O‘zbekistonning Gonkongga eksporti 20 barobar o‘sdi. Qanday qilib?
Gonkong Turkiyani ortda qoldirib, O‘zbekiston uchun oltinchi yirik savdo bozoriga aylandi. Birinchi yarimyillikda bu yo‘nalishdagi o‘zbek eksporti taxminan 20 barobarga — 543,1 mln dollargacha o‘sdi. Eng yirik yetkazib beruvchilar orasida zargarlik kompaniyalari ustunlik qilmoqda.
O‘zbekistonning Gonkongga eksporti 2026-yilning yanvar-iyun oylarida misli ko‘rilmagan darajada, qariyb 20 barobarga oshib, 26,8 million dollardan 543,1 million dollarga yetdi. Bu haqda Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlari “Gazeta” tomonidan tahlil qilinganida ma’lum bo‘ldi.
Ayniqsa, bahor oylarida yetkazib berish hajmi keskin ko‘tarildi. Aprel oyida eksport 110,3 million dollarni tashkil etib, o‘tgan yilgi 6,1 million dollarga nisbatan qariyb 18 barobar o‘sishni ko‘rsatdi. May oyida bu ko‘rsatkich aprelga nisbatan 33,9 foizga oshib, 147,7 million dollarga yetdi, bu 2025-yilning may oyiga nisbatan qariyb 27 barobar ko‘pdir. Iyun oyida esa yangi oylik rekord – 157,9 million dollar qayd etildi, bu may oyidagi darajadan 6,9 foizga, o‘tgan yilning iyun oyidagi ko‘rsatkichdan esa 23 barobar ko‘pdir.
Faqatgina aprel-iyun oylarida Gonkongga eksport hajmi qariyb 416 million dollarni tashkil etdi, bu birinchi yarimyillikdagi umumiy yetkazib berishning 76 foizdan ortig‘ini tashkil etadi.
Shu bilan birga, Gonkongdan import hajmi qariyb 51,6 million dollarni tashkil qildi. Bir yil avval eksport 26,8 million dollar, import esa 45,2 million dollar bo‘lgan. Natijada, savdo balansi bir yil ichida minus 18,4 million dollardan O‘zbekiston foydasiga plyus 491,5 million dollargacha o‘zgardi.
Bu o‘sish natijasida Gonkong O‘zbekistonning oltinchi yirik eksport yo‘nalishiga aylandi va 3,4 foiz ulush bilan Turkiyani ortda qoldirdi. Mamlakatning umumiy eksportining 3,4 foizi Gonkong hissasiga to‘g‘ri keldi. Tomonlar o‘rtasidagi umumiy tovar ayirboshlash hajmi sakkiz barobardan ko‘proqqa – 72 million dollardan 594,7 million dollargacha o‘sdi.
Keskin o‘sish O‘zbekistondan zargarlik mahsulotlari eksportining ortishi va Gonkong bilan oltin savdosi sohasidagi hamkorlikning faollashishi bilan bog‘liq.
Market Inside xalqaro savdo ta’minotlari bazasida O‘zbekistondan Gonkongga zargarlik buyumlari va qimmatbaho metallardan yasalgan buyumlar (TIF TN kodi 7113190000) eksport qilingani haqida ma’lumotlar mavjud. Ushbu platforma ma’lumotlari tijorat xarakteriga ega bo‘lib, rasmiy tashqi savdo statistikasini to‘liq aks ettirmaydi.
Market Inside ma’lumotlariga ko‘ra, O‘zbekistondan Gonkongga tovar yetkazib beruvchi eng yirik kompaniya “Luxury Diamond” hisoblanadi. Uning hissasiga yetkazib berish hajmining 30,16 foizi yoki qariyb 83,4 million dollar to‘g‘ri keladi. Ushbu kompaniya 2024-yil iyun oyida Toshkentda ro‘yxatdan o‘tgan bo‘lib, ustav fondi 306,5 milliard so‘mni tashkil etadi. Yagona ta’sischisi – Sodiqov Sarvar Samigjon o‘g‘li. iHamkor ma’lumotlariga ko‘ra, kompaniya sohada daromad bo‘yicha birinchi, Toshkent shahrida 15-o‘rinni, O‘zbekiston bo‘yicha esa 23-o‘rinni egallaydi.
Ikkinchi o‘rinda 22,62 foiz ulush va 62,5 million dollar eksport hajmi bilan “Goldwish” (yoki “Vosiq Doda”), uchinchi o‘rinda esa “Fatih Jewellery” – 13,41 foiz yoki 37,1 million dollar bilan joylashgan.
Keyingi o‘rinlarda quyidagilar qayd etilgan:
* “Bronzepeak Enterprises” (6,2 million dollar)
* “Termez Gold Production” (6 million dollar)
* “Germ Gold” (4,5 million dollar)
Market Inside ko‘rsatgan Gonkongga yetkazib berish hajmining qariyb 66 foizi faqat uchta yetakchi kompaniya – “Luxury Diamond”, “Goldwish” va “Fatih Jewellery” hissasiga to‘g‘ri keladi.
Shu bilan birga, birinchi yarimyillikda O‘zbekistondan zargarlik buyumlarining umumiy eksporti ham keskin oshdi. Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, yanvar-iyun oylarida zargarlik buyumlari eksporti 685 million dollarni tashkil etdi, bu o‘tgan yilning mos davridagiga nisbatan 2,8 barobar ko‘pdir.
Savdodagi keskin o‘sish O‘zbekiston va Gonkong o‘rtasidagi aloqalarning faollashuvi fonida yuz berdi. 4-iyun kuni Gonkong maxsus ma’muriy hududi ma’muriyati rahbari Jon Li Kachxiu Gonkong va Xitoy kompaniyalari vakillaridan iborat delegatsiya boshchiligida Toshkentga keldi.
Tashrif chog‘ida u O‘zbekiston prezidentining strategik rivojlanish masalalari bo‘yicha maslahatchisi Sardor Umurzakov va bosh vazir Abdulla Aripov bilan uchrashdi. Tomonlar O‘zbekiston va Gonkong o‘rtasida savdo, investitsiya va boshqa sohalardagi hamkorlikni kengaytirish masalalarini muhokama qildi.
O‘sha kuni Jon Li prezident Shavkat Mirziyoyev bilan ham muzokaralar o‘tkazdi. Gonkong ma’muriyati rahbari alohida ravishda oltin savdosi sohasida hamkorlikni kengaytirishni taklif qildi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, Gonkong xalqaro oltin savdo markazini, jumladan, jismoniy metallni saqlash, kliring qilish va yetkazib berish infratuzilmasini shakllantirmoqda. O‘zbekiston esa, o‘z navbatida, ulkan oltin zaxiralari va ishlab chiqarish hajmlariga ega.
“O‘zbekiston katta hajmda oltin qazib olayotgani va yirik oltin zaxiralariga ega ekanini, Gonkong esa oltin savdosi bozorini jadal rivojlantirayotganini hisobga olib, men oltin savdosi sohasida hamkorlik qilishni ham taklif etgan bo‘lardim”, – degandi Jon Li Toshkentda jurnalistlarga.
U bunday hamkorlik ikki moliya markazi uchun o‘zaro manfaatli bo‘lishi mumkinligini ta’kidlagan.
O‘zbekiston va Gonkong oltin savdosi va moliyaviy hamkorlikdan tashqari, kapital bozorlari, aktivlarni boshqarish, yashil va barqaror moliyalashtirish, fintex va professional moliyaviy xizmatlar sohalarida ham o‘zaro aloqalarni rivojlantirish niyatida.
Boshqa istiqbolli yo‘nalishlar qatorida Jon Li tog‘-kon sanoati, infratuzilma loyihalari, logistika va temiryo‘llar, yuk tashish, IT va texnologik hamkorlik, shuningdek, ta’lim va inson kapitalini rivojlantirishni ham sanab o‘tgan. Toshkent va Gonkong fond birjalari o‘rtasidagi hamkorlik hamda ta’lim almashinuvlarini kengaytirish masalalari alohida muhokama qilinmoqda.
Jon Li delegatsiyasining Qozog‘iston va O‘zbekistonga safari davomida tomonlar qiymati 1,65 milliard dollardan ortiq bo‘lgan jami 96 ta kelishuv va memorandumlarni imzolagan. Ular savdo, sarmoya, moliya, texnologiyalar, aviatsiya va boshqa yo‘nalishlarni qamrab olgan.
Rasmiylar, shuningdek, ikki taraflama soliqqa tortishning oldini olish va investitsiyalarni o‘zaro himoya qilish bo‘yicha kelishuvlar, O‘zbekiston bilan esa bojxona tartib-taomillarini soddalashtirish bo‘yicha hamkorlikni muhokama qilishni boshlashga kelishib olgan.
Eslatib o‘tamiz, prezidentning 2025-yil 26-iyundagi qarori bilan O‘zbekistondan zargarlik buyumlari eksportini 300 million dollarga yetkazish rejalashtirilgan. Soha uchun butlovchi qismlar 2028-yil 1-iyulgacha bojxona to‘lovlaridan ozod qilingan. Qimmatbaho metallar sohasidagi qoidabuzarliklar haqida Soliq ilovasi orqali xabar bergan foydalanuvchilar jarima summasining 50 foizini olishlari mumkin bo‘ladi.