Isroilliklar hujumlardan uch yil oʻtib, 7 oktyabrdagi muvaffaqiyatsizliklar uchun javobgarlikni talab qilmoqda

Isroilliklar 7 oktyabrdagi muvaffaqiyatsizliklar uchun javobgarlikni talab qilmoqda, hujumlardan uch yil oʻtdi

Kfar-Aza aholisi chorshanba kuni 2023 yil 7 oktyabrda halok boʻlganlar xotirasiga bagʻishlangan marosimga yigʻildi

Chorshanba kuni Isroilning Gʻazo bilan chegarasida tong otayotganda, Kfar-Aza aholisi kibuts markazidagi qurol-yarogʻ ombori tomon jimgina yoʻl oldi.

Bu joy 2023 yil 7 oktyabr kuni soat 07:00 dan keyin Hamas boshchiligidagi hujumchilar jamoaning 14 aʼzodan iborat fuqarolik mudofaasi guruhining yarmini oʻldirgan joy edi. Ular oʻsha kuni jamoadan halok boʻlgan 64 kishi va oʻgʻirlab ketilgan 19 kishi orasida edi.

Ushbu hujumlarning jarohati bu yerda hali ham yaqqol sezilib turibdi. Shunga qaramay, uch yil oʻtgach, Isroilning xavfsizlik sohasidagi muvaffaqiyatsizligi uchun yana kim javobgarlikka tortilishi kerakligi haqidagi savollar qolmoqda.

«Menga mamlakatim masʼuliyatni oʻz zimmasiga olishi kerak», dedi Inbar Goldshteyn, uning akasi va jiyani oʻldirilgan, yana toʻrt nafar qarindoshi Kfar-Azadan oʻgʻirlab ketilgan.

7 oktyabrdagi hujum Isroil 1948 yilda tashkil etilganidan beri boshdan kechirgan eng qonli hujum boʻldi. Isroil janubida chegara devorini buzib oʻtib, u yerdagi aholi punktlariga hujum qilgan qurolli shaxslar tomonidan 1200 ga yaqin odam oʻldirildi. Yana 251 kishi Gʻazoga garovga olib ketildi.

Isroilning eng katta xavfsizlik muvaffaqiyatsizligidan uch yil oʻtgach, bunga qanday yoʻl qoʻyilgani boʻyicha hali ham mustaqil davlat tekshiruvi oʻtkazilmadi.

Va ushbu muvaffaqiyatsizlik paytida mamlakatni boshqargan odam — Bosh vazir Benyamin Netanyaxu yana saylovlarda qatnashmoqchi, u xuddi shunday saylovoldi vaʼdasi bilan chiqmoqda: Isroilni dushmanlaridan himoya qilishda boshqalardan koʻra kuchliroq va qattiqqoʻlroq boʻlish.

«Hech kim [hujumning] ildizlarini oʻrganmadi. Bu 7 oktyabrda boshlanmagan va tugamagan — bu uzoq davom etgan tashlab qoʻyish jarayonidir», dedi Goldshteyn.

Uch yil oldin Kfar-Azaning 60 dan ortiq aholisi Hamas boshchiligidagi qurolli shaxslar tomonidan oʻldirilgan va 19 kishi garovga olingan edi

Hamasning hujum uchun javobgarligidan tashqari, koʻplab isroilliklar razvedkaning muvaffaqiyatsizligiga nima sabab boʻlgani, hujumdan oldin harbiy va siyosiy rahbarlarga qanday maʼlumotlar berilgani va Netanyaxuning oʻzi nimalarni bilgani bilan qiziqmoqda.

Bir necha oy davomida shubhali harakatlarni kuzatish uchun Gʻazo chegarasidagi bazalarda joylashgan yosh ayol askarlar oʻz boshliqlarini ehtimoliy hujumga tayyorgarlik koʻrilayotgani haqida ogohlantirgan edi.

Ulardan biri Roni Eshel edi. Qurolli shaxslar Kfar-Azaning yonida joylashgan Nahal Ozdagi bazalarini bosib olganda, u oʻz boʻlinmasining boshqa 14 aʼzosi bilan birga halok boʻldi.

«Savollar juda koʻp», dedi menga uning amakisi Elad Levi. «Misrliklar bosh vazirni ogohlantirganmidi? Amirliklarchi? Netanyaxu eʼtiborsiz qoldirgan boshqa ogohlantirishlar yoʻqmidi? Biz nafaqat oʻsha kuni, balki undan bir yil oldin va besh yil oldin nima sodir boʻlganini aniqlashimiz kerak».

«Haqiqat aniq boʻlishi kerak», deb davom etdi u. «Agar biz buni oʻrganmasak, bu qayta-qayta takrorlanaveradi».

Ular Isroilning «chegaradagi koʻzlari» edi — ularning ogohlantirishlari eshitilmadi

Benyamin Netanyaxu uch yil oldingi xavfsizlik muvaffaqiyatsizliklari uchun har qanday shaxsiy javobgarlikni rad etdi

Soʻnggi uch yil ichida Netanyaxuga oʻz xavfsizlik xizmati rahbari, shuningdek, mintaqaviy qoʻshnilar tomonidan ogohlantirishlar yuborilgani haqidagi xabarlar koʻpaydi, u buni rad etmoqda.

Oʻtgan oy Isroilning Haaretz gazetasi yangi kitobdan parchalarni eʼlon qildi, unda Birlashgan Arab Amirliklari rahbari hujumdan 10 kun oldin Netanyaxuga telefon qilib, uni Hamasning yirik operatsiya rejalari haqida ogohlantirgani daʼvo qilingan.

Netanyaxu idorasi bu xabarni «mutlaqo yolgʻon» deb rad etdi va gazetani sudga berishini aytdi.

Netanyaxuning «Likud» partiyasi aʼzosi Amir Ohana oʻtgan oy ijtimoiy tarmoqdagi videosida Hamasning Gʻazodagi sobiq rahbari Yahyo Sinvar bu haqda faqat bir necha kishiga aytgan bir paytda, Netanyaxu hujum haqida bilishi mumkin edi deb taxmin qilish «bemaʼnilik va kulgili» ekanini aytdi.

Isroil bosh vaziri, uning soʻzlariga koʻra, oʻshandan beri Yaqin Sharqni oʻzgartirdi va «hatto Isroil ichidagi va tashqarisidagi ovozlar uni toʻxtatishga chaqirganda ham» taslim boʻlmadi.

Netanyaxu 7 oktyabrdagi hujumlarga olib kelgan muvaffaqiyatsizliklarda oʻz xavfsizlik rahbarlarini aybladi va ularni Isroil Mudofaa Kuchlarini (IDF) ommaviy ravishda safarbar qilish va vaziyatni keskinlashtirishni buyurishidan qoʻrqib, hujumdan bir necha soat oldin uni ataylab uygʻotmaslikka qaror qilganlikda aybladi.

«Xudo koʻrsatmasin, biz bosh vazirni uygʻotsak va u: „Tezda butun IDFni uygʻoting, harbiy-havo kuchlarini havoga koʻtaring!“ desa», dedi u Isroilning oʻng qanot 14-kanal teletarmogʻiga.

«Agar ular meni uygʻotishganda nima boʻlardi? Bu sodir boʻlmagan boʻlardi», dedi u, uning javobi Isroilni hujumlardan yaxshiroq himoya qilgan boʻlishini nazarda tutib.

Netanyaxu Hamas hujumidan bir necha kun oldin BAA prezidenti tomonidan ogohlantirilgani haqidagi xabarlarni rad etdi

Yaakov Kats, jurnalist va Isroil mudofaasiga bagʻishlangan bir nechta kitoblar muallifi, hujumdan bir necha soat oldin paydo boʻlgan Hamas faolligi boʻyicha kuchayib borayotgan xavotirlar haqida yozgan.

Oʻzining «Isroil uxlayotganda» nomli kitobida u tungi soatlarda yuqori martabali harbiylar va razvedka rahbarlari oʻrtasidagi telefon qoʻngʻiroqlarini, komandirlarning taʼtildan toʻsatdan chaqirib olinishini va chegaraga elita razvedka boʻlinmasining joylashtirilishini tasvirlaydi.

U menga ularning kutgan narsasi, eng yomoni, Hamas jangchilarining kichik, cheklangan bostirib kirishi boʻlganini aytdi.

«Shunday ekan, agar har bir xavfsizlik rahbari unga bu unday boʻlmasligini aytayotgan boʻlsa, nega [Netanyaxu] IDF tomonidan ommaviy oldini oluvchi zarba berishni buyurishi kerak edi? Uni uygʻotish hech narsani oʻzgartirmagan boʻlardi».

Ammo u Netanyaxu hali ham sodir boʻlayotgan voqealarni anglay olmagani boʻyicha boshqa savollarga duch kelayotganini aytdi.

«Siz bosh vazir edingiz, siyosatni siz belgiladingiz», dedi u. «Siz Gʻazo bilan chegaradagi kuzatuv minorasida turgan oxirgi askargacha yetib borgan tiyib turish doktrinasi va siyosatini yaratdingiz: Hamasni tiyib turish, falastinliklarni ajratish va Falastin davlati tashkil etilishining oldini olish uchun Hamasni hokimiyatda saqlab qolish».

Isroilliklar davlat tergov komissiyasini talab qilib norozilik namoyishlari oʻtkazdilar

Yillar davomida Netanyaxu Gʻazoda Hamas bilan toʻqnashish emas, balki uni tiyib turish siyosatiga rahbarlik qildi, bu davrda Isroil hukumatlari Qatarga Gʻazoga yuzlab million dollarlik yordam yuborishiga ruxsat berdi.

7 oktyabrdagi hujumlardan bir oy oʻtgach, u Germaniya gazetasiga Hamasni kuchaytirishni xohlagani haqidagi daʼvolar «mutlaqo yolgʻon» ekanini aytdi.

«Aksincha, biz Hamasni imkoni boricha zaiflashtirishda davom etmoqchi edik», dedi u Die Welt nashriga. «Ammo pul fuqarolik halokatining oldini olish uchun moʻljallangan edi — yagona sabab shu».

Hujumdan bir necha oy oʻtgach, IDFning oʻsha paytdagi bosh shtab boshligʻi, general-leytenant Xertsi Xalevi tinch aholini himoya qila olmagani uchun ommaviy ravishda uzr soʻradi va bu yukni yelkasida va yuragida koʻtarib yurganini aytdi.

U isteʼfoga chiqdi. Keyinchalik bir qator harbiy komandirlar ishdan boʻshatildi va Isroil ichki razvedkasi rahbari oʻz lavozimini tark etdi.

Netanyaxu shu paytgacha hujumlar uchun har qanday shaxsiy javobgarlikni oʻz zimmasiga olishdan bosh tortib kelmoqda.

Polkovnik Richard Xext 7 oktyabr kuni IDFning xalqaro vakili edi. U menga siyosiy rahbarlar, jumladan Netanyaxuning masʼuliyatni oʻz zimmasiga olishdan bosh tortgani olti oydan keyin isteʼfoga chiqishiga sabab boʻlgan omillardan biri ekanini aytdi.

«Bu sharmandalik», dedi u menga. «Javobgarlikka qaraganingizda, IDF ichida muammo bor deb oʻylamayman. Va bu ogʻriqli. Bu siyosiy doiralar va harbiylar oʻrtasidagi sovuqchilikning asosiy sabablaridan biridir».

Dushanba kuni Quddusda boʻlib oʻtgan xotira marosimida 7 oktyabrda halok boʻlganlardan birining otasi bosh vazirga qarshi turish uchun oʻrnidan turdi.

«Siz oʻgʻlimni himoya qilmadingiz, oʻldirilganlarning hammasini himoya qilmadingiz», dedi u xavfsizlik xodimlari uni olib ketishidan oldin. «Uyat! Sharmandalik!»

«Netanyaxu taslim boʻlmaydi» — uning oʻng qanot «Likud» partiyasining shiori

Hujumlardan uch yil oʻtgach, javobgarlik talablari kuchaymoqda. Faollar Isroil Oliy sudidan hukumatni davlat tergov komissiyasini tuzishga majbur qilishni soʻrashdi.

Sobiq vazir va muxolifatchi siyosatchi, kenja oʻgʻli Yaron (askar) 7 oktyabrda halok boʻlgan Yizhar Shay ushbu kampaniyaning bir qismidir.

«Biz bu saylovlarga 7 oktyabrga nisbatan deyarli koʻzimiz bogʻlangan holda ketyapmiz», dedi u oʻtgan hafta Tel-Avivdagi norozilik namoyishi paytida. «Bosh vazirimiz hech qachon qasamyod ostida batafsil, puxta tushuntirish bermagan, u yerda unga barcha qiyin savollar berilardi va u hamma narsani tushuntirishi kerak edi».

Netanyaxu Isroil Oliy sudi boshchiligidagi davlat tergovidan bir necha bor bosh tortdi va yaqinda mamlakat sud tizimi unga nisbatan noxolis boʻlishini daʼvo qildi.

Saylovlarni eʼlon qilishdan oldin uning hukumati aʼzolari siyosiy partiyalar tomonidan tayinlanadigan muqobil «milliy tergov komissiyasi»ni taklif qildi.

Ammo iyul oyida parlament sessiyasi tugashidan oldin bir qator boshqa qonunlarni qabul qilganiga qaramay, Isroil hukumati tergov rejalarini belgilovchi qonun loyihasini qabul qilishga vaqti yetmaganini aytdi.

Biz uning «Likud» partiyasining bir necha aʼzolariga intervyu olish uchun murojaat qildik, ammo natija boʻlmadi. Shuningdek, biz partiyadan oʻz tanqidchilariga javob berishni soʻradik va ularning javobini kutmoqdamiz.

Gadi Eyzenkot va boshqa muxolifat yetakchilari davlat tergov komissiyasini tuzish chaqiriqlarini qoʻllab-quvvatladilar

Netanyaxuning javobgarlikni oʻz zimmasiga olishdan bosh tortgani endi saylov masalasiga aylandi, chunki u shu oy oxirida qayta saylanishga tayyorgarlik koʻrmoqda.

Uning asosiy raqibi Gadi Eyzenkot jamoasi tomonidan chiqarilgan «Sleepy Bibi» (Uyquchi Bibi) deb nomlangan videooʻyin oʻyinchilardan bosh vazirga hujum haqidagi ogohlantirishlardan qochish va «yotoqqa xavfsiz yetib olish» orqali javobgarlikdan qochishga yordam berishni soʻraydi.

Netanyaxu oʻnlab yillar davomida oʻzini Isroilning «Janob Xavfsizlik»i sifatida taqdim etib kelgan va Isroil tarixidagi eng yomon xavfsizlik muvaffaqiyatsizligiga rahbarlik qilganiga qaramay, u yana xuddi shu xavfsizlik platformasida saylovoldi kampaniyasini olib bormoqda.

Soʻnggi uch yil ichida u Isroilning dushmanlari — Hamas, Hizbulloh va Eronga qarshi yangi urushlar olib borishga eʼtibor qaratdi.

Soʻrovnomalar keskin kurashdan darak bermoqda va 7 oktyabrdagi hujumlar koʻplab saylovchilarning tanlovida markaziy oʻrin tutishini koʻrsatmoqda.

Yaakov Katsning aytishicha, 7 oktyabr merosi ikki tomonga ega.

«Hamas bosqiniga olib kelgan muvaffaqiyatsizliklar, xatolar bor», dedi u menga. «Ammo boshqa tomon ham bor, bu Netanyaxuning dalili; u Yaqin Sharqni qayta loyihalashtirdi va bugungi kunda Isroilni xavfsizroq joyga aylantirdi. Va bu isroilliklar oʻzlari bilan saylov uchastkalariga olib boradigan dalildir».

Hujumlar soyasi ushbu saylov ustida turibdi va Isroilni yana bir bor siyosiy chiziqlar boʻylab boʻlib yubormoqda.

Tarafdorlar uchun bu Isroilni xavfsiz saqlash uchun Benyamin Netanyaxu hali ham kerakligini isbotlaydi.

Tanqidchilarning aytishicha, uning siyosiy omon qolishi Isroilni xavf ostiga qoʻyadi.