Limoj shahar hokimiyatining xarobalari milliy noroziliklar parchalagan Frantsiyaning ramziga aylandi
Limojning kichik yoshdagi aholisi oʻz meriyasining vayron qilinishini kengroq harakatdagi noxush qoʻshimcha zarar sifatida koʻradi. Boshqalar uchun esa yongʻin qabul qilib boʻlmas fojia boʻldi.
Limoj meriyasi xarobalari milliy noroziliklar tufayli boʻlingan Frantsiyaning ramziga aylandi
«Bu nafaqat Limoj, balki Frantsiya uchun tarixiy fojiadir».
Mer sifatidagi muddatining endigina oltinchi oyida Giyom Geren bundan ham muhimroq haftani tasavvur qilishi qiyin edi.
Biz oʻtgan haftadagi butun mamlakat boʻylab boʻlib oʻtgan norozilik namoyishlarining asosiy timsoliga aylangan maskanda: shaharning olovdan qoraygan, hali ham haybatli, ammo zaif boʻlib qolgan 19-asrga oid meriya binosi tashqarisida uchrashamiz.
Uning yogʻoch soat minorasining olov ichida qulashi aks etgan tasvir butun mamlakat boʻylab shok va gʻazabga sabab boʻldi va shu hafta vayrongarchilik koʻlamini birinchi marta koʻrganida koʻz yoshlarini tuta olmagan Geren bunga berilgan munosabat «qonuniy va mutlaqo tushunarli» ekanini aytadi.
Limoj meriyasiga oʻtgan dam olish kunlari oʻt qoʻyilgan va shanba kuni uning yogʻoch soat minorasi qulab tushgan.
Kirish qismida toʻplangan gullar va maʼyus kuzatuvchilar orasida ajralib turgan narsa shuki, bu shahar oʻz aholisi uchun eng ramziy va, ochigʻi, eng goʻzal binosining yoʻqotilishi yoki loaqal unga yetkazilgan zarardan qaygʻu chekmoqda.
Geren bu vayrongarchilikda «tartibsizliklar ishtirokchilari tomonidan qoʻllab-quvvatlangan» Frantsiya soʻl radikal kuchlarini ayblaydi. Ikki kishi, 66 yoshli va yana bir 34 yoshli gumonlanuvchi hibsga olingan. Prokurorlarning taʼkidlashicha, ularning «radikal soʻl tarmoqlar» bilan aloqasi bor.
Limojning konservativ meri AQSh vitse-prezidenti Jey Di Vensdan qoʻllab-quvvatlash maktubi olganini, ammo oʻz mamlakatining lavozimidan ketayotgan prezidenti Emmanuel Makrondan bunday maktub olmaganini aytadi.
«Bu yerda sodir boʻlgan voqea boʻlajak prezidentlik saylovlariga taʼsir qiladi. Bu mamlakatdagi ahvol umuman yaxshi emas», deydi u.
Yongʻinga aloqadorlikda ayblanib ikki kishi hibsga olingan. Prokurorlarning taʼkidlashicha, ularning «radikal soʻl tarmoqlar» bilan aloqasi bor.
Haftalar davomida yuz minglab odamlar, asosan yoshlar, koʻlami va qamrovi tobora kengayib borayotgan norozilik namoyishlarida ishtirok etmoqda. Litseylardagi yomon sharoitlar sabab boshlangan namoyishlar hayotning qanchalik qiyin va qimmatlashib ketganidan umumiy norozilikka, hatto gʻazabga aylanib ketdi.
Bularning barchasi ortida Yevropadagi eng yirik moliyaviy kamomadlardan biri va olti oydan keyin boʻlib oʻtadigan prezidentlik saylovlari oldidan oʻz yechimlariga ega ekanini daʼvo qilayotgan turli siyosiy kuchlarning nomzodlari turibdi.
Markazda esa yechimlari, Milliy majlisda koʻpchilik ovozi va vaqti boʻlmagan markazchi hukumat turibdi. Bosh vazir Sebastyen Lekornyu juma kuni oqshomda Limojga tashrif buyurdi.
Rasmiylar bir nechta shaharlarda namoyishlarni taqiqladi va tartibsizliklar takrorlanishining oldini olish uchun dam olish kunlari politsiya xodimlari sonini oshirishga vaʼda berdi. Bunga Limoj ham kiradi, bu yerda tungi komendantlik soati joriy etilgan, shuningdek, markazda 10 kishidan ortiq toʻplanish cheklangan.
Frantsuzlar koʻcha namoyishlariga asoslangan siyosiy madaniyati bilan qanchalik faxrlanmasin, Limojdagi koʻpchilik meriyaning vayron qilinishi oqilona norozilik chegaralaridan juda uzoqqa chiqib ketdi deb hisoblaydi. Ammo hamma emas.
Limoj meriyasining vayron qilinishi tobora kuchayib borayotgan qarama-qarshi siyosiy munozaralarning yoʻnalishi va ohangini oʻzgartirishi yoki oʻzgartirmasligi kimdan soʻrashingizga bogʻliq.
19 yoshli tibbiyot talabasi Jade oyiga 300 yevroga yashashga majburligini va Frantsiya siyosatidan hafsalasi pirga boʻlganini aytadi.
«Albatta, bu juda achinarli edi, bu respublika ramzi, lekin qaysi biri muhimroq: meriya binosimi yoki qashshoqlikda yashayotgan odamlarmi?» soʻraydi 24 yoshli Aleksandr.
Lord John pabida talabalar kechasi boʻlib oʻtmoqda va Aleksandr rang-barang anʼanaviy frantsuz talabalar bereti — falush kiygan bir nechta odamlardan biridir. Veyplari tutuni ostida suhbatlashayotganlarning koʻpchiligi oʻtgan dam olish kunlaridagi namoyishlarda ishtirok etgan.
Men Aleksandrdan oʻtgan dam olish kunlari kuzatilgan keng koʻlamli talon-torojlar va yongʻinlar (Limojda 500 000 yevro / 420 000 funt sterling miqdorida zarar yetkazilgani xabar qilingan) ularning pozitsiyasini mustahkamladimi deb soʻrayman.
«Baʼzi odamlar uchun bu falokat va baʼzi narsalarni qabul qilib boʻlmaydi», deb tan oladi u.
19 yoshli tibbiyot talabasi Jade ham shunga oʻxshash fikrda: «Fikrimcha, meriyaning yonib ketishi achinarli, ammo bu noroziliklarning eng achinarli qismi emas».
U oyiga 300 yevro evaziga kun kechirishga majburligini aytadi.
«Men oʻzimizni yosh kattalar sifatida hurmat qilinmayotganimizni his qilaman».
Ularning meriya taqdiri haqidagi qarashlari Limojning muhtasham bozor rastalarida oʻrtoqlashilmaydi, bu yerda parchinlangan poʻlat toʻsinlarga tayangan silliq, tong yogʻochlar Eyfel minorasi bilan bir xil muhandislik usulidan foydalanilgan holda koʻk-yashil rangga boʻyalgan.
Bu 63 yoshli Jan Roje Foshe unutishni xohlaydigan «tartibsizliklar haftasi» boʻldi.
Mol goʻshti bilan mashhur boʻlgan bu hududda uning oilasi bir asrdan koʻproq vaqt davomida baliq rastasini boshqarib keladi.
«Bu bizni hayratda qoldirdi», deydi u. «Men meriyada turmush qurganman, shuning uchun bu bizga tasavvur qilib boʻlmaydigan darajada taʼsir qildi».
Jan Roje Foshe Limoj meriyasida turmush qurgan. U odamlarning hayotini xavf ostiga qoʻyadigan noroziliklarni qabul qila olmasligini aytadi.
Namoyishchilarga xayrixohligi haqida soʻralganda, Foshe bu undan koʻra murakkabroq ekanini aytdi.
«Bir tomondan, sizda tushunish mumkin boʻlgan eʼtirozlari bor odamlar bor, lekin vandalizm sodir etilib, mahalliy aholining hayoti xavf ostiga qoʻyilgan daqiqadan boshlab biz buni qabul qila olmaymiz», deb qoʻshimcha qiladi u.
Yangi mahsulotlar solingan muzli rastalariga qarayotganlar yoki sukut saqlab, qaynoq qahva xoʻplayotganlar orasida noroziliklar bosilishi istagi bor.
«Albatta, hayot qimmat!» deydi 59 yoshli Paskal Vuylsteke. «Hayot faqat tinch oqib oʻtadigan daryo emas, u murakkab, ammo biz tishimizni tishga qoʻyib ishlaymiz», deydi u menga soʻyilgan choʻchqa goʻshti solingan tokchalarga suyangan holda.
Paskal haftasiga 100 soat ishlashini aytadi va nima uchun boshqa juda koʻp odamlar bunchalik osonlikcha koʻchalarga chiqqanini tushunishga qiynaladi.
Limoj ilgari ham ijtimoiy harakatlar markazida boʻlgan. 19-asrda, meriya binosi qurilgan vaqtlarda, uning sanoati, ayniqsa chini ishlab chiqarishning oʻsishi shaharni Frantsiya ishchilar harakatining yirik markaziga aylantirgan edi.
2026 yilda shahar yana bir bor siyosiy boʻlinish markazida turibdi, garchi uning tarixining muhim bir qismi yoʻqotilishi namoyishlarni vayronkorlikdan uzoqlashtirib, yana munozaralar tomon yoʻnaltiradi degan umumiy umid bor.
Frantsiyaning siyosiy qarama-qarshiligi davom etishi va yanada koʻproq noroziliklar rejalashtirilgani sababli, bu hali ham mutlaqo noaniq boʻlib qolmoqda.