World Press Review
Xalqaro iqtisodiy yangiliklarning ushbu daydjestida Xitoy ishlab chiqaruvchilarining sunʼiy intellekt chiplari bozoridagi pozitsiyalari mustahkamlanishi, shuningdek, rivojlangan mamlakatlarda fiskal defitsit ortishi va davlat qarzi yukining oʻsish tendentsiyalari koʻrib chiqiladi.
Dunyo matbuoti sharhi
Politico nashrining xabar berishicha, Germaniya kantsleri Fridrix Merts, Italiya bosh vaziri Jorjiya Meloni va Belgiya bosh vaziri Bart De Vever biznes tartib-taomillarini soddalashtirish va regulyatorlik yukini kamaytirishga qaratilgan choralarni koʻrishga chaqirdi.
Xususan, Germaniya, Italiya va Belgiya Yevropa parlamentining qonunchilik jarayoniga aralashish va zarur boʻlganda, hukumatlar hamda biznesga haddan tashqari yuk boʻlishi mumkin boʻlgan tashabbuslarni toʻxtatib turish imkonini beruvchi mexanizmni joriy etishni xohlamoqda.
YEI yetakchilarining taʼkidlashicha, bunday mexanizm Yevropa Ittifoqining kuchsizlanayotgan iqtisodiy raqobatbardoshligini mustahkamlashga yordam beradi.
Maktubda, shuningdek, YEI meʼyordan ortiq tartibga solish "Yevropa sanoat salohiyatining qaytarib boʻlmaydigan darajada yoʻqotilishiga hamda investitsiyalar va raqobatbardoshlikning yanada zaiflashuviga" sabab boʻlishining oldini olishi kerakligi aytilgan.
Yetakchilar rejalashtirish va tasdiqlash tartib-taomillarini sezilarli darajada tezlashtirishga, shuningdek, taklif etilayotgan yangi "ustuvorlik qoidasi" ostida baʼzi qoidalarning amal qilishini vaqtincha toʻxtatib turishga chaqirdilar.
International Data Corporation (IDC) maʼlumotlariga koʻra, Nvidia kompaniyasining Xitoyga sunʼiy intellekt tezlatgichlarini yetkazib berishi 2026 yilning birinchi yarmida 44% ga kamayib, 678 000 taga tushdi. AQSh kompaniyasining bozordagi ulushi 34% ni tashkil etdi. Bu pasayishga AQShning eksport cheklovlari va Xitoyda mahalliy ishlab chiqarilgan muqobil mahsulotlardan foydalanishning ortib borishi sabab boʻldi.
IDC baholashicha, Xitoyning 11 ta kompaniyasidan 9 tasi oʻtgan yilning shu davriga nisbatan yetkazib berish hajmini oshirgan. Huawei yetkazib berish hajmini ikki baravardan koʻproqqa oshirib, 572 000 taga yetkazdi va bozorning 28% ini egalladi. Boshqa ishlab chiqaruvchilar orasida T-Head (Alibaba) ulushi 7%, Cambricon ulushi 5%, Kunlunxin (Baidu) ulushi 4% va Hygon ulushi 3% ni tashkil etdi.
Xitoyda SI tezlatgichlarining umumiy yetkazib berilishi 2,008 million taga yetdi. Grafik protsessorlar (GPU) yetkazib berish 26% ga kamayib, 991 000 tani tashkil etdi, GPU boʻlmagan maxsus tezlatgichlarni yetkazib berish esa qariyb 80% ga oshib, 1,016 million taga yetdi va birinchi marta GPU yetkazib berishdan oʻzib ketdi.
Xitoyning toʻrtta kompaniyasi — Huawei, T-Head, Kunlunxin va Cambricon — GPU boʻlmagan segmentning 95% ini tashkil etdi. Bu mahsulotlarning asosiy xaridorlari davlat muassasalari, internet kompaniyalari va telekommunikatsiya operatorlaridir. IDC raqobat tobora alohida protsessorlarning unumdorligidan hisoblash klasterlarining samaradorligiga koʻchayotganini taʼkidlaydi.
Xitoy bojxona organi maʼlumotlariga koʻra, 2026 yilning birinchi yarmida Yevropa Ittifoqiga gibrid avtomobillar eksporti uch baravarga oshib, 2,5 milliard dollardan 7,5 milliard dollarga yetdi. Eksport 845 million dollarni tashkil etgan 2021 yilga nisbatan ularning qiymati toʻqqiz baravarga oshdi.
YEI 2024 yilda Xitoyning elektromobillariga qoʻshimcha bojlar joriy etganidan soʻng, Xitoy avtoishlab chiqaruvchilari eʼtiborni ushbu bojlar tatbiq etilmagan gibrid avtomobillarga qaratdilar.
Jefferies maʼlumotlariga koʻra, SAIC, BYD va Chery Xitoyning YEIga gibrid avtomobillar eksportining 90% dan ortigʻini tashkil qiladi.
Schmidt Automotive Research taʼkidlashicha, Xitoy brendlari 2026 yilning ikkinchi choragida Yevropa elektromobil bozorining 15% ini birinchi marta egalladi. Ularning podzaryadka qilinuvchi gibridlar segmentidagi ulushi 25% gacha koʻtarildi.
9 oktyabr kuni Xitoy va YEI Xitoy gibrid avtomobillari eksportini cheklashga kelishib oldilar. Car Industry Analysis maʼlumotlariga koʻra, yangi shartlar Xitoy ishlab chiqaruvchilari uchun vaziyatni murakkablashtirishi mumkin, ammo ularning Yevropa bozoridagi kengayishini toʻxtatib qolishi dargumon.
Bunga javoban Xitoy kompaniyalari YEI ichida mahalliy ishlab chiqarishni yoʻlga qoʻyish masalasini koʻrib chiqmoqdalar. Xususan, Changan 2027 yilda ushbu mintaqada avtomobillar ishlab chiqarishni boshlashni rejalashtirmoqda.
Xalqaro valyuta jamgʻarmasi (XVJ) maʼlumotlariga koʻra, rivojlangan iqtisodiyotlarda hukumatning sof qarz olishi 2026 yilda YALPning 5,2% iga yetishi kutilmoqda. Bu COVID-19 pandemiyasiga javoban davlat xarajatlari keskin oshgan 2021 yildan beri eng yuqori daraja boʻladi.
XVJ eng katta byudjet defitsiti AQSh va Xitoyda boʻlishini prognoz qilmoqda. Ikkala mamlakatda ham defitsit YALPning taxminan 8% iga yetishi yoki undan oshishi mumkin. Byudjet defitsitining ortishi davlat qarziga xizmat koʻrsatish xarajatlarining yuqoriligi va qoʻshimcha qarz olishga boʻlgan ehtiyojning ortishi bilan birga kechmoqda.
XVJ baholashlariga koʻra, 2025 yilda global YALPning taxminan 94% ini tashkil etgan global davlat qarzi 2029 yilga kelib YALPning 100% iga yetishi mumkin. Bu koʻrsatkichni Ikkinchi jahon urushi tugaganidan beri eng yuqori darajalarga yaqinlashtiradi.
XVJ davlat qarzi yuki va qarz olish ehtiyojlarining ortishi hukumatlarning qoʻshimcha xarajatlarni moliyalashtirish va iqtisodiy inqirozlarga javob qaytarish imkoniyatlarini cheklayotganidan ogohlantiradi. Davlat moliyasining barqarorligini himoya qilish uchun Jamgʻarma fiskal konsolidatsiyaning bosqichma-bosqich va uzluksiz jarayonini tavsiya qiladi.