«Meni WhatsApp’ga qoʻshing» firibgarlik qoʻngʻiroqlari tekshiriladi

**“Meni WhatsApp’ga qoʻshing” firibgarlik qoʻngʻiroqlari tekshiriladi**

Buyuk Britaniyaning maʼlumotlarni himoya qilish boʻyicha nazorat organi “robot qoʻngʻiroqlar” — yozib olingan ovoz odamlarga qoʻngʻiroq qiluvchini WhatsApp’ga qoʻshishni aytadigan qoʻngʻiroqlar — ustidan tushgan shikoyatlarning keskin ortishini oʻrganmoqda, chunki ular ishga joylashtirish bilan bogʻliq firibgarlikka aloqador deb gumon qilinmoqda.

Axborot komissari idorasi (ICO) sentyabr oyida avtomatlashtirilgan qoʻngʻiroqlar boʻyicha 3600 dan ortiq shikoyat oldi, bu oxirgi besh yildagi eng yuqori koʻrsatkich va iyul oyida qayd etilgan koʻrsatkichdan deyarli uch baravar koʻpdir.

Idora millionlab odamlar ushbu qoʻngʻiroqlarni qabul qilayotgan boʻlishi mumkin deb hisoblaydi va BBC Radio 4 ning *You and Yours* koʻrsatuviga bu keskin oʻsishdan “chuqur xavotirda” ekanini maʼlum qildi.

ICO odamlarga oʻzlari tanimaydigan raqamlardan kelgan qoʻngʻiroqlarni eʼtiborsiz qoldirishni, shuningdek, har qanday shubhali qoʻngʻiroqlarni bloklashni va bu haqda nazorat organiga xabar berishni tavsiya qiladi.

Avtomatlashtirilgan qoʻngʻiroqlar odatda Buyuk Britaniya mobil raqamidan kelayotgandek koʻrinadi.

Yozib olingan xabarlarning baʼzilarida yarim kunlik ish taklifi tilga olinadi.

Firibgarlikka qarshi kurashish uchun tashkil etilgan telekommunikatsiya sohasi organi — Aloqa jinoyatchiligiga qarshi kurash strategiyasi guruhidan Saymon Fell xabarlarni kuzatib bormagani sababli firibgarlik aynan qanday shaklda amalga oshirilishini aniq ayta olmasligini bildirdi.

“Katta ehtimol bilan bu ishga joylashtirish firibgarligi boʻladi”, dedi u.

“Ular sizni soxta ish eʼloniga yoʻnaltirishi mumkin, bu esa pul yuvishning (money muling) biror shaklini oʻz ichiga olishi mumkin. Bu mutlaqo qonuniy ish yoki vaqtinchalik biror narsa boʻlib koʻrinishi mumkin, lekin ular sizning hisobingiz orqali jinoiy mablagʻlarni oʻtkazishlari mumkin, bu esa dahshatli oqibatlarga olib keladi.

Bu shunchaki oddiy fishing amaliyoti ham boʻlishi mumkin — jinoyatchilar ushbu xabarlarni yuborishadi va ular aslida kim goʻshakni koʻtarayotganini, kim faolligini bilmoqchi boʻlishadi — bu maʼlumotlarni keyinchalik darknetda qayta sotish mumkin.

Imkoniyatlar cheksiz. Oxir-oqibat, bu siz bilan bogʻlangan jinoyatchi va u sizni u yoki bu shaklda aldashga harakat qilmoqda”.

ICO jinoiy tergov boʻlimi rahbari Endi Karri BBC’ga qoʻngʻiroqlar chet eldan kelayotganiga ishonishini aytdi.

“Biz buning ortida kim turganini, nima uchun buni qilayotganini va bu jamoatchilik vakillariga qanday taʼsir koʻrsatayotganini aniqlashga harakat qilyapmiz”, dedi u.

Uning soʻzlariga koʻra, ICO tomonidan olingan shikoyatlar soni jabrlanganlar umumiy sonining faqat kichik bir qismini tashkil etadi.

“Bizningcha, ushbu xabarlarni olayotgan millionlab odamlar bor va bu xabarlar asosan tasodifiy tarzda yuborilayotganga oʻxshaydi.

Menga ham bunday qoʻngʻiroqlar boʻldi, tergovni olib borayotgan hamkasbimga ham boʻldi. Bu aysbergning faqat uchi boʻlishi mumkin”.

Fellning aytishicha, mobil aloqa kompaniyalari avtomatlashtirilgan qoʻngʻiroqlar oqimiga qarshi kurashish uchun “turli yoʻnalishlarda ishlamoqda”.

Bunga Ofcom regulyatoriga razvedka hisobotlarini yuborish, huquqni muhofaza qilish organlari bilan hamkorlik qilish va WhatsApp egasi boʻlgan Meta kompaniyasi bilan aloqa oʻrnatish kiradi, chunki agar kimdir raqamni shifrlangan platformaga qoʻshish soʻroviga javob bersa, “siz va jinoyatchi oʻrtasida sodir boʻladigan har qanday muloqotni keyinchalik tekshirib boʻlmaydi”.

WhatsApp vakili foydalanuvchilarni firibgarlik qoʻngʻiroqlaridan himoya qilish choralari, jumladan, nomaʼlum raqamlardan keladigan qoʻngʻiroqlar ovozini oʻchirib qoʻyish imkoniyati mavjudligini aytdi. U shuningdek, WhatsApp har yili millionlab akkauntlarni akkauntlarni ommaviy roʻyxatdan oʻtkazish yoki avtomatlashtirilgan xabarlar yuborish kabi “zararli xatti-harakatlar” uchun bloklashini qoʻshimcha qildi.

Garchi bu qoʻngʻiroqlar odatda Buyuk Britaniya mobil raqamidan kelayotgandek tuyulsa-da, Fellning aytishicha, firibgarlik ortida turgan jinoyatchilar ushbu raqamlarga taqlid qilishadi yoki ularni soxtalashtirishadi (spoof).

Ichki ishlar vazirligi vakili hukumat firibgarlikka qarshi kurashish uchun “qatʼiy choralar” koʻrayotganini aytdi.

“Biz soha vakillari bilan birgalikda noyabr oyigacha Telekommunikatsiyalar xartiyasini taqdim etish majburiyatimizga sodiq qolamiz”, deya qoʻshimcha qildi u.