddalardir».

Amerikaliklarning avlodlari giyohvandlik inqirozini boshdan kechirishgan, ammo bu hech qachon bir xil inqiroz emas. U geroindan retsept boʻyicha beriladigan opioidlarga, fentanilga va endi butunlay yangi sintetik moddalar spektriga oʻtdi.

Kelayotgan hukumatlar giyohvand moddalarga qarshi urushda kurashdilar — va yutqazdilar. Sotuvchilar, yetkazib beruvchilar, kartellar va isteʼmolchilarning hammasi moslashadi, hamisha ularni toʻxtatishga boʻlgan urinishlardan bir necha qadam oldinda yurishadi.