«Ota-ona banki»siz kelajakka nazar solish
Kun kechirishga qiynalayotgan yoshlar hukumatning «Birinchi uyingiz» (Your First Home) dasturiga munosabat bildirmoqda.
«Ota-ona banki»siz kelajakka yuz tutish
Chari hozircha kun koʻrish uchun kelajak uchun ajratib qoʻygan pullarini sarflashga majbur boʻlayotganini aytdi.
Bosh vazir Leyboristlar partiyasining yillik konferentsiyasi muqaddimasi sifatida «ota-ona banki»ga tayana olmaydigan yoshlar duch kelayotgan qiyinchiliklarga toʻxtalib oʻtdi.
«Sizning birinchi uyingiz» (Your First Home) dasturi xarid narxining 20 foizini qoplaydigan davlat tomonidan kafolatlangan kredit va eng kamida 2,5 foizlik boshlangʻich badalni taqdim etadi.
Ammo maktabni tugatib, kelajak qurishga harakat qilayotgan yoshlar uchun hozirgi hayot qanchalik qiyin?
Chari orzu ortidan quvish oʻrniga moliyaviy xavfsizlikni tanlash «yurakni tirnashini» aytdi.
Xartfordshirlik 19 yoshli Chari bolaligining bir qismini vasiylikda (bolalar uyida) oʻtkazgan, yaqinda universitetga oʻqishga kirdi va psixologiya doktori malakasini olishni umid qilmoqda.
Hozirgi vaqtda, deydi u, asosiy vazifa shunchaki keyingi bir necha yilni amallab oʻtkazib olishdir.
«Men universal kredit (ijtimoiy nafaqa) olaman va odatda undan Xartfordshirdagi uyim uchun toʻlashda foydalanardim, ammo bu oy ular uni toʻxtatib qoʻyishdi, chunki men universitetga koʻchyapman va ular SFE [talabalik krediti] buni qoplaydi deb oʻylashyapti.
SFE kechikmoqda, shuning uchun bu oy menda umuman pul yoʻq — uch kun boʻldiki, allaqachon qarzga botdim».
U qoʻshimcha qildi: «Hozircha kun koʻrish uchun oʻzimga kelajak yaratish maqsadida rejalashtirgan jamgʻarmalarimga qoʻl urishga majbur boʻlyapman.
Vasiylikdan chiqqan shaxs sifatida, kelajak uchun pul jamgʻarish yoki kelajak rejalarini tuzishga unchalik imkoningiz boʻlmaydi».
Chari bank sohasida karyera boshlab, maosh olishni yoʻlga qoʻyguncha, doktorantura haqidagi orzusini kechiktirishga toʻgʻri kelishi mumkin deb hisoblaydi.
«Bu juda alamli», dedi u va qoʻshimcha qildi: «Menimcha, kimdir oʻz orzusiga erishish va moliyaviy barqarorlik oʻrtasida tanlov qilishga majbur boʻlmasligi kerak».
Elliot hech qachon uy sotib olish uchun yetarli pul topa olishiga ishonmaydi.
18 yoshli Elliot ham Xartfordshirdan boʻlib, ota-onasi bilan yashaydi, lekin alohida chiqib ketishni xohlaydi.
«Men yashash uchun joy qidiryapman, chunki kollejda oʻqiyman va universitetga borishni rejalashtiryapman, lekin narx-navo tinimsiz oshyapti, toʻlovlar esa borgan sari koʻpayib boryapti», dedi u.
«Menimcha, men hech qachon uy sotib ola olaman deb kutmaganman. Oʻz uyim boʻlishi yaxshi boʻlardi, lekin buning uchun haqiqatan ham yetarli pul topa olamanmi?»
Bir necha oydan keyin 19 yoshga toʻladigan Elliot oʻqishi uchun oʻzi toʻlashi kerak boʻladi deb hisoblaydi.
«Faqat kursning oʻzi uchun taxminan 1500 dan 2000 funt sterlinggacha kerak va men har kuni u yerga borib-kelishim kerak», dedi u.
«Men yashaydigan hududda asosiy narsalardan biri shundaki, agar maʼlumotingiz boʻlmasa, ehtimol bu yerdan chiqib keta olmaysiz.
Bu ancha past daromadli hudud. Men universitetga borishni xohlayman, lekin "bunga qurbim yetadimi?" deb oʻylab qolaman».
Hukumatning taʼkidlashicha, «Sizning birinchi uyingiz» dasturi «davlatning koʻproq yoshlar va oilalarga uy-joy sotib olishda yordam berish borasidagi mavjud ishlariga tayangan holda, aks holda birinchi uyini sotib olishga qurbi yetmaydigan birinchi marta uy sotib oluvchilar uchun boshlangʻich badal toʻsigʻini yengib oʻtishga yordam beradi».
Konservatorlar bu siyosat birinchi marta uy sotib oluvchilarni yanada koʻproq qarzga botirishi va «yangi uylar narxining oshishiga» olib kelishi mumkinligidan ogohlantirdi.
Biroq bosh vazir bu dastur «ota-ona banki» koʻmagiga ega boʻlmaganlarga yordam berish uchun moʻljallanganini aytdi.
Byornxem shunday dedi: «Juda koʻp yoshlar uy-joy narxi bilan kurashmoqda, koʻpchilik esa qachondir oʻz uyiga ega boʻlish umidini uzgan.
Shu bois, biz koʻproq birinchi marta uy sotib oluvchilarga uy-joy sotib olishda yordam berish uchun aralashamiz».