Madaniyatlar oʻrtasidagi koʻprik. Yekaterinburgdagi BYOF-2026 Oʻzbekiston yoshlarini butun dunyo bilan qanday birlashtirdi

**Madaniyatlar oʻrtasidagi koʻprik. Yekaterinburgdagi XYOF-2026 Oʻzbekiston yoshlarini butun dunyo bilan qanday birlashtirdi**

Akula tishidan yasalgan kulon evaziga Oʻzbekistondan suvenir, afrikalik barabanchilar sadosi ostidagi tungi suhbatlar, «Sizda bunday toza rus talaffuzi qayerdan?» degan savol — 11-17 sentyabr kunlari Yekaterinburgda 191 davlatdan 10 mingga yaqin kishini jamlagan Xalqaro yoshlar festivali (XYOF-2026) boʻlib oʻtdi. Ishtirokchilar orasida Oʻzbekiston vakillari ham bor edi. Biz ularning bir nechtasi bilan nima uchun kelganlari, bir hafta ichida nimalarni koʻrishga ulgurganlari va oʻzlari bilan qanday hikoyalarni olib ketganlari haqida suhbatlashdik.

### Uyqusiz oʻtgan birinchi tun

Festival ochilish marosimi bilan emas, balki barabanlar sadosi bilan boshlandi. Birinchi kechada Dildora Azimjonova marokashlik ishtirokchidan baraban chalishni oʻrgandi — hech kim uxlamoqchi emasdi: «Afrika» korpusi yonida tonggacha tanishib, qoʻshiq aytib, raqsga tushishdi. Uning xonadoshlari Indoneziya va Malayziyadan kelgan qizlar boʻldi va birinchi kuniyoq u inglizchada «fen» soʻzi qanday boʻlishini unutib qoʻyganini payqadi.

«Media» yoʻnalishi boʻyicha kelgan MDUning Toshkentdagi filiali talabasi Vlada Morozova ham xuddi shu korpusni eslaydi: rasmiy kontsertlardan soʻng ishtirokchilar oʻzlarining kichik kontsertlarini tashkil qilishgan — koʻchaning oʻzida gitara va afrikacha barabanlar joʻrligida qoʻshiq kuylashgan.

### Jadval oʻrniga erkinlik

Vlada lager tartib-intizomini — guruhlar va qatʼiy jadvalni kutgan edi. Ammo hammasi boshqacha boʻlib chiqdi: tashkilotchilar ishtirokchilarga festival xaritasi va jadvalini toʻliq topshirib, bu kunlarni qanday oʻtkazishni oʻz ixtiyorlariga qoldirishdi. Tadbir koʻlami uni professional nuqtai nazardan ham hayratda qoldirdi: tadbirlar tashkil etish tajribasiga ega boʻlgan qiz oʻn ming kishini bor-yoʻgʻi ikki kun ichida joylashtirish va roʻyxatdan oʻtkazishni yuqori baholadi.

Hamma joyda va bir zumda tanishib ketishardi. Vladaning soʻzlariga koʻra, oʻrindiqda yoningga notanish odam kelib oʻtirib, «Where are you from?» deb soʻrashi va besh daqiqadan soʻng xuddi eski qadrdonlardek suhbatlashib ketish oddiy hol edi. Safargacha u ingliz tilida umuman gapira olmasligiga ishonchi komil edi.

Dildora tanishgan odamlarini sanab oʻtirmadi, lekin Tunis va Marokashdan tortib Qirgʻiziston, Janubiy Koreya va Saudiya Arabistonigacha boʻlgan yigirmadan ortiq davlat vakillari bilan suhbatlashishga ulgurganiga ishonchi komil. Til tez topilardi: tushlik uchun navbatda turganda yonidagilar ham shifokor ekanligi, bepul kitoblar navbatida esa qoʻshnilari ham Dostoyevskiyni yaxshi koʻrishi maʼlum boʻlardi.

### Oʻz loyihalari, oʻz hikoyalari

Suhbatlar ortida koʻpincha shunchaki qiziqishlar emas, balki tayyor loyihalar turardi. Dildoraning aytishicha, pokistonlik veb-dasturchi ayollar uchun moliyaviy savodxonlik darslari boʻlgan sayt yaratgan. Tushlikdan keyin yomgʻirdan birga yashiringan rossiyalik yigit esa pediatrlar ishini yengillashtiradigan bolalar antropometriyasi boʻyicha ilova ishlab chiqqan — Dildora Oʻzbekistonda ham shunga oʻxshash loyihani koʻrishni xohlashini tan oldi.

Vlada tomsklik Denisni eslaydi — bu tanishuv doʻstlikka aylandi: unga oʻzbekcha soʻzlarni oʻrgatishdi, milliy taomlar va urf-odatlar haqida gapirib berishdi, u esa kelasi yili Oʻzbekistonga kelishni rejalashtirmoqda. Hozircha videoaloqa orqali gaplashib turishibdi, garchi Vlada tan olganidek, «bir-birini koʻrmaslik gʻalati». Yana bir unutilmas tanishuv — hindistonlik qiz bilan suvenirlar almashinuvi boʻldi: Oʻzbekistondan berilgan sovgʻaga javoban u otasi yasagan akula tishidan iborat kulonni sovgʻa qildi.

Rimning Sapienza universiteti magistranti Mardon Shavkatjonov uchun bu uchinchi festival edi — bundan oldin 2024 yilda Sochida va 2025 yilda Nijniy Novgorodda boʻlgan. Yekaterinburgda u braziliyalik Oskar bilan gaplashib qoldi va bir necha daqiqadan soʻng ikkalasi ham Sochida koʻrishganlarini, lekin oʻshanda kontakt almashishni unutishganini tushunishdi. Bu safar ular barcha aloqa maʼlumotlarini almashib olishdi.

Doniyor Mahmudov ham bunday safarlarda yangi emas. Uning eslashicha, ishtirokchilarni aeroportning oʻzidayoq koʻngillilar va milliy elementlarga boy kontsert bilan kutib olishgan, festivalning barcha maydonchalarida ishlagan katta yoshli «kumush» koʻngillilarni esa alohida taʼkidlab oʻtdi.

### «Pokiston?» — «Yoʻq, Oʻzbekiston»

Chet elliklar bilan suhbatlar tezda bir savolga taqaldi: mamlakat tashqarisida u haqda umuman nimalarni bilishadi? Ishtirokchilarning fikrlari turlicha boʻldi. Mardon oʻzgarishlarni koʻrmoqda: agar ilgari «Oʻzbekiston» soʻziga koʻpincha «Pokiston?» deb qayta soʻrashgan boʻlsa, endi chet elliklar futbolchi Abduqodir Husanov, shaxmatchi Javohir Sindarov, bokschilar nomini darhol aytishadi — koʻpchilik mamlakat haqida ijtimoiy tarmoqlardan bilib olgan va oʻzlari kelishni xohlashadi.

Vlada biroz shubha bilan qaraydi: u tarixiy shaharlar tasvirlangan qoʻlbola ochiq xatlar olib kelib, ular orqali hikoyalar soʻzlab bergan, ammo koʻpincha faqat turizm haqida soʻrashgan — uning fikricha, dunyo yoshlari Oʻzbekiston haqida u qadar koʻp narsa bilishmaydi. Tarixiy shaharlarni toʻgʻridan-toʻgʻri telefonidan koʻrsatgan Doniyorning hisoblashicha, u koʻplab suhbatdoshlari uchun mamlakat haqida umuman gapirib bergan birinchi odam boʻlgan — garchi unga ham «men Oʻzbekistondanman» degan soʻzlardan keyin oʻsha futbolchining ismini aytishgan, hatto Lotin Amerikasi va Afrikada ham.

Dildora vatan haqida gapirishning yanada sezilarli usulini tanladi — u anʼanaviy qurt tarqatdi va mehmonga taklif qildi; suhbatdoshlarning bir qismi Oʻzbekistonda boʻlgan va odamlarni hamda diqqatga sazovor joylarni iliqlik bilan eslashdi.

Rus tili alohida mavzu boʻldi. Vlada uning «toza rus talaffuzi» haqidagi savolni kutmagan edi — unga postsovet hududi qanday tuzilganini hamma tushunadigandek tuyulgandi. Oʻzbekchada, tan oladi u, yomon gapiradi: rus tili u uchun ona tili. Dildorada esa boshqacha — ona tili oʻzbek tili, rus tili ikkinchi til.

### Uyga nimalar olib ketildi

Mardon uchun festival shunchaki taassurot emas, balki boshlangan ishning davomi boʻldi. Nijniy Novgoroddagi uchrashuvdan soʻng u ikki mavsum davom etgan SCHOLARS mentorlik loyihasini yoʻlga qoʻydi — va bu safar u bilan birga uning sakkiz nafar shogirdi festivalga saralashdan oʻtdi. U buni faxrlanish uchun asosiy sabablardan biri deb ataydi. Bir yildan beri Italiyada yashab, u Oʻzbekiston yoshlariga dunyo oliygohlariga kirish va grantlar yutib olishda yordam berishda davom etmoqda, festivalda esa yangi taʼlim tashabbuslari uchun sheriklar topdi.

Yevropalik hamkasblar bilan mentorlik haqidagi suhbatlar uni oʻzbekcha «ustoz-shogird» anʼanasiga boshqacha qarashga majbur qildi: u uchun ustoz — shunchaki oʻqituvchi emas, balki hayotiy yoʻl koʻrsatuvchidir va bu anʼana, uning fikricha, agar zamonaviy taʼlim formatlariga singdirilsa, raqobatbardosh ustunlikka aylanishi mumkin.

Boshqalarning oʻz rejalari bor. Doniyor mahalliy Koʻngillilar assotsiatsiyasi bilan birgalikda «kumush» koʻngillilar tajribasini Oʻzbekistonga koʻchirishni istaydi, bu katta avlod hayotini faollashtirishga yordam beradi deb hisoblaydi. Vlada Markaziy Osiyo va MDH davlatlarining toʻy madaniyati haqida ilmiy ish qilishni rejalashtirgan — Rossiya va mintaqadan yangi tanishlar soʻrovnomalar va topish qiyin boʻlgan adabiyotlar bilan yordam berishga rozi boʻlishdi. Dildora Oʻzbekistondan kelgan boshqa ishtirokchilar bilan birgalikda xalqaro dasturlarni izlash, grantlar yutib olish va sayohat qilish uchun umumiy chat yaratdi.

Soʻralgan besh kishidan uch nafari oʻz uylarida ham shunday festival boʻlishini xohlashlarini tan olishdi. Vlada buni «yangi, balki amalga oshmaydigan» orzu deb ataydi, Doniyor mamlakatga oʻz yoshlar forumi kerakligiga ishonchi komil, Mardon esa shunday deydi:

«Bizda buning uchun mutlaqo hamma narsa bor».

Kimdir uchun festival shu bilan tugamadi: Marianna Arslanova asosiy dasturdan soʻng mintaqaviy yoʻnalish boʻyicha Qorachoy-Cherkasiya va Adigeyaga yoʻl oldi. Guruh kichik edi, koʻp ming kishilik forum shovqini yoʻq edi va — u oʻz davrasini ataganidek — yoʻlda haqiqiy «mikrooila» shakllandi.

### Chiqishga toʻgʻri kelgan simulyatsion dunyo

Soʻnggi kuni Dildora malayziyalik xonadoshi Li bilan oʻtirib, hafta yakunlarini sarhisob qildi. U odamlarni nafaqat soʻzda, balki ich-ichidan ham hukm qilmaslikni oʻrganganini tan oldi, chunki ovoz chiqarib aytish oson, lekin haqiqiy qabul qilmaslik ichda qolishi mumkin. Li rozi boʻldi va oʻz kuzatuvini qoʻshimcha qildi: barcha oʻn ming ishtirokchi goʻyo bu haftani alohida, «simulyatsion» dunyoda yashagandek boʻlishdi — va endi bu kichik yaxshi dunyodan odatiy hayotga qaytish kerak.

Oʻzbekistonlik ishtirokchilar uchun XYOF-2026 shunchaki yorqin tanishuvlar haftasi emas, balki oʻsish nuqtasi boʻldi: kimdadir yangi taʼlim loyihalari va sherikliklar, kimdadir — ilmiy va koʻngillilik rejalari tugʻildi, kimdir esa uyiga oʻzi va dunyo haqida oddiy, ammo muhim kashfiyotni olib ketdi. Hamma uchun umumiy boʻlgan bir tuygʻu qoldi — festivalning «kichik yaxshi dunyosi» bilan xayrlashish gʻamginligi va bunday yoshlik va ochiqlik bayrami kunlardan bir kun Oʻzbekistonning oʻzida ham sodir boʻlishiga umid.