«Men hech qachon bunday issiqni his qilmaganman» — Nigeriyada 33 nafar kameradoshining oʻlimini kuzatgan omon qolgan shaxs
BBC mahbuslar dim va tor sharoitda qolib ketgan qamoqxona ichidan reportaj taqdim etadi.
«Men hech qachon bunday issiqni his qilmaganman» - Nigeriyada 33 nafar kameradoshining oʻlimini kuzatgan omon qolgan shaxs
Usmon Muhammad omon qoldi, ammo kameradagi boshqa 33 kishi halok boʻldi va yana toʻrt kishi keyinroq shifoxonada vafot etdi.
Usmon Muhammad Nigeriyadagi kichkina qamoqxona kamerasining kirish qismida peshonasini devorga tirab, gapira olmay turibdi.
Bir kun oldin u 50 dan ortiq boshqa mahbuslar bilan birga oʻlchami taxminan 6 m (19,7 fut) ga 3 m (9,8 fut) boʻlgan boʻgʻuvchi xona ichida qolib ketgan edi.
Nigeriyaning Niger shtati poytaxti Minna shahridagi qamoqxonaning tor sharoitida uning 33 nafar kameradoshi halok boʻldi, yana toʻrt kishi keyinroq shifoxonada vafot etdi.
Ommaviy oʻlimlar norozilik va namoyishlarga, jumladan, jamoat binolariga hujumlarga sabab boʻldi, chunki qarindoshlar va mahalliy aholi tushuntirish talab qilishdi.
Federal rasmiylar avvaliga oʻlimga difteriya avj olishini sabab qilib koʻrsatishgan edi, biroq hozirda aniq sabab oʻrganilmoqda.
«Men hayotimda hech qachon bunday issiqni his qilmaganman. Bir-birimizning tanamizga tekkanimizda, goʻyo olov yonayotgandek tuyulardi», — deydi Muhammad fikrlarini jamlab olgach, BBC’ga.
U ichkarida qulflab qoʻyilganda, faqat tik turishga joy bor edi, namlik 90% dan yuqori edi, bu baʼzi sharoitlarda inson salomatligi uchun xavfli boʻlishi mumkin, chunki u teridan terning qurishiga toʻsqinlik qiladi va tananing tabiiy sovish jarayonini toʻxtatadi.
Tashqarida harorat 25 darajadan yuqori edi, yagona ventilyatsiya esa devorning tepa qismidagi kichik derazadan kelardi.
«Birimiz hushidan ketdi va biz [kamera] eshigini taqillata boshladik. [Qoʻriqchi] kelganida undan suv soʻradik. U hushidan ketgan yigitga qaradi va eshikni yopdi. Ular shu tariqa birin-ketin oʻla boshlashdi», — deydi Muhammad.
Hibsga olingan boshqalar singari, 20 yoshlardagi bu yigit ham konchilik joylarida qimmatbaho metallarni qidirib kun koʻrishga harakat qilayotgan hunarmand konchidir.
Federal hukumat ushbu noqonuniy faoliyatga chek qoʻyishga harakat qilib, bu mamlakatni daromaddan mahrum qilishini, atrof-muhitga zarar yetkazishini va keng koʻlamli jinoiy faoliyat bilan bogʻliq boʻlishi mumkinligini aytmoqda.
Nigeriya Xavfsizlik va fuqarolik mudofaasi korpusi (NSCDC) xodimlari oʻtgan seshanba va chorshanba kunlari Minna yaqinida katta guruh konchilarni hibsga olishdi.
Mahbuslar shahardagi hibsxonada saqlangan, biroq NSCDC u yerda saqlanayotgan odamlarning ismlari yoki sonini oshkor qilmagan.
Kamera ichida soatlar oʻtgan sari issiq va suvsizlik chidab boʻlmas darajaga yetdi va Muhammadning aytishicha, baʼzi mahbuslar omon qolish uchun oʻz peshoblarini ichishni va tanalaridan ter yigʻishni boshlashgan.
Uning aytishicha, u odamlarning qiynalayotganini va nafas olishga qiynalayotganini koʻrgan.
«Odamlar yordamga chaqirishardi, baʼzilari allaqachon juda zaiflashib qolgandi».
Ammo, u va boshqalarning taʼkidlashicha, hech kim yordamga kelmagan.
«Kamerada boʻlganimizda, biz baqirib, ularga odamlar oʻlayotganini aytdik», — dedi Reuters agentligiga omon qolgan yana bir kishi Adamu Isa.
«Ular eshikni ochishdan bosh tortishganda, biz uni buzib ochishga harakat qildik... Bir mahal xavfsizlik xodimi eshik oldiga keldi.
Biz baqirib, unga odamlar oʻlayotganini aytdik, lekin u odamlar oʻlsa, bu uning muammosi emasligini aytdi».
Nihoyat, payshanba kuni kamera eshigi ochildi va qoʻriqchilar jasadlarni topishdi.
NSCDC eʼtiborsizlik va shafqatsiz muomala ayblovlariga toʻgʻridan-toʻgʻri javob bermadi, ammo oʻlim holatlari munosabati bilan uning 24 nafar xodimi, jumladan, vazifasidan vaqtincha chetlatilgan Niger shtati komendanti Suberu Aniviye hibsda saqlanayotganini maʼlum qildi.
«Halok boʻlgan odamlar pashsha emas. Bunga qanday befarq qarash mumkin? Biz buning tagiga yetamiz», — dedi Niger shtati gubernatori Umaru Bago BBC’ga.
Kameraga kiradigan yagona havo devorning tepa qismidagi kichik derazadan kelardi.
Bunga aloqador tashkilot politsiya kabi uning yurisdiktsiyasidagi kuch emas, balki federal organ boʻlganligi sababli, gubernator toʻgʻridan-toʻgʻri taʼsir koʻrsata olmaydi, lekin u Abujadagi hukumat tomonidan buyurilgan tergovni olqishlaydi.
Hozirda aynan nima sodir boʻlganini aniqlash uchun 10 kishidan iborat qoʻmita tuzilgan.
Unga oʻlim sabablarini aniqlash va bunga kim javobgar ekanligini koʻrsatish uchun ikki hafta vaqt berildi va u aybdor deb topilgan har qanday shaxsga nisbatan qonuniy choralar koʻrishni tavsiya qilishi mumkin.
Ichki ishlar vaziri Olubunmi Tunji-Ojo hech bir xodim, unvonidan qatʼi nazar, himoya qilinmasligini va tergovga toʻsqinlik qilishga boʻlgan har qanday urinish jiddiy qabul qilinishini aytdi.
BBC bilan suhbatdan soʻng kamerani tark etar ekan, Muhammad ochiq gapirish orqali adolat qaror topishiga va ushbu fojiali voqeaga qandaydir barham berilishiga yordam bera olishidan umidvor ekanini aytdi.