Oltin pogonlar xush yoqmaydi

Oltin pogonlar jalb qilmayapti

Turkmaniston Mudofaa vazirligining Harbiy va Harbiy-dengiz institutlari yangi jiddiy kam qabul qilish muammosiga duch keldi. Mustaqil turkmen.news nashri maʼlumotlariga koʻra, Harbiy-dengiz instituti 2026/27 oʻquv yilida 100 ga yaqin kursant qabul qilishni rejalashtirgan edi, biroq amalda faqat 30 ga yaqinini qabul qildi. Harbiy institutda esa rejalashtirilgan oʻrinlarning taxminan uchdan bir qisminigina toʻldirishga muvaffaq boʻlindi.

Agar ushbu maʼlumot toʻgʻri boʻlsa, vaziyat bir yil ichida sezilarli darajada yomonlashgan. 2025/26 oʻquv yili boshida, xuddi shu nashrning maʼlumotlariga koʻra, ikkala harbiy oliy taʼlim muassasasida birinchi kurs talabalarining deyarli yarmi yetishmagan. Oʻshanda rasmiylar u yerga ixtisoslashtirilgan harbiy maktablar bitiruvchilarini yoʻnaltirishga harakat qilishgan, biroq bu ham qabul rejasini bajarishga imkon bermagan.

Yangi oʻquv yili oldidan qabul komissiyalari, turkmen.news manbasining qurolli kuchlardagi maʼlumotiga koʻra, abituriyentlarni qidirish koʻlamini kengaytirgan. Bahorda oliy oʻquv yurtlari vakillari harbiy qismlarga tashrif buyurib, muddatli harbiy xizmatni oʻtab boʻlayotgan askarlarga oʻqishga kirishni taklif qilishgan, shuningdek, sohaviy maktablar bitiruvchilari va ularning oilalariga murojaat qilishgan.

Bunday kampaniyaga qaramay, xohlovchilar yetarli boʻlmadi. Nashrning taʼkidlashicha, amalda toʻlaqonli tanlov boʻlmagan va zarur hujjatlarni topshirgan barcha nomzodlar oʻqishga qabul qilingan. Mudofaa vazirligining qabul rejasi va yakunlari toʻgʻrisidagi rasmiy maʼlumotlarini ochiq manbalardan topishning iloji boʻlmadi.

Vaziyat oʻqish sharoitlari fonida ayniqsa yaqqol koʻzga tashlanadi. Harbiy va Harbiy-dengiz institutlari davlat taʼlim muassasalari hisoblanib, u yerda kursantlar davlat hisobidan kasbiy taʼlim olishlari mumkin. Turkmaniston qonunchiligi, shuningdek, davlat qabul rejasi boʻyicha tahsil olayotgan davlat kasb-hunar muassasalari talabalari uchun stipendiyalarni ham nazarda tutadi.

Harbiy institutlarda oʻqish mutlaqo bepul ekanligi, kursantlar yotoqxona bilan taʼminlanishi va ularga stipendiya toʻlanishi taʼkidlanadi. Bu imtiyozlar bir necha yil oldin kuch ishlatar oliy oʻquv yurtlariga kirishni koʻplab fuqarolik variantlaridan koʻra iqtisodiy jihatdan jozibadorroq qilgan edi.

Biroq, mustaqil nashrning maqolalariga qaraganda, muammo endilikda taʼlim narxida emas, balki keyingi karyerada. Soʻnggi bir necha yil davomida nashr qurolli kuchlardan ofitserlarning ommaviy ravishda boʻshatilayotgani haqida muntazam ravishda xabar berib kelmoqda. 2024 yilda nashr manbalari ofitserlarning odatiy pul taʼminotini oyiga taxminan 3–4 ming manat deb baholagan va harbiy xizmatchilarning ketishini past daromad hamda qoniqarsiz ijtimoiy sharoitlar bilan bogʻlagan edi.

Xizmatning jozibadorligiga qoʻshimcha zarba uy-joy imtiyozlarining oʻzgarishi boʻldi. 2024 yil fevral oyida mudofaa vaziri Begench Gundogdiyev uzoq muddatli xizmatdan soʻng xizmat xonadonlarini harbiy xizmatchilar mulkiga oʻtkazish amaliyotini bekor qildi. Ilgari bunday huquq ofitserlarning bir qismi uchun oʻn va undan ortiq yil xizmat qilganidan keyin nazarda tutilgan edi.

Kadrlar oqib ketishi muammosi keyinchalik ham saqlanib qoldi. 2026 yil mart oyida turkmen.news Mudofaa vazirligi ofitserlarni oʻz uylariga yaqinroq hududlarda xizmat qilish imkoniyatini taklif qilish orqali ushlab qolishga harakat qilayotgani haqida xabar bergan edi. Iyul oyida esa nashr harbiy xizmatchilarning rasman boʻshatilishidagi qiyinchiliklar va qismlarni oʻzboshimchalik bilan tark etish holatlari haqida yozgan.

Ushbu fonda potentsial kursantlarning kelajakdagi kasbga nisbatan salbiy munosabati ham shakllanmoqda. Hali 2025 yildayoq harbiy maxsus maktablarning koʻplab bitiruvchilari Mudofaa vazirligi institutlaridagi bepul taʼlimga qaramay, fuqarolik universitetlarini yoki chet elda oʻqishni afzal koʻrishayotgani xabar qilingan edi.

Muammolarga xizmat tugaganidan keyingi cheklovlar ham qoʻshildi. 2026 yil sentyabr oyida nashr oʻz manbalariga tayanib, ayrim sobiq harbiy xizmatchilarning Turkmanistondan chiqishi cheklana boshlagani haqida xabar berdi. Shu bilan birga, maqolada taʼkidlanishicha, taqiqqa duch kelganlarning baʼzilari davlat yoki harbiy sirlardan foydalanish imkoniyatiga ega boʻlmagan. Rasmiy ravishda bu maʼlumotlarga hukumat tomonidan izoh berilmadi.

Davlat manbalari esa, aksincha, anʼanaviy tarzda harbiy taʼlim muassasalarini mamlakat mudofaasi va xavfsizligi uchun kadrlar tayyorlashning eng muhim boʻgʻini sifatida taqdim etadi. 2026 yil iyun oyida prezident Serdar Berdimuhamedov Harbiy akademiya va boshqa kuch ishlatar oliy oʻquv yurtlari bitiruvchilarini oliy kasbiy maʼlumot va birinchi ofitserlik unvonlarini olganliklari bilan tabriklagan edi.