Jahon banki 2026 yilda xomashyo narxlari 23 foizga oshishini kutmoqda

Jahon banki 2026 yilda xomashyo tovarlari 23 foizga qimmatlashishini kutmoqda

2026 yilda jahonda xomashyo narxlari 23 foizga oshadi, 2027 yilda esa, prognozga koʻra, 7 foizga pasayadi. Energiya manbalari qiymati 32 foizga koʻtariladi, bunda Brent neftining oʻrtacha narxi 2025 yildagi 69 dollarga nisbatan bir barrel uchun 91 dollarni tashkil etadi. Bunday prognoz 28 oktyabr kuni eʼlon qilingan Commodity Markets Outlook yangi hisobotida keltirilgan. Bu haqda Jahon banki xabar beradi.

Bank baholashiga koʻra, Yaqin Sharqdagi mojaro neft zaxiralarini kamaytirdi va energiya manbalari narxini toʻrt yillik eng yuqori darajaga yetkazadi. Energiya narxlarining koʻtarilishi uch yillik pasayishni toʻxtatadi, 2027 yilda esa oʻsish surʼatlari sekinlashadi, shundan soʻng Brent narxi 79 dollargacha arzonlashadi. 2026 yilda jahonda neft taklifi 5,2 foizga qisqaradi — bu inqirozli 2020 yil hisobga olinmasa, 40 yildan ortiq vaqt ichidagi eng keskin pasayishdir. Isteʼmol 2,5 foizga kamayadi. Shu bilan birga, qazib olish talabdan past darajada qoladi, shu sababli zaxiralar qisqarishda davom etadi.

Yevropada tabiiy gaz narxlari 2026 yilda 58 foizga oʻsib, million britan issiqlik birligi uchun 19 dollarni tashkil etadi.

Yaponiyada suyuqlashtirilgan gaz 67 foizga qimmatlashib, 20 dollarga yetkaziladi.

Oziq-ovqat 2026 yilda taxminan 10 foizga, 2027 yilda esa yana 7 foizga, yaʼni jami 18 foizga qimmatlashadi. Mojaro sababli gʻalla yetkazib berishdagi uzilishlar, El-Nino tufayli hosil uchun xavf-xatarlar, shuningdek, yoqilgʻi va oʻgʻitlarning yuqori narxlari bunga sabab qilib koʻrsatilgan. Bugʻdoy 2026 yilda 28 foizga qimmatlashib, tonnasi 311 dollarni, 2027 yilda esa yana 13,5 foizni tashkil etadi. Paxta narxi 14 foizga oʻsib, kilogrammi uchun 1,95 dollarni tashkil etadi. Oʻgʻitlar 14 foizga qimmatlashadi, lekin 2027 yilda 2025 yil darajasiga qaytadi. Karbamid 2026 yilda narx jihatidan 21 foizga oʻsadi.

Metallar narxi 2026 yilda 25 foizga oshadi va yangi rekordga etadi. Alyuminiy, mis va qalay allaqachon tarixiy maksimallarini yangiladi. Mis 33 foizga qimmatlashib, tonnasi uchun 13,2 ming dollarni, alyuminiy — 24 foizga, qalay — deyarli 50 foizga oshadi.

Bank baholashiga koʻra, oʻsish qayta tiklanadigan energetika, elektromobillar va data-markazlar ishlab chiqarishi tomonidan boʻlgan talab, shuningdek, yetkazib berishdagi uzilishlar bilan qoʻllab-quvvatlanmoqda. 2027 yilda metallar 3 foizga arzonlashadi.

Qimmatbaho metallar himoya aktivlariga yuqori talab fonida 40 foizga qimmatlashadi. Altinning oʻrtacha narxi 2026 yilda bir untsiya uchun 4600 dollarni tashkil etadi, bu 2025 yil darajasidan 34 foizga yuqoridir. Kumush 76 foizga qimmatlashib, 70 dollarga, platina — 53 foizga oshadi. 2027 yilda altin 4250 dollargacha pasayadi, biroq qimmatbaho metallar 2015–2019 yillardagi oʻrtacha darajadan uch baravardan koʻproq qimmat boʻlib qolaveradi.

Prognoz dunyodagi xomashyo yetkazib berishga taʼsir qiluvchi mojarolar sezilarli darajada shiddatlashmaydi degan taxminga asoslangan. Noqulay stsenariyda, Yaqin Sharqdagi eskalatsiya, Rossiyaning neft infratuzilmasiga yetkazilgan zararning saqlanib qolishi, Qora dengizda gʻalla tashishga qilingan hujumlar va juda kuchli El-Nino sharoitida Brent 2027 yilda oʻrtacha 105 dollarni tashkil etishi mumkin.

Bunday holda, oziq-ovqat bazaviy prognozga nisbatan 12 foizga qimmatroq boʻlib chiqadi va 2022 yil darajasidan oshib ketadi.

«Xomashyo bozorlari bir vaqtning oʻzida bir nechta yirik larzalarni boshdan kechirmoqda. Energiya qiymatining oʻsishi va savdodagi uzilishlar keng turdagi tovarlar narxini oshirmoqda, bu esa inflyatsiyani, oziq-ovqat beqarorligini kuchaytirish va iqtisodiy oʻsishni sekinlashtirish bilan tahdid soladi», — dedi Jahon banki bosh iqtisodchisi oʻrinbosari Ayxan Kose. Uning soʻzlariga koʻra, aholining eng kambagʻal qatlamlarini himoya qilish hamda daromadi past va qarzi yuqori boʻlgan mamlakatlarni qoʻllab-quvvatlash ustuvor vazifaga aylanishi kerak.

Mamlakatlarni qoʻllab-quvvatlash uchun Jahon banki guruhi amaldagi instrumentlar orqali 50 dan 60 mlrd dollargacha, jumladan, 25 mlrd dollar oldindan kelishilgan moliyalashtirishni ajratdi. Bu mablagʻlar eng zaif guruhlarni ijtimoiy himoya qilishga, byudjetlarni mustahkamlashga hamda korxonalar va fermer xoʻjaliklarining aylanma kapitalini toʻldirishga yoʻnaltirilishi mumkin.