Lulaning Braziliyadagi qaytishi Trampning Lotin Amerikasi boʻyicha ambitsiyalariga zarba berdi
Tramp va Lula oʻrtasidagi munosabatlar yumshagan boʻlishi mumkin, ammo bir nechta masalalar ikki yetakchi oʻrtasidagi keskinlikni yana avj oldirishi mumkin.
Lulaning Braziliyada hokimiyatga qaytishi Trampning Lotin Amerikasi boʻyicha rejalariga putur yetkazmoqda
«Braziliya hech kimning orqa hovlisi boʻlishiga rozi boʻlmaydi», — dedi Braziliyaning soʻlchi prezidenti Luis Inasiu Lula da Silva oʻzining gʻalaba nutqida va Vashingtonga aniq qaratilgan murojaat yoʻlladi.
Mamlakatdagi saylovlar kamdan-kam hollarda tashqi siyosat bilan hal qilinadi va bu safar ham istisno boʻlmadi. Shunga qaramay, Lulaning AQShning Braziliya ishlariga aralashuvi deb atagan narsasiga qarshiligi vatanparvarlik kayfiyatiga mos tushdi va foydali saylovoldi aktiviga aylandi.
Bu, shuningdek, uning sobiq kasaba uyushmasi yetakchisi sifatdagi kengroq siyosiy qiyofasiga — qudratli insonlarga qarshi chiqishiga ham mos keldi.
Paradoks shundaki, bu narsa unga Prezident Donald Trampning hayratlanishini keltirib chiqargandek koʻrinadi. «Menga Lula yoqadi, biz yaxshi chiqishamiz», — dedi Tramp natijalar eʼlon qilingach. «Men hech qaysi tomonni qoʻllamadim», — deya qoʻshimcha qildi u, soʻng saylovlarni «dahshatli» va «soxtalashtirilgan» deb taʼrifladi.
Agar bu ziddiyatli boʻlib tuyulsa, buning sababi ikki siyosatchi oʻrtasidagi munosabatlar oddiy emasligidadir. Tramp Lulaning raqibi Flaviu Bolsonaruni ochiqdan-ochiq qoʻllab-quvvatlamadi, u esa Oliy saylov sudi hech qanday qoidabuzarlik dalillarini topmaganiga va oʻz partiyasi natijani tan olganiga qaramay, magʻlubiyatni tan olishdan bosh tortdi.
Ammo Tramp Flaviuning otasi, sobiq prezident Jair Bolsonaruning yaqin ittifoqchisi edi.
Taxminan bir yil oldin Luladan uning uyida intervyu olganimda, aloqalar eng quyi nuqtaga yetgan edi. U menga Tramp bilan «hech qanday munosabati» yoʻqligini, ular hech qachon gaplashmaganini va unga qoʻngʻiroq qilish niyati yoʻqligini aytgan edi. Tramp oʻshanda Braziliyaga nisbatan jazo tariflarini joriy qilgan edi, bu asosan Jair Bolsonaruning davlat toʻntarishiga urinish boʻyicha sudiga siyosiy reaktsiya edi va AQSh prezidenti buni «jodugarlar ovi» deb atagan edi.
Baʼzi AQSh ittifoqchilari kabi Trampdan ehtiyotkorlik bilan qochish oʻrniga, Lula qarshilik koʻrsatdi — va bu ish berdi.
U Braziliya suvereniteti haqida taʼsirli nutqlar soʻzladi, AQShning sud jarayoniga aralashuvini tanqid qildi va «Braziliya braziliyaliklarga tegishli» deb yozilgan koʻk kepka kiyishni boshladi.
Uning reytinglari koʻtarildi.
U tariflar uchun lobbichilik qilgan Bolsonaru oilasini vatanparvarlikning yoʻqligida aybladi — bu koʻpincha vatanparvarlikni oʻz hududi deb daʼvo qiladigan siyosiy oʻnglar uchun omadsizlik boʻldi.
Odatda Bolsonaruning ashaddiy tarafdorlari boʻlgan, ammo AQSh savdosiga qaram boʻlgan qishloq xoʻjaligi lobbisidagi baʼzi kishilar ham Lulaning gapida jon borligini his qilishdi.
AQSh oxir-oqibat yon berdi va tariflarni kamaytirdi, garchi ular oʻshandan beri yana oshirilgan boʻlsa-da.
Shundan soʻng munosabatlar iliqlashdi.
Ikki siyosatchi Birlashgan Millatlar Tashkilotida gaplashib olishdi va keyinroq Oval kabinetda uchrashishdi, u yerda Tramp muzokaralarni «juda yaxshi» deb atadi, Lula esa «juda mamnun» boʻlib chiqqanini aytdi.
Bu Trampning kuchli yetakchilarni yoqtirishining yana bir belgisi boʻlishi mumkin.
Unda nega Tramp natijadan norozi boʻlishi kerak?
Lotin Amerikasi oʻngga surildi, Ekvador, Chili, Kolumbiya, Argentina va Peru Tramp maʼmuriyati bilan yaqin aloqada boʻlgan prezidentlarni sayladi. Tramp ushbu ittifoqchilardan AQShning Gʻarbiy yarim shardagi hukmronligini mustahkamlash uchun foydalanishga harakat qildi va buni «Donro doktrinasi» deb atadi.
Chatham House tahlil markazining Lotin Amerikasi boʻyicha toʻngʻich ilmiy xodimi Kristofer Sabatinining aytishicha, Tramp Flaviu Bolsonaru birinchi turda gʻalaba qozonganidan kelib chiqib, Braziliyani «10- va eng katta mukofot» boʻladi deb hisoblagan.
Braziliya — Lotin Amerikasidagi eng yirik iqtisodiyotdir va kichik Bolsonaru Trampning giyohvand moddalar noqonuniy aylanmasiga qarshi «Amerika qalqoni» koalitsiyasiga qoʻshilishi kutilayotgan edi.
Shuningdek, Braziliya Xitoydan keyin dunyoda noyob yer metallarining ikkinchi eng yirik zaxiralariga ega va AQSh ulardan imtiyozli foydalanish imkoniyatini izlayotgan edi.
Munosabatlar yaxshilandi, ammo Lula oldida yana toʻrt yillik muddat borligi sababli, bir nechta masalalar hali ham yangi keskinliklarga sabab boʻlishi mumkin.
Shu yil boshida Braziliya AQShni uning saylov tizimiga shubha tugʻdirishga urinishda aybladi va tashrif buyurishni rejalashtirgan Davlat departamentining ikki rasmiysiga viza berishni rad etdi.
AQSh buni «asossiz» deb atadi va Braziliya elchisining vizasini bekor qilish bilan javob qaytardi.
Agar Tramp natijani «soxtalashtirilgan» deb atashda davom etsa, yanada koʻproq diplomatik oqibatlar yuzaga kelishi ehtimoldan xoli emas.
Lula, shuningdek, AQShning mintaqadagi harbiy harakatlariga, Venesuelada Nikolas Maduroning qoʻlga olinishidan tortib giyohvand moddalar kontrabandasida gumon qilingan kemalarning bombardimon qilinishigacha keskin qarshi chiqdi.
U Flaviu Bolsonaruning lobbichiligidan soʻng Vashingtonning Braziliyaning ikkita yirik toʻdasini terroristik tashkilotlar deb baholaganini qoraladi va Braziliya suverenitetiga tahdid solayotganidan ogohlantirdi.
Bu mintaqada 20-asrdagi shafqatsiz diktaturalarni eslaydigan siyosiy soʻlchilar uchun nozik masala, bu diktaturalarning koʻpchiligi kommunizmga qarshi kurash niqobi ostida MRU (CIA) tomonidan qoʻllab-quvvatlangan edi.
Keyin AQSh texnologiyalari masalasi bor.
Lulaning saylovoldi shtabi Meta’ni Flaviu Bolsonaruga yon bosganlikda aybladi.
Meta buni rad etdi, ammo moderatsiya muammolari va texnik xatoliklar tufayli baʼzi postlar yanglishib oʻchirib tashlanganini yoki ularning kamroq odamga yetib borishiga sabab boʻlganini tan oldi.
Lulaning tarafdorlari algoritmlarni chetlab oʻtish uchun uning murojaatlarini 10 million kishilik WhatsApp guruhi orqali tarqatish bilan javob qaytarishdi.
Bundan tashqari, Tramp maʼmuriyati Braziliyaning iqtisodiyotni ragʻbatlantirgan, ammo AQSh Visa va Mastercard’dan biznesni tortib olmoqda deb hisoblaydigan Pix lahzalik toʻlov tizimidan norozi.
Bu munosabatlar siyosiy boʻlinishlarni yaqqol koʻrsatib berdi.
Saylovoldi kampaniyasi paytida Bolsonaru tarafdorlari mitinglarda AQSh bayroqlarini va bir holatda «Tramp Braziliyani yadro quroli bilan ur» deb yozilgan shishirilgan sharni hilpiratdilar, Lula va uning tarafdorlari esa Flaviu Bolsonaruni AQSh manfaatlarini Braziliya manfaatlaridan ustun qoʻyganlikda aybladilar.
Shunga qaramay, keskinliklarni oshirib yuborish mumkin.
AQSh Xitoydan keyin Braziliyaning ikkinchi eng yirik savdo hamkori boʻlib qolmoqda va hozircha ikki yetakchi yaxshi munosabatda.
Buning davom etishi AQShning Braziliya ishlariga qanchalik aralashishga urinishiga va Lulaning bunga javoban qanchalik qatʼiyatli boʻlishiga bogʻliq boʻladi.