Dunyo matbuoti sharhi
Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi Reuters, Financial Times va boshqa xalqaro manbalar materiallari asosida jahon iqtisodiyotidagi soʻnggi oʻzgarishlarni tahlil qildi. Navbatdagi sharhda Yaqin Sharqdan neft yetkazib berishning tiklanishi, Xitoy tashqi savdosining oʻsishi, shuningdek, XVFning jahon iqtisodiyoti istiqbollari va moliyaviy barqarorlik boʻyicha prognozlari koʻrib chiqiladi.
Dunyo matbuoti sharhi
Osiyo NQZlari Yaqin Sharqdan yetkazib berish qayta tiklanishi evaziga neftni qayta ishlashni oshiradi
Kpler tahliliy kompaniyasi maʼlumotlariga koʻra, sentyabr oyida Yaqin Sharqdan Eronni hisobga olmagan holda xom neft va kondensat eksporti haftasiga 18,11 mln tonnagacha qayta tiklandi, bu 2026 yil fevralidagi nizo boshlangunga qadar boʻlgan darajaga (18,22 mln tonna) mos keladi.
Shu bilan birga, qayta ishlash korxonalari sababli Yaqin Sharq mamlakatlaridan neft mahsulotlari eksporti hali ham urushdan oldingi darajaning yarmidan pastligicha qolmoqda. Osiyo NQZlari neftni qayta ishlash va yoqilgʻi eksportini oshirish hisobiga ushbu qisqarishni qoplashi mumkin.
Energetika instituti maʼlumotlariga koʻra, dunyodagi neftni qayta ishlash quvvatlarining 37 foizi Osiyo hissasiga toʻgʻri keladi. 2025 yilda Yaqin Sharq Osiyoga xom neft importining 60 foizini taʼminlagan.
Xalqaro energetika agentligi baholashiga koʻra, 2026 yil aprel oyida yetkazib berishning qisqarishi sababli Osiyo NQZlari qayta ishlash hajmini kuniga 6 mln barrelga kamaytirdi. Yetkazib berishning qayta tiklanishi korxonalarga quvvatlardan foydalanishni oshirish imkonini beradi.
Hindiston NQZlarining quvvati kuniga 5,1 mln barrelni tashkil etadi. Xitoy dunyodagi eng yirik neftni qayta ishlash quvvatlariga ega — kuniga 18,8 mln barrel. Janubiy Koreya va Singapur ham neft mahsulotlari ishlab chiqarish va eksportini oshirishi mumkin.
Yoqilgʻining yuqori narxlari neftni qayta ishlash daromadliligini oshirmoqda. Yaqin Sharqdan neft yetkazib berishning qayta tiklanishi Osiyo NQZlariga Yevropa, Afrika va Osiyoning boshqa mamlakatlariga yoqilgʻi ishlab chiqarish va eksportini oshirish imkonini beradi.
Texnologik mahsulotlarga yuqori talab fonida Xitoy eksporti oʻsdi
Xitoy bojxona statistikasi maʼlumotlariga koʻra, 2026 yil sentyabr oyida mamlakat eksporti yillik hisobda 36,3% ga oʻsdi (avgustda 25%), prognoz qilinganidan (25,5%) oshib ketdi va fevral oyidan beri (39,6%) eng yuqori koʻrsatkich boʻldi. Import 31% ga koʻpayib (avgustda 28,2%), prognozdan (24,5%) oshib ketdi.
Eksportning oʻsishi Xitoy yarimoʻtkazgichlari va sunʼiy intellekt uchun texnologik mahsulotlarga boʻlgan yuqori talab bilan qoʻllab-quvvatlanmoqda. Yetkazib berishning ortishi ichki isteʼmol va investitsiya faolligi sust boʻlgan sharoitda Xitoy sanoat ishlab chiqarishini ragʻbatlantirmoqda.
Sentyabr oyida nodir yer metallari eksporti yillik hisobda 6,7% ga oʻsdi va 4,27 ming tonnani tashkil etdi. Shu bilan birga, avgust oyiga nisbatan eksport 9,8% ga kamaydi, 2026 yilning yanvar–sentyabr oylarida esa 9,6% ga, 43,7 ming tonnagacha pasaydi.
2026 yilning yanvar–sentyabr oylarida Xitoy tashqi savdosining ijobiy saldosi 938,11 mlrd dollarni tashkil etdi. Eksportning joriy surʼatlari saqlanib qolsa, savdo profitsiti yaqin oylarda 1 trln dollardan oshishi mumkin.
Barqaror eksport Xitoy iqtisodiy oʻsishini qoʻllab-quvvatlaydi va qoʻshimcha davlat ragʻbatlantirish choralariga boʻlgan ehtiyojni kamaytiradi. Mamlakat YAIMning 2026 yil uchun moʻljallangan oʻsish koʻrsatkichi 4,5-5% ni tashkil etadi. Asosiy xavflar qatorida AQSh va Yevropa Ittifoqi tomonidan ehtimoliy savdo cheklovlari saqlanib qolmoqda.
XVF: global oʻsish sunʼiy intellekt tomonidan qoʻllab-quvvatlanmoqda, ammo moliyaviy xavflar kuchaymoqda
XVF 2026 yil uchun jahon iqtisodiyoti oʻsishi prognozini 3,0% dan 3,1% ga oshirdi, 2027 yil uchun prognoz esa 3,4% darajasida saqlab qolindi.
Shu bilan birga, jamgʻarma 2026 yilda jahon inflyatsiyasi 4,7% ni tashkil etishini kutmoqda. Iqtisodiy oʻsishni qoʻllab-quvvatlovchi omillar orasida sunʼiy intellektga kiritilayotgan investitsiyalar ajralib turadi, energiya tashuvchilarning yuqori narxlari, davlat qarzi va geosiyosiy xavflar esa aks taʼsir koʻrsatmoqda.
Prognozga koʻra, jahon iqtisodiy oʻsishining 95 foizini 32 ta mamlakat taʼminlamoqda. Bu texnologik investitsiya tsiklidan va qulay tashqi konʼyunkturadan manfaat koʻrayotgan mamlakatlarda iqtisodiy faollikning kuchayayotgan kontsentratsiyasini aks ettiradi.
Global moliyaviy barqarorlik toʻgʻrisidagi maʼruzada XVF uchta asosiy xavfni ajratib koʻrsatdi: SI bilan bogʻliq kompaniyalar qiymatining ehtimoliy korrektsiyasi; davlat obligatsiyalari daromadliligining oʻsishi; moliya tizimi faoliyatini izdan chiqarishga qodir boʻlgan keng koʻlamli kiberintsidentlar.
Jahon iqtisodiyoti yangi texnologik zanjirlarga jalb qilingan mamlakatlar va texnologiyalar isteʼmolchisi boʻlib qolayotgan mamlakatlarga yanada kuchliroq boʻlinmoqda.