Mustamlakachilar hujumlari koʻpayib borayotgan bir paytda falastinlik ota-onalar farzandlarining maktabdagi hayotidan xavotirda

**Muhojirlar hujumlari kuchayib borayotgan bir paytda falastinlik ota-onalar maktabdagi farzandlarining hayoti uchun xavotirda**

Yangi Falastin oʻquv yilining birinchi kunida, bosib olingan Gʻarbiy Sohilning ichkarisida joylashgan qishloq atrofidagi zaytun daraxtlari orasidan quyosh koʻtarila boshlaganda, Al-Mugʻayyir oʻgʻil bolalar maktabi direktori yangi oʻrnatilgan tikanli simli toʻsiqlar va mustahkamlangan maktab darvozalari yonidan oʻtib, tong otmasdan ishga keldi.

«Biz qoʻrqamiz», dedi menga Bassam al-Assaf. «Oʻquvchilar qoʻrqishadi, ularning ota-onalari ham qoʻrqishadi».

Bu yil Al-Mugʻayyirda falastinliklarga qarshi muhojirlar bilan bogʻliq zoʻravonliklarning kuchayishi oqibatida olti kishi, jumladan, ushbu maktabning uch nafar oʻquvchisi halok boʻldi. Ulardan biri, 14 yoshli Avs al-Naasan aprel oyida maktab darvozasi oldida muhojir tomonidan otib oʻldirilgan edi.

«Men sinfxonamda edim, ikki nafar kichik yoshli oʻquvchi maktab devori yaqinida muhojirlar borligini aytish uchun yugurib kelishdi», deb eslaydi ingliz tili oʻqituvchisi Vahid Abu Nayem. Uning akasi Jihod ham xuddi shu hujumda isroillik askar tomonidan oʻldirilgan edi.

Vahidning aytishicha, muhojir ularga qarata oʻq uzganda, u oʻquvchilarni maktab darvozasi ichiga, xavfsiz joyga olib kirishga harakat qilayotgan boʻlgan. Mobil telefonga olingan videotasvirda Avsning otib oʻldirilgan lahzasi muhrlangan.

«Men uni orqasiga oʻgirganimda, burni va ogʻzidan koʻp qon kelayotganini va boshidagi oʻqni koʻrdim», dedi Vahid. «Biz uni yoʻqotdik».

Uning aytishicha, oʻquvchilar sinf xonalari devorlari orqasiga yashirinib yoki polda yotgan paytda ham oʻqlar maktab binosiga tegishda davom etgan.

Oʻsha paytda Isroil harbiylari bergan bayonotida, «zaxiradagi askar boʻlgan tinch aholi vakillari» boʻlgan mashinaga toshlar otilgani, zaxiradagi askar mashinadan tushib, gumondorlarga qarata oʻq urganini maʼlum qilgan edi.

Keyinroq Isroil OAVlari zaxiradagi askar xizmatdan chetlashtirilgani va tergov boshlangani haqida xabar berdi.

Oʻshandan beri halok boʻlganlar soni ortib, ota-onalarning xavotiri ham kuchaydi.

Yoz davomida qishloqdagi muhojirlar hujumlari va bostirib kirishlari paytida Isroil kuchlari tomonidan yana ikki nafar oʻquvchi, shuningdek, maktabni yaqindagina tugatgan 19 yoshli yigit oʻldirildi.

Ikkala hodisada ham Isroil armiyasi oʻz kuchlari «zoʻravonlik tartibsizliklari» qoʻzgʻatuvchilariga javob qaytarganini bildirdi.

Sinfxonalardagi uchta boʻsh parta tufayli ayrim ota-onalar yangi oʻquv yilida farzandlarini maktabga yuborishga ikkilanishdi.

Maktab Ramallahdan shimoli-sharqda joylashgan, yahudiy muhojirlarining maskanlari bilan tobora qurshab olinayotgan va kirish qismida tez-tez vaqtinchalik nazorat-oʻtkazish punkti tashkil etadigan Isroil kuchlari tomonidan muntazam ravishda toʻsib qoʻyiladigan chekka Al-Mugʻayyir qishlogʻining chetida joylashgan.

Bassam al-Assaf ota-onalarni tinchlantirish maqsadida maktab hududi atrofiga uzun tikanli simli toʻsiq oʻrnatdi va maktab darvozalarini mustahkamladi. Endi tashqaridagi yoʻlda tez yordam mashinalari navbatchilik qilmoqda va bir necha ota-onalar qoʻshimcha himoya sifatida kun boʻyi maktab tashqarisida qolishga koʻngilli boʻlishdi.

«Men bolalar ota-onalari ular bilan birga ekanligini, xavfsizlikda ekanliklarini his qilishlari uchun keldim, bu ularga oʻziga xos xavfsizlik tuygʻusini beradi», dedi oʻgʻillari birinchi va ikkinchi sinfda oʻqiydigan Horun Bishara.

«Bu yil farzandlarimiz uchun koʻproq qoʻrqamiz», dedi u menga. «Maktabda vaziyat xavfsiz emasligini bilamiz».

Shunday boʻlsa-da, uning aytishicha, qoʻrquv muhojirlar hujumlari ularni bu yerdan haydab chiqarishiga yoʻl qoʻymaslik qatʼiyati bilan teng edi.

Oʻquvchilar birinchi saflanish uchun maydonchaga yigʻilganda, oʻqituvchilar kun boʻyi bir xil koʻrsatmalarni takrorlashdi: agar askarlar yoki muhojirlar maktabga yaqinlashsa, baqirmang, ularga yaqinlashmang, munosabat bildirmang.

Darslar boshlanganidan bir soatdan koʻproq vaqt oʻtgach, maktab derazalaridan muhojirlar koʻrindi: ikki kishi maktabdan bir necha yuz metr naridagi Falastin dalalarida qoʻylarni haydab borar, isroillik askarlar esa yaqin atrofda turardi.

Bir necha daqiqadan soʻng qoʻy suruvi bilan yana bir muhojir paydo boʻldi.

«Aprel oyidan beri ular qishloqqa yaqinlashib qolishdi», dedi Abu Nayem. «Ilgari ular qoʻylarini mana shu [tepalik] orqasida boqishardi, hozir esa askarlar muhojirlarni qishloqqacha boshlab kelishmoqda».

Bosib olingan Gʻarbiy Sohildagi barcha Isroil turar-joylari xalqaro huquqqa koʻra noqonuniy hisoblanadi. Al-Mugʻayyir atrofida tarqalgan koʻplab kichik vaqtinchalik muhojirlar maskanlari Isroil qonunchiligiga koʻra ham noqonuniydir.

Ammo maktab tashqarisida joylashgan tez yordam brigadalaridan birining aytishicha, Isroil askarlari noqonuniy turar-joylarni yoʻq qilish oʻrniga, muhojirlarning qishloqqa bostirib kirishini qoʻllab-quvvatlashni va ularga imkoniyat yaratishni boshlagan.

Qishloqdagi tez yordam haydovchisi Hadi al-Naasanning aytishicha, Isroil kuchlari oʻtgan yil davomida oʻz xulq-atvorini oʻzgartirgan va bu yil Al-Mugʻayyirda falastinliklarning oʻlimi va jarohatlanishi ortgani buni aks ettiradi.

«2025 yilning boshida armiyaning aralashuvi tufayli muhojirlar hujumlari kam boʻlgan edi», dedi u. «2026 yilda vaziyat butunlay oʻzgardi: muhojirlar bosqinchi askarlar tomonidan toʻliq himoya qilinadigan boʻldi. Bu yil shahidlar soni koʻp, jarohatlanganlar soni ham ancha yuqori, bolalar jarohatlanishi soni ham ortgan».

Hadi, Al-Mugʻayyirning boshqa aholisi kabi, ayrim isroillik muhojirlar qishloqdagi kattalarni oʻz uylarini tark etishga majburlash uchun endi ataylab bolalarni nishonga olmoqda, deb hisoblaydi.

Iyun oyida eʼlon qilingan BMT Tergov komissiyasining xulosasiga koʻra, muhojirlar hujumlari «falastinliklarni oʻz yerlaridan haydab chiqarishga qaratilgan kengroq majburlov strategiyasining bir qismi sifatida bolalardan vosita sifatida foydalangan».

Shuningdek, unda muhojirlarning falastinlik bolalarni uylari yaqinida oʻynayotganda, maktabga borayotganda va qaytayotganda, dehqonchilik bilan shugʻullanayotganda yoki chorva boqayotganda ataylab nishonga olishi «kundalik makonlarni qoʻrquv joylariga aylantirayotgani» tasvirlangan.

Isroil bu hisobotni «tuhmatdan iborat soxtakorlik» deb rad etdi.

Qoʻychilik bilan shugʻullanuvchi Sami Abu Rahma ayrim zoʻravon muhojirlar bolalarni nishonga olayotganiga amin.

Iyul oyi oxirida uning toʻqqiz yoshli oʻgʻli Salim Al-Mugʻayyir tashqarisidagi oilaviy qoʻy fermasida aka-ukalari bilan oʻynab yurganida otib jarohatlangan. Oʻq hali ham uning qoʻlida qolmoqda.

Fermadagi kuzatuv kamerasi tasvirlarida Salim ota-onasiga muhojirlar yaqinlashayotganini koʻrsatib baqirayotgani, soʻngra ikkita oʻq ovozi eshitilganda aka-ukalari va onasi bilan boshpana tomon yugurgani aks etgan. Salimning yelkasini ushlab turgani koʻrinadi.

«Oʻsha lahzada fikrlashdan toʻxtaysiz; faqat qoʻrquvni his qilasiz», dedi Sami menga. «[Hujumchi] oʻldirish uchun oʻq uzgan boʻlishi mumkinligidan qoʻrquv. Xayolingizga kelgan birinchi narsa — eng qadrli narsangizni yoʻqotishdir».

Uning aytishicha, oʻgʻlini otgan kishi iyun oyida ferma yonida paydo boʻlgan noqonuniy muhojirlar maskanida yashagan va bir hafta oldin ham xuddi shu hududda Salimga qarata oʻq uzgan.

«Endi ularni koʻchada, hatto maktabda ham xavfsiz saqlay olishingizni his qilmaysiz», dedi u. «Muhojirlar bu yerda qolishimizni xohlamaydi, [ular bizni] goʻyo bu yerda kelajagimiz yoʻqdek his qilishimizni xohlashadi».

Sami boshqalar muhojirlar hujumi tufayli haydab yuborilganidan keyin hududda qolgan oxirgi qoʻychi ekanini aytdi. Uning aytishicha, oʻgʻlini otgan muhojir oilaga oʻz yerlarini tark etishni bir necha bor aytgan.

«Qolishga qanchalik qatʼiy qaror qilgan boʻlsangiz ham,» deya qoʻshimcha qildi u, «muhojirlar bolalaringizni otishni boshlaganda nima qilasiz?»

Mintaqaviy muhojirlar kengashi bizga xizmatdan tashqarida boʻlgan askar otishmada ishtirok etganlikda gumon qilinib hibsga olinganini maʼlum qildi.

«Biz begunoh odamlarga, yahudiylarga yoki arablarga yetkazilgan har qanday zarardan afsusdamiz va qonunni buzuvchi har qanday zoʻravonlik harakatiga qarshimiz», deyiladi bayonotda. Shuningdek, unda «Iudeya va Samariyadagi butun muhojirlar jamoasiga hali tergov tomonidan aniqlanmagan harakatlarni nisbat berishga urinish, shuningdek, qonuniy qoʻy boqish yoki yahudiylarning hududda boʻlishi bolalarga zarar yetkazish yoki aholini uylaridan haydab chiqarish boʻyicha ataylab qilingan rejaning bir qismi degan asossiz daʼvo» rad etilishi qoʻshimcha qilingan.

Al-Mugʻayyir bosib olingan Gʻarbiy Sohildagi kengroq manzarani aks ettiradi, u yerda koʻproq noqonuniy muhojirlar maskanlari Falastin qishloqlarini qurshab olmoqda, Isroil kuchlari muhojirlarga koʻproq himoya taqdim etmoqda va hujumlar fermalar va yaylovlardan ayollar va bolalar kattaroq xavf ostida boʻlgan aholi punktlariga koʻchmoqda.

«Bolalar armiyaning kirib kelayotganini koʻrib, vaziyatning jiddiyligini tushunishmaydi», dedi mahalliy tez yordam brigadasi aʼzosi Hadi al-Naasan. «Kattalar voqealar qanday rivojlanishi mumkinligini yaxshiroq anglashadi».

BMT maʼlumotlari shuni koʻrsatadiki, Isroil askarlari yoki muhojirlari tomonidan muhojirlar hujumi paytida jarohatlangan falastinliklar soni bu yil keskin oshib, kuniga oʻrtacha uchta jarohatlanishni tashkil etmoqda va bevosita muhojirlarning oʻzlari tomonidan yetkazilgan jarohatlar ham koʻpaygan.

Bu oʻsish Gʻarbiy Sohilda Isroil turar-joylari va muhojirlar maskanlarining kengayishi bilan parallel ravishda yuz berdi.

Gʻarbiy Sohildagi barcha Isroil turar-joylari xalqaro huquqqa koʻra noqonuniy hisoblanadi va Isroilning muhojirlarni qattiq qoʻllab-quvvatlovchi hukumati tobora kuchayib borayotgan xalqaro bosimga duch kelmoqda — jumladan, Isroilning turar-joy siyosatiga javoban shu hafta sanktsiyalar eʼlon qilishi kutilayotgan Buyuk Britaniya tomonidan ham.

Ayrim zoʻravon muhojirlarning hibsga olinishi va Isroil bosh vazirining Gʻarbiy Sohildagi noqonuniy maskanlarni tugatish boʻyicha xabar qilingan rejasi hozirgacha hujumlarni toʻxtata olmadi va ilgari Isroil rasmiylari tomonidan vayron qilingan maskanlar tezda qayta qurilganini aytayotgan falastinliklarni tinchlantira olmadi.

Isroildagi saylovlarga ikki oydan kamroq vaqt qolganda, Isroil Moliya vazirligi shu hafta Gʻarbiy Sohil va Sharqiy Quddusda yerlarni roʻyxatdan oʻtkazishni oʻz zimmasiga olish rejalarini ilgari surdi, bu qadam Isroilning «Peace Now» turar-joy monitoringi tashkiloti tomonidan «anneksiya qilish sari tashlangan aniq qadam» deb taʼriflandi.

Isroil bosh vaziri Binyamin Netanyaxu muhojirlar zoʻravonligida kichik bir ekstremistik ozchilikni ayblab, yaqinda bergan telekoʻrsatuvidagi intervyusida ularni «150 nafar voyaga yetmagan huquqbuzarlar» deb atadi.

2025 yil boshidan buyon BMT 2026 yil iyul oyi oxirigacha Isroil kuchlari yoki muhojirlari tomonidan 316 nafar falastinlik oʻldirilganini va 5600 dan ortiq kishi jarohatlanganini qayd etdi. Uning aytishicha, xuddi shu davrda 20 nafar isroillik halok boʻlgan, jumladan, bir bola va xavfsizlik kuchlarining sakkiz nafar aʼzosi, 123 nafar isroillik esa jarohatlangan.

Muhojirlar zoʻravonligi kuchayib borayotganiga qaramay, Al-Mugʻayyir kabi qishloqlarda qolgan falastinlik ota-onalar endi oʻz yerlarida qolsalar, farzandlaridan ayrilib qolishdan tobora koʻproq qoʻrqib yashamoqdalar.