Marketologlar hiylasi: sizni ko‘proq xarajat qilishga undaydigan ayyorona usullar

**Marketing hiylalari: Sizni ko‘proq pul sarflashga undaydigan ayyorona usullar**

Hamma narxlarni diqqat bilan o‘qish va pastki peshtaxtalardan arzonroq mahsulotlarni qidirish kerakligini biladi. Shunday bo‘lsa-da, biz yana va yana marketologlarning hiylalariga uchraymiz, keraksiz narsalarni sotib olib, keyin afsuslanamiz. Do‘konlarda bizni qanday aldayotganlari va bu usullarga chalg‘imaslik haqida maslahat beramiz.

**1. Ertaga qimmatroq bo‘ladi**

Bunday vaziyat tanish bo‘lsa kerak. Siz onlayn kursga kirish uchun to‘lov qildingiz yoki elektron kitob sotib oldingiz. Shu zahoti chegirmali kupon bilan elektron xat olasiz. Lekin u atigi 24 soat amal qiladi, hatto ekran burchagida teskari hisobli soat ham paydo bo‘ladi. Kursning keyingi bosqichini zudlik bilan to‘lash yoki yarim narxga yana beshta kitob sotib olish kerak. Bularning barchasi sizga kerak bo‘lmasa ham, foydani boy berish qo‘rquvi paydo bo‘ladi. Shunday qilib, o‘zingizni karta raqamini kiritayotgan holatda ko‘rasiz.

Cheklangan muddatli sotuvlar, mavsumiy chegirmalar davrida oflayn do‘konlar ham xuddi shu usuldan foydalanadi. Ko‘rinishdan tejamkorlik odamlarni keraksiz narsalarni sotib olishga va ko‘proq sarflashga undaydi. Vaqt yetishmasligi esa o‘ylash va oqilona qaror qabul qilish imkonini bermaydi.

**2. Sun’iy taqchillik**

Siz internet do‘kon saytiga kirasiz va siz bilan bir vaqtda 27 kishi tovar sahifasini ko‘rib chiqayotganini ko‘rasiz. Buning ustiga so‘nggi nusxa qolganligi qip-qizil harflar bilan yonib turibdi. Darhol shoshilinch holat hissi paydo bo‘ladi - agar hoziroq bu mahsulotni savatga solmasangiz, sizga yetmay qoladi.

Brendlar har qanday narsaning cheklangan nusxalarini chiqarishda shunga o‘xshash usuldan foydalanadi. Shu bilan birga, tovarlar vazifasi jihatidan farq qilmasligi mumkin. Ammo bu muhim emas, chunki ikkalasiga ham ulgurish va sotib olish istagi paydo bo‘ladi.

**3. Ikkitasining narxiga uchta**

Oddiy matematika: ikkita konservalangan makkajo‘xori sotib olsangiz, uchinchisini sovg‘a sifatida olasiz. Foydali taklif, shunday emasmi? Albatta! Biroq salatga yarim banka kifoya qilsa-da, qolgani yillab javonda turadi.

Bundan tashqari, aksiya orqali sizga qo‘shimcha mahsulot ham sotishadi. Masalan, ozgina qo‘shimcha to‘lov evaziga shampun va dush geli to‘plamini qo‘lga kiritasiz. To‘g‘ri, dush gelidan foydalanmasligingiz mumkin. Ammo arzonlashtirilgan narx sizni bu foydali xaridni amalga oshirishga undaydi.

Ba’zan esa katta va go‘yoki tejamkor qadoq mahsulotning bir grammi hisobida standart qadoqdan ham qimmatroq bo‘ladi. Biroq ko‘pchilik xaridorlar “30% bepul” degan yozuvga uchib, buni tekshirib ko‘rmaydilar.

**4. Savdo markazlarining gipnotik ta’siri**

Barcha yirik savdo markazlari bir-biriga o‘xshaydi — yorqin chiroqlar, keng zallar, yaltiroq vitrinalar, yoqimli musiqa. Ostonadan o‘tishingiz bilanoq boshqa dunyoga tushib qolasiz. Bu yerda vaqtni chamalash qiyinroq bo‘lishi uchun derazalar va soatlar yo‘q. Haddan tashqari yorug‘lik, rang-baranglik va tovushlar esa sezgi organlaringizni ortiqcha bosim yuklab, trans holatiga tushiradi. Bunday holatda marketologlarning hiylalariga qarshilik ko‘rsatish ancha qiyin bo‘ladi.

Bu hodisa amerikalik dizayner Viktor Gryun sharafiga Gryun effekti deb ataladi. U 1930-yillarda birinchi savdo markazlarini loyihalashtirgan va bugungi kunda ham qo‘llaniladigan makonni tashkil etish tamoyillarini ishlab chiqqan. Ularning maqsadi sizni savdo markazida iloji boricha ko‘proq vaqt o‘tkazishga va imkon qadar ko‘proq pul sarflashga majbur qilishdir.

**5. Ijtimoiy bosim**

Odamlar qaror qabul qilishda boshqalarning xatti-harakatlariga ergashishga moyil bo‘ladi. Agar dugonangiz o‘zining qahva damlagichidan zavqlansa, siz ham shunday qahva damlagich sotib olishni istab qolishingiz mumkin.

Marketologlar bu ta’sirni sun’iy ravishda yaratishga harakat qilishadi. Masalan, ular soxta xaridorlarning pulli ijobiy sharhlaridan va blogerlarning tavsiyalaridan foydalanadi. Siz ta’sir o‘tkazuvchilar navbatdagi krem yoki fitnes gilamchasi haqida shunchaki gapirmayotganini tushunishingiz mumkin. Ammo baribir ularga ishonasiz va o‘zingiz uchun ham xuddi shunday narsani xohlaysiz.

**Qanday qilib ortiqcha narsalarni sotib olmaslik mumkin?**

* **Narxni sinchkovlik bilan tekshiring.** Ba’zida katta “aksiya” shampuni yoki ikki quti kukunning bitta narxi bir gramm mahsulotga nisbatan qimmatroq tushishi mumkin.

* **Do‘konga ro‘yxat bilan boring.** Nimalar kerakligini oldindan aniqlab oling. Odatda ishlatmaydigan oziq-ovqat va kosmetika mahsulotlarini "aksiya" bo‘yicha sotib olishdan o‘zingizni tiyishga harakat qiling. Ular sizga yoqmasligi yoki to‘g‘ri kelmasligi ehtimoli yuqori.

* **Katta savdo markazlaridan uzoqroq yuring.** Agar u yerga borish zarur bo‘lsa, qaysi do‘konlarga kirishni rejalashtirganingizni oldindan belgilab oling. Xarid uchun cheklangan vaqt ajrating va jadvalga amal qilishga intiling.

* **Impulsiv xaridlar uchun oldindan aniq mablag‘ ajrating.** Bu usul kutilmagan xaridlardan zavqlanish imkoniyatini saqlab qolgan holda, mablag‘laringizni nazorat qilishga yordam beradi.

* **Marketologlar usullariga e’tibor qarating.** Shunda qo‘shni oziq-ovqat do‘konida doimo biror mahsulotga chegirma borligini payqaysiz. “Oxirgi juft” krossovkalar esa bir oydan beri internet do‘konda sotuvda turibdi. Bunday kuzatishlar bosimga berilmaslik va o‘ylanmagan xaridlardan qochishga ko‘maklashadi.