Oʻzbekiston pensiya tizimini isloh qilishga chet elliklar yordam beradi
2027 yildan Oʻzbekistonda pensiya tizimining keng koʻlamli islohotini boshlash rejalashtirilmoqda. Byudjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasi huzurida xalqaro konsultantlar ishtirokida loyiha ofisi tashkil etiladi, ular jamgʻarib boriladigan pensiyalarni rivojlantirish va tizimning moliyaviy barqarorligi mexanizmlarini ishlab chiqish bilan shugʻullanadi. Bu Iqtisodiyot va moliya vazirligi tomonidan tayyorlangan Prezident farmoni loyihasida koʻzda tutilgan. Asosiy oʻzgarishlardan biri — jamgʻarib boriladigan pensiya tizimini «Xalq banki»dan […] uzatishdir.
Xorijlik mutaxassislar Oʻzbekiston pensiya tizimini isloh qilishga yordam beradi
2027 yildan boshlab Oʻzbekistonda pensiya tizimini keng koʻlamli yangilashga kirishish rejalashtirilmoqda. Byudjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasi huzurida xalqaro maslahatchilar ishtirokida loyiha ofisini tashkil etish koʻzda tutilgan boʻlib, ular jamgʻarib boriladigan pensiyalarni rivojlantirish va tizimning moliyaviy barqarorligi mexanizmlarini ishlab chiqish bilan shugʻullanadi. Bu Iqtisodiyot va moliya vazirligi tomonidan tayyorlangan prezident farmoni loyihasida koʻzda tutilgan.
Asosiy yangiliklardan biri jamgʻarib boriladigan pensiya tizimini «Xalq banki»dan Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Pensiya jamgʻarmasiga oʻtkazish boʻladi. Jamgʻarma faoliyati uchun qoʻshimcha 31 ta shtat birligi ajratiladi, ularning taʼminoti esa Davlat byudjetidan moliyalashtiriladi.
Davlat, shuningdek, ixtiyoriy pensiya jamgʻamalarini ragʻbatlantirishni rejalashtirmoqda. 2027 yildan boshlab fuqaroning ish haqining 5 foizi miqdoridagi badalida byudjet koʻmagi 50 foizgacha yetishi mumkin.
Bundan tashqari, ish haqining bazaviy hisoblash miqdorining 15 baravaridan oshadigan qismi uchun ijtimoiy soliqning 1 foizini jamgʻarib boriladigan pensiya hisobvaragʻiga yoʻnaltirish taklif etilmoqda. 2033 yildan boshlab ushbu stavkani 2 foizga, 2040 yildan esa 3 foizga oshirish rejalashtirilgan.
Jamgʻarilgan mablagʻlar va ularni investitsiya qilishdan olingan daromadlarni meros qilib qoldirish huquqi bilan fuqarolarning shaxsiy mulki deb tan olish taklif etilmoqda. 2030 yildan boshlab ulardan ogʻir kasalliklarni davolash va ipoteka boʻyicha boshlangʻich badalni toʻlash uchun foydalanishga ruxsat berish ham rejalashtirilgan.
Islohot mehnat stajiga qoʻyiladigan talablarga ham daxl qiladi. Pensiya tayinlash uchun zarur boʻlgan minimal stajni yetti yildan 15 yilgacha oshirish rejalashtirilmoqda. Oshirish bosqichma-bosqich amalga oshiriladi: 2027 yildan boshlab talab har yili oshirilib, 2034 yilga kelib 15 yilga yetkaziladi.
Pensiya tayinlash uchun staji yetmaganlarga yoshga doir nafaqa koʻzda tutiladi. Biroq, uni faqat umumiy belgilangan pensiya yoshiga toʻlgandan keyin besh yil oʻtgach olish mumkin boʻladi.
Pensiyani hisoblash metodikasi ham oʻzgaradi. 2027 yildan boshlab hisobga olinadigan ish haqi davri har yili bir yilga — besh yildan 20 yilgacha oshiriladi. Bunda hisob-kitobdan eng kam daromad olingan davrning 10 foizini chiqarib tashlash taklif etilmoqda.
Shu bilan birga, rasmiylar pensiyaga chiqishni kechiktirishga qaror qilganlarni moliyaviy ragʻbatlantirish niyatida. 2028 yil aprel oyidan boshlab pensiyani hisoblashda hisobga olinadigan ish haqining cheklangan miqdorini bazaviy hisoblash miqdorining 12 baravaridan 13 baravarigacha oshirish rejalashtirilmoqda.
Pensiyaga chiqish olti oyga kechiktirilganda cheklov bazaviy hisoblash miqdorining 14 baravarigacha, bir yilga kechiktirilganda esa 15 baravarigacha oshadi.
Hozircha gap prezident farmoni loyihasi haqida bormoqda. Taklif etilayotgan oʻzgarishlar faqat u qabul qilingan taqdirdagina kuchga kiradi.