Marsdagi muz kutilganidan ancha toza chiqdi
Marsning shimoliy qutb mintaqasida oʻrganilgan ochiq suv muzlarida chang miqdori avvalgi hisob-kitoblardagidan ancha kam ekani aniqlandi. Yangi modelda eng yuqori baho taxminan 2,2 foizni tashkil etgan. Ilgarigi tadqiqotlarda esa ayrim uchastkalar uchun bu koʻrsatkich 25 foizgacha yetgan.
Marsdagi muz kutilganidan ancha toza ekanligi aniqlandi
Edinburg universitetidan Pari Mohan va Vashington universitetidan Aditya Kxuller Marsning shimoliy qutb hududiga doir kuzatuvlarni qayta tahlil qildi.
Olimlar Korolyov va Laut kraterlari, Xasma Boreale kanoni hamda Phoenix apparati qoʻngan hudud haqidagi maʼlumotlarni oʻrgandi. Bunda Mars Express apparatidagi OMEGA, MRO orbital apparatidagi CRISM asboblari va Phoenix oʻlchovlaridan foydalanildi.
Tahlil uchun muzning qatlamli tuzilishini inobatga oladigan, yorugʻlikning tarqalishi va yutilishini modellashtiruvchi usul qoʻllandi.
Natijalarga koʻra, oʻrganilgan hududlardagi ochiq suv muzlarida changning massa boʻyicha ulushi odatda 3 foizdan kam. Yangi modeldagi maksimal baho esa taxminan 2,2 foiz boʻldi.
Ayniqsa, Korolyov krateri boʻyicha natijalar keskin farq qildi. Avvalgi hisob-kitoblarda u yerdagi uchastkalardan birida chang ulushi 22 foiz atrofida deb baholangan edi. Yangi model shu joyning ustki qatlami uchun taxminan 0,4 foiz, pastroqdagi yirik donali muz uchun esa 0,02 foizlik natijani berdi.
Bu tafovut yangi suratlar olingani bilan emas, mavjud kuzatuvlar boshqacha talqin qilingani bilan bogʻliq. Muzning yorugʻlikni qaytarishiga bir vaqtning oʻzida muz donalari va chang zarrachalarining oʻlchami, chang miqdori hamda qatlamlarning joylashuvi taʼsir qiladi.
Tadqiqotchilar hisob-kitoblarda chang zarrachalarining radiusini taxminan 1,6 mikrometr deb olgan. Bu Mars orbitasi va sirtidan oʻtkazilgan kuzatuvlarga mos keladi. Maydaroq chang zarrachalari koʻrinadigan yorugʻlikning qaytishiga kuchliroq taʼsir qilgani uchun kuzatilgan yorqinlikni tushuntirishga kamroq changning oʻzi yetarli boʻlgan.
Yangi natijalar shimoliy muz qatlamlariga oid radar maʼlumotlariga ham yaxshiroq mos kelgan. Olimlar chang ulushi 0,05–0,5 foiz boʻlgan nisbatan toza muz qatlamlari chang miqdori oʻnlab foizga yetadigan qatlamlar bilan navbatlashib joylashgan boʻlishi mumkinligini taxmin qilmoqda.
Tadqiqot qutb muzlarining mavsumga qarab yorqinlashishi yoki xiralashishiga ham izoh beradi. Bahor va yoz boshida muz sirtini tarkibida taxminan 1–2 foiz chang boʻlgan mayda donali qirov qoplaydi. Harorat koʻtarilgach, qirov suyuq holatga oʻtmasdan bevosita bugʻlanadi — sublimatsiyalanadi. Natijada uning ostidagi yirik donali va tozaroq muz ochilib qoladi.