Oʻzbekiston Bojxona-2030 strategiyasini tasdiqladi: nima oʻzgarmoqda?
Prezidentning PF-174-sonli farmoni Oʻzbekiston bojxona xizmatida eksport tartiblarini soddalashtirishdan tortib, sunʼiy intellektni joriy etish va yangi terminallar qurishgacha boʻlgan keng koʻlamli islohotlarni joriy etadi.
O'zbekiston bojxona xizmatini modernizatsiya qilish va ilg'or ma'muriy amaliyotlarni joriy etishga qaratilgan "Bojxona 2030" strategiyasini tasdiqladi. Tegishli farmon (PF-174) "Davlat bojxona xizmati organlari faoliyatini takomillashtirish va bojxona ma'muriyatchiligiga zamonaviy yondashuvlarni joriy etish chora-tadbirlari to'g'risida" Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan 2026-yil 27-avgustda imzolangan.
2026-yildan 2030-yilgacha bo'lgan davrga mo'ljallangan "Yangi O'zbekiston bojxonasi - 2030" strategiyasi biznes muhitini yaxshilash, raqamlashtirish, kadrlar siyosati va chegara infratuzilmasini rivojlantirish kabi keng ko'lamli islohotlarni qamrab oladi.
**Biznes uchun soddalashtirishlar**
2026-yil 1-sentabrdan boshlab tashqi iqtisodiy faoliyat ishtirokchilari uchun quyidagi talablar bekor qilinadi:
* Tashqi savdo shartnomasisiz import uchun xorijiy sherikka oldindan to'lov.
* Shartnomasiz eksport uchun daromadning 50 foizini ta'minlash.
* Tovarlarni milliy valyutada eksport qilishda to'lov kafolatlarini (akkreditiv, bank kafolati, sug'urta polisi) majburiy taqdim etish.
2026-yil 1-oktabrdan boshlab, amaldagi QQS sertifikatiga ega bo'lgan past xavfli tashqi savdo ishtirokchilari tovarlarni import qilishda QQS summalarini qoplashlari mumkin bo'ladi. Bojxona rasmiylashtiruvi, fitosanitariya sertifikatlari, fumigatsiya va eksport uchun kelib chiqish sertifikatlari uchun to'lovlar va yig'imlar 30% ga kamaytiriladi.
2027-yil 1-yanvardan boshlab tovarlarning bojxona qiymatining 20% miqdorida, lekin har bir kilogramm uchun 2 dollardan kam bo'lmagan miqdorda yagona bojxona boji stavkasi joriy etiladi. "20 000 tadbirkor - 500 000 malakali mutaxassis" dasturi ishtirokchilari bojxona to'lovlari uchun 120 kunlik to'lov rejasiga ega bo'ladilar.
2027-yil dekabr oyigacha jismoniy shaxslarga 10 000 dollarga teng bo'lgan bojsiz naqd valyutani eksport qilish huquqi beriladi. Xuddi shu muddatga qadar O'zbekiston fuqarolariga bojxona to'lovlarini to'lash sharti bilan chet elda notijorat maqsadlarda ro'yxatdan o'tgan transport vositalarini vaqtincha import qilishga ruxsat beriladi. Bu Qozog'iston va Rossiyada ishlaydigan vatandoshlarga shaxsiy transport vositalarida mamlakatga erkin kirish va chiqish imkonini beradi.
Bojxona qiymati bo'yicha nizolarni hal qilishga alohida e'tibor qaratilmoqda: bojxona rasmiylashtiruvi markazida ixtisoslashtirilgan bo'lim tashkil etilishi rejalashtirilgan va ushbu masalalar bo'yicha onlayn apellyatsiya mexanizmi ishga tushiriladi.
**Raqamli xizmatlar va fikr-mulohaza**
2028-yil yanvar oyiga qadar barcha bojxona xizmatlarini, jumladan, Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali bilan integratsiyani birlashtirgan yagona mobil ilova ishga tushirilishi rejalashtirilgan. Shuningdek, jismoniy shaxslarni belgilangan jarimalar haqida xabardor qilish va ularni to'lashni osonlashtirish uchun "Bojxona jarimasi" interaktiv mobil ilovasi ishlab chiqilmoqda.
2030-yilga kelib, "Yagona darcha" ("Yagona oyna") axborot tizimi orqali taqdim etiladigan elektron xizmatlar soni 41 tadan 49 tagacha ko'payadi. Tadbirkorlardan fikr-mulohazalarni to'plash uchun "Fikr-mulohaza" moduli joriy etiladi, bu bojxona idoralari, postlar va individual xodimlarni reytinglash uchun ishlatiladi.
**Raqamlashtirish va sun'iy intellekt**
Davlat bojxona qo'mitasi tarkibida mavjud Axborot va kommunikatsiya texnologiyalari departamenti asosida Raqamli texnologiyalar markazi tashkil etiladi. Departamentga tashqi savdo nomenklaturasiga muvofiq tovar kodlarini aniqlash uchun sun'iy intellektni joriy etish, rentgen va hujjatlarni tahlil qilish hamda ovozli yordamchilardan foydalanish vazifasi yuklatildi.
Rejalashtirilgan yechimlar qatoriga sun'iy intellektga asoslangan bojxona qiymatini boshqarish modeli, transport vositasining o'lchamlariga qarab turini avtomatik ravishda aniqlash tizimi va yuzni aniqlash, avtomatik ravishda davlat raqamini o'qish va shubhali faoliyatni aniqlashga ega Smart CCTV aqlli video kuzatuv tizimi kiradi. 2030-yilga kelib, inson aralashuvisiz bojxona rasmiylashtiruvi ulushi 60% ga yetishi rejalashtirilgan.
**Bojxona ma'muriyatini isloh qilish**
Strategiya import uchun o'rtacha bojxona rasmiylashtiruvi vaqtini 2 soatgacha va eksport uchun 30 daqiqagacha qisqartirishni nazarda tutadi. YaIMdagi bojxona daromadlarining ulushi kamida 4,4% ga yetishi rejalashtirilgan.
"Bojxona-Servis" davlat muassasasi xorijiy investitsiyalarni jalb qilish bilan mas'uliyati cheklangan jamiyatga aylantiriladi. Vazirlar Mahkamasiga ikki oy ichida uning faoliyat tartibini, jumladan, "Xavfsiz bojxona" yagona raqamli axborot ekotizimini joriy etishni belgilash topshirildi.
**Noqonuniy savdoga qarshi kurash va kinologiya xizmati**
Markaziy bojxona laboratoriyasida noma'lum kimyoviy moddalar, yangi psixofaol moddalar (NPS), sintetik giyohvand moddalar va fentanil analoglarini tezkor aniqlash uchun yuqori aniqlikdagi mass-spektrometriya texnologiyalarini joriy etish rejalashtirilgan.
Kinologiya xizmatlarini rivojlantirish uchun Milliy kinologiya markazi bojxona va boshqa huquqni muhofaza qilish organlari uchun 220 nafar kinologiya mutaxassisini o'qitish va malakasini oshirishni rejalashtirmoqda. Xalqaro kuryerlik jo'natmalarini tez va sifatli yetkazib berishni ta'minlash uchun "Ekspress tashuvchi" institutini yaratish ham rejalashtirilgan.
**Xalqaro hamkorlik**
Hujjatda Armaniston, Tailand va Indoneziya bilan bojxona hamkorligi shartnomalarini tayyorlash, shuningdek, Birlashgan Arab Amirliklari bilan statistik ma'lumotlar almashinuvini rivojlantirish ko'zda tutilgan.
O'zbekiston Osiyo taraqqiyot bankining Markaziy Osiyo mintaqaviy iqtisodiy hamkorlik (CAREC) dasturi doirasida Raqamli bojxona va logistika alyansi (CATS) loyihasida ishtirok etish niyatida.
Jahon bojxona tashkiloti bilan hamkorlikda O'zbekistonning 2027-yil uchun tashqi iqtisodiy faoliyati uchun tovar nomenklaturasining yangi versiyasini ishlab chiqish, shuningdek, vakolatli iqtisodiy operatorlarni o'zaro tan olish amaliyoti joriy etilgan xorijiy davlatlar sonini kengaytirish rejalashtirilgan. Tegishli shartnomalar allaqachon Xitoy, Rossiya, Belarus va Ozarbayjon bilan imzolangan.
Alohida e'tibor markazida Qirg'iziston bilan Rishton, Vodiil, Oqqiya va Chashma chegara bojxona postlarini yagona darcha chegara posti printsipi asosida ishlashi bo'yicha muzokaralar olib borish turadi. Shuningdek, Belarus, Rossiya va Tojikiston bilan temir yo'l yuk tashish bo'yicha axborot almashish bo'yicha texnik kelishuvlar ham rejalashtirilgan.
**Infratuzilmani rivojlantirish**
Andijon, Surxondaryo va Toshkent viloyatlari hokimliklariga uch oy ichida yirik chegara postlari yaqinida bojxona terminallari va avtoturargohlar qurish uchun yer ajratish topshirildi.
2026 va 2030-yillar oralig'ida chegara postlarini bosqichma-bosqich elektron tarozilar, avtomobil raqamlarini aniqlash kameralari, tana skanerlari va GPS muhrlari bilan jihozlash, shuningdek, bir qator chegara postlari va ma'muriy binolarni rekonstruksiya qilish rejalashtirilgan.
Muayyan loyihalar qatoriga Qozog'iston bilan chegarada, Yangiyo'l tumanida, 2027-yilda yakunlanishi rejalashtirilgan 220 million dollarlik yangi Xalqobod-Qoraboy Konisbayev chegara o'tish punktini qurish kiradi. Loyiha shuningdek, Sirdaryo temir yo'l chegara o'tish joyida davlat nazorati organlari uchun sharoit yaratishni ham o'z ichiga oladi.
**Kadrlar siyosati va korrupsiyaga qarshi kurash**
Bojxona organlari korrupsiyaga qarshi boshqaruv tizimlari uchun ISO 37001:2025 xalqaro standartini, shuningdek, korruptsiya xavfi yuqori bo'lgan lavozimlardagi xodimlarning turmush tarzini tahlil qilish uchun "Halollikni monitoring qilish" tizimini bosqichma-bosqich joriy etadi. QS World University Rankings reytingida eng yaxshi 300 talikka kirgan universitet bitiruvchilari uchun xalqaro amaliyotlar, shuningdek, xorijiy mutaxassislar bilan o'quv kurslari ham rejalashtirilgan.
Bojxona xodimlari, shuningdek, xizmat uylari va ipoteka subsidiyalarini o'z ichiga olgan kengaytirilgan ijtimoiy paketni oladilar.
**Strategiyani moliyalashtirish**
2026–2030 yillarda strategiyani amalga oshirish uchun zarur bo'lgan umumiy kapital qo'yilmalar 1,7 trillion so'mga baholanmoqda.
Mablag'larning asosiy qismi — 1,5 trillion so'mdan ortiq — Davlat bojxona qo'mitasining byudjetdan tashqari mablag'lari hisobidan, qolgan qismi esa davlat byudjeti va Raqamli texnologiyalar markazi hisobidan ta'minlanadi.