Lavozimni oshirish xodimlarning SI (sunʼiy intellekt)dan qanday foydalanishiga bogʻliq boʻlishi kerakmi?

Lavozim oshirilishi xodimlarning SI (sunʼiy intellekt)dan qanday foydalanishiga bogʻliq boʻlishi kerakmi?

Dunkan Trevitikning firmasida SIdan foydalanishga asoslangan bonus tizimi mavjud

Dunkan Trevitik uchun ishda SIdan foydalanish koʻnikmasiga ega boʻlish oʻz manfaatiga xizmat qiladi — agar u undan koʻproq vazifalarni tezroq bajarish uchun foydalana olsa, yil oxirida bonus olish huquqiga ega boʻladi.

Birinchi qarashda, bu kuchli ragʻbatlantirish boʻlib tuyuladi. Ammo u bundan aslida nima foyda koʻrayotgani haqida oʻylamoqda.

«Noqulay talqin shundaki, xodimlar oʻzlarining qisqartirilishida qanchalik samarali ishtirok eta olishlari boʻyicha baholanmoqda», deydi SIni oʻqitish maʼlumotlari kompaniyasida marketing sohasida ishlaydigan, Ispaniyada istiqomat qiluvchi 34 yoshli Trevitik.

Shu bilan birga, agar SI unga har hafta ikki kunlik ishni bajarishga yordam bersa, uning aytishicha, moliyaviy qaytim bunga mos kelmaydi.

«Men ikki kunlik taʼtil yoki 40 foizlik ish haqi oshishini olmayman. Yuqori mahsuldorlik shunchaki yangi bazaviy darajaga aylanadi. Qisqa muddatda bu menga lavozimimni oshirishga yordam berishi mumkin. Uzoq muddatda esa men ishimning qancha qismi endilikda menga ehtiyoj sezmasligini isbotlashga yordam berdim», deydi u.

«Men shunchaki oʻzimni menejer sifatida koʻrishga harakat qilyapman va men baʼzi odamlarni boshqaryapman, shuningdek, SI agentlarini yoki SI zanjirlarini yoki uni nima deb atashni xohlasangiz, oʻshani boshqaryapman».

Xodimlarning SI koʻnikmalaridan ularga bonus berish, lavozimini oshirish yoki hatto ishdan boʻshatishni hal qilish vositasi sifatida foydalanish tobora keng tarqalmoqda.

Accenture bosh direktori Juli Svit mart oyida Rapid Response podkastida shunday dedi: «Bugungi kunda Accenture'da SI — bu bizning ishlash usulimizdir. Shuning uchun, agar siz lavozimingiz oshishini istasangiz, Accenture'da ishlash uchun biz qiladigan ishlarni qilishingiz kerak».

OAV xabarlariga koʻra, Disney, Meta, JP Morgan va KPMG kabi yirik kompaniyalar xodimlarning oʻzlariga taqdim etilgan turli LLM (yirik til modellari) va platformalardan foydalanishini kuzatish va reytinglash uchun «SI yetakchilar jadvallari»ni joriy qilishgan.

Xodimlar hozirgi mehnat bozori tufayli bunga moslashishga majbur boʻlishmoqda — Buyuk Britaniyada boʻsh ish oʻrinlari besh yillik eng past darajaga tushdi.

Shu bilan birga, iyul oyida Gi Group rekruting kompaniyasi tomonidan soʻrov oʻtkazilgan 1881 nafar Buyuk Britaniyalik ish izlovchilarning 75 foizi SI mahoratini individual faoliyat baholashiga qoʻshgan tashkilotga ishga joylashish uchun ariza topshirishdan voz kechmasliklarini aytishgan. Taxminan 22 foizi esa bu ularni fikridan qaytarishini bildirgan.

«Bu xuddi dengizda boʻlish va ulkan toʻlqin kelayotganini koʻrish kabidir. Siz serfing taxtasini olib, iloji boricha unda uchishga harakat qilishingiz mumkin yoki shunchaki toʻlqin sizni ostiga olishiga yoʻl qoʻyishingiz mumkin. Ammo siz toʻlqinni toʻxtata olmaysiz», deydi Trevitik.

Biroq Pamela (shaxsini himoya qilish maqsadida ismi oʻzgartirilgan) ishlaydigan yirik konsalting kompaniyasida sodir boʻlayotgan voqealar unga maʼqul kelmayapti.

U AQShda yashovchi yuqori lavozimli rahbar boʻlib, xodimlar uchun SIdan foydalanish boʻyicha rasmiy talab boʻlmasa-da, bu kimning taqdirlanishi va kimning orqada qolishiga aniq taʼsir qilayotganini koʻrgan.

«Oyogʻimiz ostidagi zamin oʻzgarmoqda. Siz oʻz asosiy yutuqlaringizdan biri sifatida [SI]dan erkin va moslashuvchan foydalana olishingizni namoyish etishingiz kerak. Bu xuddi hech kim «SIni oʻrgan, aks holda...» demayotgandek jimjitlik, lekin ishontirib aytamanki, faoliyatni baholashda undan yaxshi foydalanadiganlarni taqdirlashadi», deydi Pamela.

Uning qoʻshimcha qilishicha, bu oʻzgarish SI koʻnikmalari endilikda haqiqiy tajribadan koʻra koʻproq qadrlanishini anglatadi va bu «ikki toifali ishchi kuchi»ni yuzaga keltiradi.

«Sizda bir xil lavozim, bir xil ish staji bor, lekin kimdir SIga tahdid yoki vosita sifatida qarashiga qarab turlicha qiymat paydo boʻladi — rahbariyat buni payqagach, bu farq juda tez kengayadi», deydi Pamela.

«SIdan erkin foydalanish har qanday diplom va sertifikatlardan ustundir. 15, 20 yillik tajribaga ega boʻlgan, ammo SIdan foydalana olmaydigan odam, aytaylik, uch yillik tajribaga ega, lekin ushbu vositalar bilan tez ishlaydigan odamdan ortda qoladi».

U qoʻshimcha qiladi: «Agar siz SIdan koʻrinarli darajada foydalanmasangiz, lavozim oshishi muddatlari sekinlashganini koʻrasiz. Koʻzga tashlanish qiyinroq boʻladi va qisqartiriladiganlar roʻyxatiga tushmaslik uchun kurashish qiyinlashadi».

Ammo kompaniyalarning oʻyin qoidalarini bu tarzda oʻzgartirishi qonuniymi?

Yuridik jihatdan ish beruvchilar haqli, deb tasdiqlaydi Weightmans kompaniyasi hamkori va mehnat huquqi boʻyicha advokat Tina Chander. Ammo uning aytishicha, bu ish haqi va adolat haqida savollarni tugʻdiradi.

«Shunda savol tugʻiladi: ish beruvchi xodim endi koʻproq ish bajara olishi asosida talablarni oshiradimi? Bu adolatdanmi?» deya savol qoʻyadi Chander.

«Va agar xodim SI uni yanada samaraliroq qilgani uchun amalda koʻproq ish bajarayotgan boʻlsa, u boshqacha taqdirlanishi kerakmi? Yoki ular amalda oʻzlarini ishsiz qoldirmoqdamilar, bu esa mahsuldor boʻlishga boʻlgan ragʻbatni susaytiruvchi omil boʻlib xizmat qiladimi?»

Chander korxonalarga aniq siyosat, treninglar va chegaralarni belgilashni tavsiya qiladi, aks holda ular xodimlarning adolat, faoliyatdan kutiladigan natijalar va ish xavfsizligi boʻyicha nizolar keltirib chiqarishi xavfiga duch kelishadi.

«Ular buni notoʻgʻri tushunishgani sababli, bu xodimlarga toʻgʻri yetkazilmayapti», deydi Londonda joylashgan HR Habitat konsalting kompaniyasini boshqaradigan Rahmon.

SIdan foydalanish boʻyicha aniqlikning yoʻqligi Pamelaning kompaniyasida albatta norozilik keltirib chiqarmoqda.

«Rahbariyat ataylab noizchil va mavhum yoʻl tutmoqda. Firmalar tizimdagi uzilishlar uchun javobgarlikni boʻyniga olmasdan, mahsuldorlikni oshirishni xohlashadi», deydi u.

«Agar biror narsa notoʻgʻri ketsa, ular: «Men senga buni qilishni aytmagandim. Buni qayerdan olding?» deyishadi. Keyin, agar siz SI bilan biror narsa qilgan boʻlsangiz va u ish bersa, juda soz».

Ishda SIdan foydalanishni majburiy qilish hech qanday real ijobiy taʼsir koʻrsatmasdan, shunchaki koʻrgazmali boʻlib qolishi mumkin, deb ogohlantiradi Henley biznes maktabining amaliy SI tadqiqotchisi va maʼruzachisi Kamila Miller.

«SIdan foydalanishni KPI [asosiy faoliyat koʻrsatkichi]ga aylantiring va odamlar koʻrsatkichga erishish uchun oʻz oʻzaro aloqalarini qayd etishadi, bunga ehtiyoj boʻlmagan ishni ham chat-bot orqali yoʻnaltirishadi va panelda mahsuldor boʻlib koʻrinadigan SI uslubidagi natijalarni yaratishadi. Siz undan foydalanishni oʻlchaysiz. Ammo siz mulohaza yuritish, oʻrganish yoki yaxshiroq qarorlar qabul qilishni oʻlchay olmaysiz», deydi Redingda yashovchi Miller.

«Siz odamlarni malakaliroq qilmadingiz — siz ularni itoatkorroq qildingiz».

«Biz odamlar... shunday deb soʻrashayotganini aniqladik: «Siz bizdan shunchaki SIdan foydalanish uchungina foydalanishimizni xohlaysizmi?»

«Oxir-oqibat biz orqaga chekindik va aytdik: «Qarang, sizning faoliyatingiz uchun eng muhim narsa — bu sizning ishingiz nima boʻlishidan qatʼi nazar, uni iloji boricha yaxshi bajarishingizdir. Koʻp hollarda SI bu borada sizga yordam berishi mumkin. Ammo agar u yordam bera olmasa, men sizni buni qilishga majburlamayman».

Ushbu shov-shuvli qadamlarga qaramay, baʼzi xodimlar hali ham SI boʻyicha mahoratini namoyish etishlari kerak deb hisoblashadi — Pamela ulardan biri.

50 yoshlarning oʻrtalarida boʻlgan u 10 yil ichida nafaqaga chiqishni rejalashtirmoqda va pensiya hamda tibbiy imtiyozlarini yoʻqotish xavfiga duch kelmaslik uchun oʻz ishini saqlab qolmoqchi. U yangi mijozlarni jalb qilishda SI unga qanday yordam berayotganini koʻrinarli darajada oshirmoqda va buning uchun eʼtirof etilishiga ishonch hosil qilmoqda.

Dunkan Trevitikka kelsak, u bir qator yondosh loyihalar bilan oʻzini kelajakka tayyorlash uchun qoʻlidan kelganini qilmoqda.

«Agar SI ishni sizdan koʻra yaxshiroq bajara olsa, biznes uchun sizni almashtirish mantiqan toʻgʻri keladi. Kapitalistik model shunday ishlaydi. Shuning uchun gap shundaki, siz qanday qilib SIdan foydalanishingiz mumkin boʻlgan aktivlarga egalik qiladigan lavozimga oʻtishingiz va keyin undan foyda koʻrishingiz mumkin», deydi Trevitik.