Jahon banki Oʻzbekiston iqtisodiyotining 2026 yildagi oʻsish prognozini 1,5 foiz bandiga — 7,9 foizgacha oshirdi

Jahon banki Oʻzbekiston iqtisodiyotining 2026 yildagi oʻsish prognozini 1,5 foiz bandiga — 7,9 foizgacha yaxshiladi

Jahon banki Oʻzbekiston YAIMning 2026 yildagi oʻsish prognozini yuqori tomonga qayta koʻrib chiqdi: endilikda u 6,4% oʻrniga 7,9% ni tashkil etmoqda, yaʼni aprel oyidagi baholashdan 1,5 foiz bandiga yuqori.

Yangilangan maʼlumotlar 6 oktyabr kuni eʼlon qilingan Yevropa va Markaziy Osiyo iqtisodiyoti boʻyicha «Sunʼiy intellekt harakatda: ish oʻrinlari, korxonalar va mahsuldorlik» maʼruzasida keltirilgan.

2027 yil uchun prognoz ham yuqoriladi — 6,7% dan 7,5% gacha yoki 0,8 foiz bandiga. 2028 yilda bank Oʻzbekiston iqtisodiyotining 7,1% ga oʻsishini kutmoqda.

Maʼruzadagi jadvalga koʻra, 2026 yilda Oʻzbekiston Yevropa va Markaziy Osiyoning (YEMO) koʻrib chiqilayotgan rivojlanayotgan mamlakatlari orasida oʻsish surʼatlari boʻyicha ikkinchi oʻrinni egallaydi. Bundan yuqoriroq koʻrsatkich faqat Qirgʻizistonda kutilmoqda — 9,6%. 2027 yilda Oʻzbekiston, JB prognoziga koʻra, 7,5% lik oʻsish bilan birinchi oʻringa chiqib oladi.

JB Oʻzbekistondagi iqtisodiy yuksalishni real ish haqining oʻsishi, bandlikning ortishi, pul oʻtkazmalari hamda infratuzilma, energetika va uy-joy qurilishiga kiritilayotgan investitsiyalar tomonidan qoʻllab-quvvatlanayotgan barqaror ichki talab bilan izohlaydi. Bank, shuningdek, davom etayotgan tarkibiy islohotlarning rolini ham koʻrsatib oʻtadi.

2026 yilning birinchi yarmida mamlakatga pul oʻtkazmalari hajmi 13% ga oshib, ushbu davr uchun rekord darajadagi 9,2 mlrd dollarga yetdi. Tushumlarning qariyb 70% i Rossiya hissasiga toʻgʻri keldi.

Oʻzbekistonning oltinni hisobga olmagandagi eksporti Xitoy va qoʻshni Markaziy Osiyo mamlakatlariga yetkazib berishning kengayishi tufayli qariyb 30% ga oshdi. Shu bilan birga, umumiy eksport oltin yetkazib berishning qisqarishi sababli kamaydi, deyiladi maʼruzada.

Oʻzbekiston, shuningdek, yirik toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalarni, jumladan, energetika, raqamli infratuzilma va sanoatdagi yirik loyihalarga jalb qilishda davom etmoqda. JB maʼlumotlariga koʻra, xorijiy manbalar hisobidan kiritilgan investitsiyalar, jumladan, toʻgʻridan-toʻgʻri investitsiyalar va kreditlar, allaqachon mamlakatdagi barcha investitsiyalarning 70% dan ortigʻini tashkil etmoqda.

Byudjet taqchilligi 2026 yilda, bank prognoziga koʻra, deyarli oʻzgarishsiz — YAIMning 2,2% darajasida qoladi. Ijtimoiy va investitsiya xarajatlarining oʻsishi energetika subsidiyalari va davlat korxonalarini maqsadli kreditlashni qisqartirish, shuningdek, byudjet daromadlarini oshirish hisobiga qoplanadi, deb hisoblaydi ekspertlar.

Shu bilan birga, Oʻzbekiston, Qirgʻiziston va Tojikistonda xususiy sektordagi bandlikning hali ham 60% dan ortigʻi norasmiy boʻlib qolmoqda. Soʻnggi besh yil ichida bu koʻrsatkich deyarli oʻzgarmadi.

«Hozirgi vaqtda oʻsish mehnatga layoqatli aholi soni oʻsib borayotgan hudud uchun rasmiy bandlikka ega yetarlicha mahsuldor ish oʻrinlarini yaratmayapti», — deb taʼkidlaydi mualliflar Markaziy Osiyo haqida gapirganda.

Markaziy Osiyo YEMOning eng tez rivojlanayotgan subregioni boʻlib qolmoqda. Jahon banki bahosiga koʻra, 2025 yilda bu yerda oʻsish 7,1% ni tashkil etdi, 2026 yilda esa 5,8% gacha sekinlashishi kutilmoqda. Iqtisodiyotni ilgarigidek barqaror ichki talab va transport hamda energetikaga davlat investitsiyalari qoʻllab-quvvatlab turadi.

2026 yilda YEMOning rivojlanayotgan iqtisodiyotlari orasida eng yuqori uchta oʻsish koʻrsatkichi yana Markaziy Osiyo mamlakatlarida kutilmoqda: Qirgʻizistonda — 9,6%, Oʻzbekistonda — 7,9% va Tojikistonda — 7,5%. Qozogʻiston iqtisodiyotining oʻsishi 4,6% darajasida prognoz qilinmoqda.

2027 yilda subregional YAIM oʻsishi 5,4% gacha, 2028 yilda esa 5,1% gacha sekinlashishi kutilmoqda.

Markaziy Osiyodagi iqtisodiy faollikni ichki talab va transport hamda energetikaga davlat investitsiyalari qoʻllab-quvvatlamoqda. Yirik loyihalar qatorida maʼruzada Xitoy — Qirgʻiziston — Oʻzbekiston temir yoʻli, Transkaspiy transport yoʻlagi va Rogʻun GESi tilga olingan.

Umuman olganda, Yevropa va Markaziy Osiyoning rivojlanayotgan mamlakatlarida oʻsish 2025 yildagi 2,6% dan 2026 yilda 2,2% gacha sekinlashadi. Bank buni energiya tashuvchilarning yuqori narxlari, geosiyosiy noaniqlik va asosiy savdo hamkorlarida oʻsishning sustlashishi bilan bogʻlaydi. Rossiyada 0,8% lik oʻsish, Rossiyani hisobga olmaganda mintaqada esa 3% lik oʻsish kutilmoqda.

Xavf-xatarlar qatorida JB savdoning yanada buzilishi, Ukrainadagi davom etayotgan urush, energiya, transport va oʻgʻitlar narxining oshishi, moliyalashtirish shartlarining qattiqlashishi va ekstremal ob-havo hodisalarini ajratib koʻrsatadi.

Maʼruzaning alohida boʻlimi sunʼiy intellekt mahsuldorlikni qanday oshirishi va mintaqa mamlakatlariga mehnatga layoqatli aholi sonining qisqarishiga qarshi kurashishda qanday yordam berishi mumkinligiga bagʻishlangan.

Mintaqadagi taxminan har beshinchi xodim vazifalari katta darajada SI taʼsiriga duchor boʻlgan lavozimda ishlaydi. Shu bilan birga, undan 10 ta kompaniyadan bittasidan ham kami, asosan bazaviy vazifalar uchun foydalanadi.

Oʻzbekistonda SI taʼsiriga eng katta duchorlik maʼmuriy va yordamchi vazifalarni bajaruvchi xizmatchilarda qayd etilgan.

2026 yil uchun «Oʻzbekistonni tinglab» soʻrovnomasining mart oyidagi bosqichi maʼlumotlariga koʻra, ishda SIdan mutaxassislarning 48% i va rahbarlarning 43% i foydalanadi. Ofis xizmatchilari — SI yordamida avtomatlashtirilishi mumkin boʻlgan vazifalar ulushi eng yuqori boʻlgan guruh — orasida bu koʻrsatkich 27% ni tashkil etadi.

Shu bilan birga, SIdan vazifalarni avtomatlashtirish salohiyati deyarli nolga teng deb baholanadigan kasb vakillari ham foydalanmoqda. Masalan, bu haqda malakasiz mehnat xodimlarining 16% i maʼlum qilgan.

Avtomatlashtirish salohiyati va SIdan amalda foydalanish oʻrtasidagi tafovutning ehtimoliy tushuntirishlaridan biri sifatida mualliflar bazaviy raqamli koʻnikmalarning yetishmasligini koʻrsatadilar. Soʻrovnomaning keyingi bosqichlaridan birida ishlayotgan respondentlarning qariyb 39% i telefon yoki kompyuterda faylni boshqa birovning yordamisiz nusxalay olmasligi yoki koʻchira olmasligini maʼlum qilgan.

JB mamlakatlarga bazaviy, raqamli va boshqaruv koʻnikmalarini rivojlantirishni, hisoblash quvvatlaridan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirishni va xodimlarni qoʻllab-quvvatlash dasturlarini tayyorlashni tavsiya qiladi. Oʻzbekiston SI bilan ishlash uchun kadrlarni chuqurlashtirilgan tayyorlash boʻyicha tarmoq dasturlarini allaqachon amalga oshirayotgan mamlakatlar qatorida tilga olingan.