7 oktyabrda Hamas boshchiligidagi hujumlarda vayron boʻlgan kibbuts aholisi uni qanday qayta tiklash ustida bosh qotirmoqda

7 oktyabrda Hamas boshchiligidagi hujumlarda vayron boʻlgan kibuts aholisi uni qanday qayta tiklash ustida bosh qotirmoqda

Dalit Ram Aharon va uning turmush oʻrtogʻi Achi 7 oktyabrdagi hujumlarda halok boʻlgan doʻstlarining «xotirasi uchun» Nir Ozga qaytishni xohlashlarini aytishmoqda

Bir paytlar 400 kishilik jipslashgan Isroil jamoasining gavjum markazi boʻlgan, ammo 2023 yil 7 oktyabrda Hamas boshchiligidagi hujumlar oqibatida vayron boʻlgan Nir Oz kibutsining tashlab ketilgan oshxonasidagi shift plitalari orasida endi qushlar in qurib, kuylamoqda.

«Biz bu yerga bir-birimizni koʻrish, birga ovqatlanish uchun kelardik. Bu yerda koʻplab tadbirlar oʻtkazilardi, bayramlarni ham nishonlardik», deydi Dalit Ram Aharon turmush oʻrtogʻi Achi bilan menga hududni koʻrsatar ekan.

Oʻq izlari bilan qoplangan shisha kirish eshiklarida hali ham bedarak yoʻqolgan aholiga nima boʻlgani haqida mahzun eslatma bor.

Har bir xonadonning pochta qutisida uch yil oldingi hujumlardan keyin yopishtirilgan stikerlar bor: halok boʻlganlar uchun qizil, garovga olinganlar uchun qora. «Bu oramizdan toʻrtdan bir qismimiz degani: oʻldirilgan yoki oʻgʻirlangan», deydi Dalit. «Jumladan, bolalar va chaqaloqlar ham».

Isroil oʻz tarixidagi eng qonli kunning uch yilligini nishonlayotgan bir paytda, bu kibuts aholisi uchun yana bir ogʻriqli mulohaza daqiqasidir. Jamoa Gʻazo chegarasidan atigi bir milya (1,6 km) uzoqlikda joylashgan va eng koʻp zarar koʻrgan hududlardan biri boʻlgan.

Eshik yonida shamol qoʻngʻirogʻi osilib turgan Siman Tov oilasining yaqin atrofdagi kuyib ketgan uyida vaqt toʻxtab qolgandek goʻyo. Fotosuratda Tamar va Yonatan oʻzlarining uch farzandi — besh yoshli egizak qizlari Shahar va Arbel hamda ikki yoshli oʻgʻli Omer bilan tasvirlangan.

Ota-ona Gʻazodan otiladigan raketalardan himoyalanish uchun moʻljallangan, ammo oʻq otishdan emas, bomba panajoyining eshigi orqali otib oʻldirilgan.

Pochta qutisidagi qizil stiker Hamas hujumlarida halok boʻlganlarni, qora stiker esa garovga olinganlarni bildiradi

Oʻsha kuni Achi va uch farzandi bilan deyarli 12 soat davomida oʻz panajoylarida yashirinib omon qolgan Dalit Tamarning qoʻshnilariga yuborgan soʻnggi ijtimoiy tarmoq xabarlarini eslaydi.

«Oʻsha kuni ertalab u ayollar guruhiga avvaliga: "Hamma yaxshimi?" deb yozdi. Keyin, boshqa bir vaqtda: "Ular bizni otyapti", deb yozdi. Va shundan keyin u juda koʻp xatolar bilan: "Biz juda qattiq yaradormiz", deb yozdi», deydi Dalit menga.

«Biz tushunishimizcha, ular uyga oʻt qoʻyishgan va bolalar boʻgʻilib vafot etgan, shuning uchun butun oila halok boʻlgan».

Nir Ozga qilingan toʻsatdan hujumda Hamasning elita «Nuxba» kuchlari jangchilari boshchiligidagi, shuningdek, tinch aholi talonchilari, jumladan, baʼzi bolalarni ham oʻz ichiga olgan taxminan 500 nafar falastinlik ishtirok etdi.

Nir Ozning 41 nafar aholisi va chet ellik ishchilari, shuningdek, yaqin atrofdagi bazmdan kibutsga qochib kelgan olti kishi halok boʻldi.

Kibutsdan 76 kishi Gʻazoga olib ketilgan, ulardan toʻqqiz nafarining jasadi boʻlgan, 14 nafar garovga olinganlar tiriklayin olib ketilib, asirlikda oʻldirilgan. Nir Ozdan omon qolgan soʻnggi garovga olinganlar 2025 yil 13 oktyabrda Isroilga qaytarildi, soʻnggi vafot etgan garovdagi Amiram Kuperning jasadi esa ikki haftadan keyin olib kelindi.

Biz yashillik boʻylab yurar ekanmiz, qushlar sayrashi va och daydi mushuklarning miyolashidan tashqari, dahshatli sukunat hukm surmoqda. Nir Ozdagi bir paytlar oddiy bir qavatli binolar boʻlgan oʻnlab yongʻindan zarar koʻrgan uylar endi buzib tashlangan, faqat odamlarni xavfsiz saqlay olmagan temir-beton xavfsizlik xonalari qatorlari qolgan.

Aharonlar baʼzi zarar koʻrgan uylarning nima sodir boʻlganiga dalil sifatida buzilmay qolishini xohlashadi. «Biz buni haqiqatan ham qoʻllab-quvvatlaymiz», deydi Achi. «Odamlar nima sodir boʻlganini koʻrishlari, vayronagarchilikni, bu yerda yuz bergan sof nafratni koʻrishlari kerak».

Er-xotin bolalar bogʻchasida oʻqituvchi Mayya Goren oʻldirilgan joyni va kibuts xavfsizlik guruhining yetti aʼzosidan uch nafari Hamas qurolli shaxslari bilan jang qilgandan keyin halok boʻlgan vaqtinchalik yodgorliklarni koʻrsatishadi.

Isroil Mudofaa Kuchlarining Nir Ozda sodir boʻlgan voqealar boʻyicha tergov xulosalari armiyaning — 20 dan ortiq aholi punktlari va bir nechta harbiy postlarga qilingan misli koʻrilmagan bir vaqtdagi hujum tufayli sarosimaga tushib qolgani — bu yerga qutqaruvga kelishda butunlay muvaffaqiyatsizlikka uchraganini koʻrsatdi.

7 oktyabr kuni birinchi askarlar kibutsga soʻnggi falastinlik hujumchilar ketganidan taxminan 40 daqiqa oʻtgach yetib kelishdi. Deyarli har bir xonadon qotillik, zoʻravonlik, jumladan, jinsiy zoʻravonlik va zoʻrlash, talonchilik va oʻgʻirliklarni boshdan kechirdi.

Dalit toʻxtab, dehqonchilik va tinchlik faolligi bilan tanilgan kibutsning asoschilaridan boʻlgan ota-onasi tomonidan ancha oldin ekilgan daraxtni koʻrsatadi. Ular 7 oktyabrdagi hujumlardan jismoniy shikast yetmasdan omon qolishdi, ammo bir necha oydan keyin vafot etishdi.

Qoʻshni uyda toʻrt yoshli Ariel va toʻqqiz oylik Kfir ismli mallasoch bolalarning onasi Shiri Bibasning kichik uyi joylashgan. Uylaridan olib ketilgan bu uch kishi Gʻazodagi garov inqirozining ramziga aylandi.

«Bu men uchun eng ogʻir uy, chunki Shiri menga juda va juda yaqin doʻst edi», deydi Dalit past ovozda. «U xuddi opamdek edi. Biz hatto bir vaqtda homilador boʻlganmiz — men qizimga, u esa Arielga. Ular ham eng yaqin doʻst boʻlishdi. Biz ular turmush qurishadi deb hazillashardik».

Dalitning aytishicha, garovga olinganidan keyin ikki farzandi bilan birga oʻldirilgan Shiri Bibas «xuddi opasidek» boʻlgan

«Shiri juda, juda quvnoq edi. U baxtli inson — ona edi», deydi Dalit. «U oddiy hayot kechirdi. Hech qachon hech kimga yomonlik qilmagandi».

Shirining turmush oʻrtogʻi Yarden 2025 yil fevralida Gʻazoda oʻt ochishni toʻxtatish kelishuvi doirasida Hamas tomonidan tirik holda ozod qilingan boʻlsa-da, u va uning oʻgʻillari — boshqa qurolli guruh tomonidan ushlab turilgan — oʻldirilgan.

Hamas ularning oʻlimida Gʻazo urushi boshidagi havo hujumini aybladi, ammo oʻsha fevral oyi oxirida jasadlar qaytarilganidan keyin ularni tekshirgan isroillik sud-tibbiyot ekspertlari ular asirga olganlar tomonidan oʻldirilgani va jasadlari tahqirlanganini aytishdi.

Nir Ozdan boʻlgan koʻplab yaqinlarini yoʻqotganlar, jumladan Yarden Bibas ham bu yerni butunlay tark etishgan. Ammo 20 ta uy taʼmirlangani yoki qayta qurilgani sababli, bir nechta sobiq garovga olinganlar u yerda yashash uchun qaytib kelishdi.

Ular orasida kibutsning yana bir asoschisi va Gʻazo urushi paytida ozod qilingan eng keksa tirik erkak garovdagi Gadi Mozes va golf aravasida oʻtib ketayotib Aharonlar bilan gaplashish uchun toʻxtagan Yair Xorn bor. Dalit va Achi ham qaytishga qaror qilishgan.

«Biz Shirining xotirasi va bu yerda yashash imkoniyatiga ega boʻlmagan odamlar uchun, ota-onamning xotirasi uchun, ildizlarimizni davom ettirish va farzandlarim uchun qaytamiz, chunki bu bizning uyimiz», deydi Dalit.

Ammo u, Achi va ularning farzandlari — hozirda uy-joyini yoʻqotgan va shimolroqdagi shaharchadagi kvartirada yashayotganlar — Nir Ozning toʻliq qayta ochilishini ikki yil kutishlari kerak.

«Terrorchilar xonadonlarning 97 foiziga kirib borishgan va deyarli 50 foizini yoqib yuborishgan», deydi qayta qurish loyihasi direktori Emi Palmor. «Endi bu Isroildagi butunlay buzib tashlanishi va butunlay qayta loyihalanishi kerak boʻlgan yagona joydir».

Uning aytishicha, kibutsni qayta loyihalash shunday boʻlishi kerakki, u qaytib kelganlar uchun yangi ruhiy jarohatlarni qoʻzgʻatmasdan, uydek tuyilishi qiyin.

«Bu juda katta bahs — juda ogʻriqli bahs», deydi Emi. «Baʼzi odamlar: "Agar men bu yerga qaytsam, butun hudud tinch koʻrinishini xohlayman. Menga eslatish shart emas, chunki men yoʻqotgan odamlarimni har kuni eslayman", deyishadi. Boshqa odamlar esa: "Shunday inkor borki — agar biz oxirgi uylarni ham buzib tashlasak, kim ham ishonardi?" deyishadi».

2023 yil 7 oktyabrda Isroil janubiga qilingan hujumlar paytida taxminan 6000 falastinlik Gʻazo chegarasini kesib oʻtganidan keyin 1200 ga yaqin odam halok boʻldi va 251 kishi garovga olindi.

Hamas nazoratidagi sogʻliqni saqlash vazirligi maʼlumotlariga koʻra, Isroil va Hamas oʻrtasida boshlangan urush Gʻazoda 74 200 dan ortiq odamning hayotiga zomin boʻldi, ularning umumiy raqamlari BMT tomonidan aniq deb hisoblanadi.

AQSh vosichiligida bir yil oldin soʻnggi garovga olinganlarni uyiga qaytargan oʻt ochishni toʻxtatish kelishuviga qaramay, zoʻravonliklar, jumladan, Isroilning Gʻazoga deyarli har kungi hujumlari davom etmoqda. Gʻazoning 2,1 million aholisining deyarli barchasi uy-joyidan ayrilgan va hududning katta qismi vayronaga aylangan. AQSh Prezidenti Donald Trampning tinchlik rejasi boshi berk koʻchaga kirib qolgan.

Isroilliklar uchun Isroil xavfsizlik kuchlarining 7 oktyabrdagi hujumlarning oldini ololmagani uchun javobgarlik masalasi ochiq qolmoqda. Nir Oz aholisi toʻliq davlat tergov komissiyasini qoʻllab-quvvatlaydi va hamon jiddiy xavfsizlik xavotirlariga ega.

Omon qolganlar, jumladan Aharonlar ham posttravmatik stress bilan yashamoqdalar. Dalit toʻngʻich oʻgʻli Uri 2023 yil 7 oktyabrda — ular bomba panajoyida yashirinib oʻtkazgan kuni toʻqqiz yoshga toʻlganini eslaydi. «U menga: "Oyi, tugʻilgan kunimda oʻlishni xohlamayman", dedi», deydi u. «Bilasizmi, odamlar biz hali ham shu dahshatli kunda yashayotganimizni tushunishmaydi».

Bu hujumlarning yilligi Gʻazoda hech qanday garovga olinganlar qolmagan birinchi yillikdir. «Bu juda katta yengillik», deydi Dalit. Achining aytishicha, endi shaxsiy sogʻayishga eʼtibor qaratish vaqti keldi.

«Garovga olinganlar qaytguniga qadar, xayolimizda faqat shu narsa edi», deydi u. «Endi oʻzingizga, nimani yoʻqotganingizga, nima kerakligiga eʼtibor qaratish uchun vaqtingiz bor. Endi bu bizning tiklanishimiz yoki qoʻlimizdan kelgancha qandaydir tiklanishdir».