Oʻzbekiston raqamli notarial xizmatlarni kengaytirmoqda.

O'zbekistonda notariat tizimi faol rivojlanmoqda, bunda raqamli xizmatlarni kengaytirish va notariuslar va davlat idoralari o'rtasidagi elektron o'zaro ta'sirga o'tishga alohida e'tibor qaratilmoqda. Oliy Majlis Qonunchilik palatasi yig'ilishida Adliya vaziri Akbar Toshqulovning notarial xizmatlar sifati va shaffofligi bo'yicha parlament so'roviga bergan javobi ko'rib chiqildi.

2020-yil boshidan beri mamlakatda xususiy notarial idoralar faoliyat yuritishiga ruxsat berildi. Hozirda 1156 dan ortiq notarius fuqarolarga 70 dan ortiq turdagi notarial xizmatlarni ko'rsatmoqda. Uzoq va borish qiyin bo'lgan hududlarda ushbu xizmatlar to'rtta davlat notarial idorasi orqali ham mavjud.

Islohotning asosiy yo'nalishlaridan biri notarial xizmatlarni raqamlashtirish bo'ldi. E-notarius.uz portali fuqarolarga eng yaqin notariusni topish, onlayn uchrashuvga yozilish, ishonchnomaning haqiqiyligini tekshirish, elektron so'rov yuborish va mulkka oid har qanday og'irliklar haqida so'rash imkonini beradi.

"SHAZHARA" elektron dasturi merosxo'rlar doirasini aniqlashga yordam beradigan merosxo'rlar ishlarini ko'rib chiqish uchun ishlatiladi. Raqamlashtirish tufayli notarial harakatlarda ham ekstraterritoriallik tamoyili joriy etildi.

"Notarius" avtomatlashtirilgan axborot tizimi 22 ta vazirlik va idoralarning 40 ta axborot tizimlari bilan integratsiyalashgan. Bu fuqarolar o'zlariga taqdim etishlari kerak bo'lgan hujjatlar va ma'lumotlar hajmini 95 foizga qisqartirdi. Notariuslar zarur ma'lumotlarni idoralararo elektron o'zaro ta'sir orqali oladilar.

"Notarius" tizimining texnik imkoniyatlari elektron arxiv yaratish uchun kengaytirildi, bu esa notarial tasdiqlangan hujjatlar matnining to'liq saqlanishini ta'minlaydi. Natijada, har yili 15 milliondan ortiq hujjatlarni chop etish va arxivlash zarurati bartaraf etildi.

Hozirda 20 turdagi notarial harakatlarni onlayn tarzda amalga oshirish mumkin. 2026-yil iyul oyidan boshlab onlayn notarial xizmatlardan foydalanish uchun ilgari undirilgan asosiy soliq stavkasining 30 foizi miqdoridagi qo'shimcha to'lov bekor qilindi. Onlayn va oflayn xizmatlar narxi standartlashtirilgan. Vazirning so'zlariga ko'ra, qo'shimcha to'lov bekor qilinganidan keyingi birinchi oyda aholi 9,4 milliard so'mdan ortiq mablag'ni tejab qoldi.

Shu bilan birga, notariuslar tomonidan qonuniy talablarning bir xil qo'llanilishini ta'minlash bo'yicha ishlar olib borilmoqda. 2023-2025 yillar oralig'ida va 2026 yilning yakuniy davrida Notariat tizimidan foydalangan holda 30 dan ortiq tahlil va monitoring tadqiqotlari o'tkazildi. Qoidabuzarliklarga yo'l qo'ygan notariuslarga nisbatan qonuniy choralar ko'rildi. Shunga o'xshash qoidabuzarliklarning oldini olish choralari ham ko'rilmoqda va notariuslarga notarial amaliyot bo'yicha muntazam ravishda uslubiy tavsiyalar va tushuntirishlar berilmoqda.

"Notariat to'g'risida"gi qonun loyihasining yangi tahririda er-xotinning birgalikdagi mulkini tasarruf etish bilan bog'liq nizolarning oldini olish uchun qo'shimcha mexanizmlarni joriy etish taklif qilinmoqda. Xususan, u "Er-xotinning birgalikdagi vasiyatnomasi" va "Meros shartnomasi" kabi notarial harakatlarni joriy etishni nazarda tutadi.

Muhokama yakunida deputatlar masofadan turib taqdim etiladigan notarial xizmatlar ro'yxatini kengaytirish, notariuslar uchun huquqni muhofaza qilish masalalari bo'yicha muntazam ravishda o'qitishni davom ettirish va Notariat to'g'risidagi qonunning yangi tahririni tayyorlashni tezlashtirishni taklif qilishdi.

Adliya vazirining parlament so'roviga bergan javobi deputatlar tomonidan e'tirof etildi.