Isroilliklar Hamasning halokatli hujumidan uch yil oʻtib, 7 oktyabr qurbonlarini xotirlamoqda

Isroilliklar Gʻazodagi urushga sabab boʻlgan hujumda halok boʻlganlar va garovga olinganlarni yodga olar ekan, butun mamlakat boʻylab xotira tadbirlari bilan Hamas boshchiligidagi 7 oktyabrdagi vayronkor hujumning uch yilligini nishonladilar.

Yaqinlari taxminan 1200 kishi halok boʻlgan va 251 kishi oʻgʻirlab ketilgan joylarda xotiralarini yod etdilar. Isroil Bosh vaziri Benyamin Netanyaxu: «Millat bu kunda azizlarimizni sogʻinishda birlashadi», dedi, garchi namoyishchilar oʻsha kundagi xavfsizlik sohasidagi muvaffaqiyatsizliklar boʻyicha mustaqil davlat tekshiruvi oʻtkazilishini talab qilishgan boʻlsa-da.

Hamas nazoratidagi sogʻliqni saqlash vazirligi maʼlumotlariga koʻra, Isroilning Gʻazodagi harbiy javobi oʻshandan beri 74 200 dan ortiq odamning hayotiga zomin boʻldi, bu raqamlar BMT tomonidan ishonchli deb hisoblanadi. Deyarli bir yil oldin kelishilgan oʻt ochishni toʻxtatishga qaramay, 2,1 million aholi uchun sharoit ogʻir boʻlib qolayotgan Gʻazoda zoʻravonlik davom etmoqda.

Chorshanba kuni ertalab yaqinlaridan ayrilgan oilalar va omon qolganlar 2023 yil 7 oktyabrda Isroil janubidagi Nova raqs festivalida halok boʻlgan 378 kishi xotirasiga bagʻishlangan yodgorlik poyida yigʻildilar. Festival oʻtkazilgan joy Kibuts Reim yaqinida va Gʻazo chegarasiga yaqin edi, u yerdan Hamas boshchiligidagi qurolli shaxslar tonggi hujumni boshlashgan.

Guvohlarning aytishicha, reyd paytida festival ishtirokchilari otib tashlangan, jinsiy zoʻravonlikka uchragan va qiynoqqa solingan. Qirq toʻrt kishi oʻgʻirlab ketilgan, keyinchalik 25 kishi Gʻazodan tirik qaytarilgan.

Bi-bi-si Novada otib oʻldirilgan 21 yoshli qiz Adi bilan gaplashdi va u u yerda sodir boʻlgan voqealarni «distopik, tasavvur qilib boʻlmaydigan» deb taʼrifladi. Nova festivalida 378 kishi halok boʻldi, yana 44 kishi garovga olindi.

«Bugun nafaqat men uchun, balki millatning katta qismi uchun ham ogʻir kun», dedi Isroilning sobiq futbolchisi Shlomo Sharf 12-kanal xabar qilgan sharhlarida. U festivalda halok boʻlgan 24 yoshli nabirasi Mey Naimning xotirasini yod etayotgan edi.

Rafiqasi va ikki yosh oʻgʻli Kibuts Nir Ozdagi uylaridan oʻgʻirlab ketilgan va keyinchalik Gʻazoda asirlikda halok boʻlgan sobiq garovdagi Yarden Bibasning soʻzlaridan Times of Israel iqtibos keltirdi: «Shiri, Ariel va Kfir».

Odamlar, shuningdek, 7 oktyabr kuni 64 nafar aholisi halok boʻlgan va 19 nafari garovga olingan Kibuts Kfar Azadagi kichik qabristonga ham yigʻilishdi. Jamiyat yetakchisi Zion Regevning aytishicha, omon qolgan aholining aksariyati ruhiy jarohat tufayli hali ham uylariga qaytmagan.

«Biz bu yerda, kibutsda barcha ishlarni birinchi marta qilyapmiz», dedi u Reuters axborot agentligiga. «Bu juda hayajonli kun, 7 oktyabrdan uch yil oʻtib, jamiyatimiz uchun juda ogʻir kun».

Kibuts Magenda Hamas hujumchilarini qaytarishga yordam bergani aytilgan kishi reyd paytida «juda jasorat bilan jang qilgan» ID askarlarini maqtadi. Chorshanba kuni kechqurun Tel-Avivdagi Yarkon bogʻida boʻlib oʻtgan milliy xotira tadbirida yigʻilganlarga murojaat qilar ekan, Ido Yakir Isroil «boshqalarni qutqarish uchun oʻz jonini berishi kerakligini bilgan» har bir kishini yodda tutishini aytdi.

Chorshanba kuni tushdan keyin oʻz idorasidan berilgan bayonotda Netanyaxu 7 oktyabrdagi har bir qurbon uchun xotira shamini yoqqanini aytdi. «Biz missiyani yakunlaymiz: biz hisob-kitob qildik va barcha qotillar bilan hisob-kitob qilishni davom ettiramiz», deya qoʻshimcha qildi u.

Dushanba kuni yahudiy taqvimi boʻyicha hujumning yilligiga bagʻishlangan marosimda bosh vazir Isroil oʻsha kuni Gʻazodan Isroilga sizib kirgan 6000 falastinlikdan 4000 nafarini oʻldirganini aytdi.

Tel-Avivdagi Dizengof maydonida hukumatga qarshi namoyishchilar yillikni nishonlash uchun favvorani qizil rangga boʻyashdi. Favvora halok boʻlganlar uchun xotira joyi boʻlib xizmat qildi, uning havzasi devori atrofiga fotosuratlar, gullar va xabarlar joylashtirildi.

Namoyishchilar, shuningdek, chorshanba kuni ertalab sukut saqlash daqiqasi uchun shaharning asosiy avtomagistrallaridan birini qisqa muddatga toʻsib qoʻyishdi. Ular Netanyaxu surati yonida «xalq oʻz oʻgʻil-qizlarini yodda tutadi» deb yozilgan bannerlarni, shuningdek, «toʻliq muvaffaqiyatsizlik» va «aybdor» deb yozilgan boshqa bannerlarni koʻtarib olishgan.

Hujumdan beri Isroil mudofaa va xavfsizlik sohasining koʻplab yuqori lavozimli mulozimlari isteʼfoga chiqdi yoki ishdan boʻshatildi, ammo Isroilning eng yomon xavfsizlik muvaffaqiyatsizligi boʻyicha hech qanday mustaqil tergov komissiyasi tuzilmadi. Bosh vazir shaxsiy javobgarlikni rad etdi va Isroil Oliy sudi boshchiligidagi davlat tergovini tashkil etishdan bosh tortdi, yaqinda u sud tizimi unga nisbatan noxolis boʻlishini daʼvo qildi.

Oʻgʻli Matan Gʻazoda ushlab turilgan paytda Netanyaxu hukumatini keskin tanqid qilgan Eynav Zangauker oʻtgan yilning oktyabr oyida oʻt ochishni toʻxtatish kelishuviga binoan ozod qilingan edi. «Ular bizga 7 oktyabr kuni sodir boʻlgan voqealarni unuttirishga harakat qilishmoqda», dedi u Armiya radiosiga. «Biz unutmaymiz, biz haqiqatni talab qilamiz».

Xotira tadbirlari boshqa mamlakatlarda, jumladan Germaniyada ham boʻlib oʻtdi, u yerda yahudiy talabalar uyushmasi Berlinning Brandenburg darvozasi oldida motam namoyishi oʻtkazdi. Germaniya kantsleri Fridrix Merts Hamas boshchiligidagi hujumni «chuqur uzilish» deb atadi. «Biz qurbonlarni xotirlaymiz, ularning dardiga sherikmiz», dedi u va antisemitizmga qarshi «yanada kattaroq qatʼiyat» bilan kurashish kerakligini qoʻshimcha qildi.

Buyuk Britaniya Bosh vaziri Endi Bernxem Britaniya yahudiy jamiyatiga: «Biz siz bilanmiz», dedi. «Hujumlarning taʼsiri nafaqat Isroilda, balki butun dunyodagi yahudiy jamoalarida ham sezildi, ular hali ham oʻsha kundagi fojiali voqealar yukini koʻtarib yurishibdi», dedi u.

Dauning-strit tashqarisida dastlabki hujumda, keyinchalik garovda yoki Hamas bilan janglarda halok boʻlgan britan-isroilliklar uchun ham motam namoyishi boʻlib oʻtdi.

Yevropa Komissiyasi prezidenti Ursula fon der Lyayen shunday dedi: «7 oktyabrdagi taʼriflab boʻlmaydigan vahshiylik va terror hech qachon qaytarilmasligi kerak». U Yevropa Ittifoqi «ikki davlat tamoyiliga asoslangan barqaror tinchlikka bugungi zaif oʻt ochishni toʻxtatish kelishuvini aylantirishga yordam berishga tayyorligini» qoʻshimcha qildi.

Chorshanba kuni Oq uy tashqarisida jurnalistlar bilan suhbatda AQSh Prezidenti Donald Tramp Netanyaxu bilan gaplashganini va Isroil xalqiga ezgu tilaklar bildirganini aytdi. «Bu dahshatli kun, dahshatli fojia edi», dedi u.

Bu 7 oktyabrdagi hujumning Gʻazoda hech qanday garovga olinganlar qolmagan birinchi yilligidir, ammo AQSh vositachiligida oʻtgan yilgi oʻt ochishni toʻxtatish kelishuvi tinchlik yoki xavfsizlik olib kelmadi. Gʻazoning eng qonli urushi davom etdi, Isroil deyarli har kuni zarbalar bermoqda.

Gʻazo sogʻliqni saqlash vazirligi maʼlumotlariga koʻra, oʻt ochishni toʻxtatish boshlanganidan beri u yerda 1460 dan ortiq odam halok boʻlgan. Isroil harbiylarining bildirishicha, xuddi shu davrda sektorda kamida yetti nafar isroillik askar halok boʻlgan.

Gʻazoning katta qismi vayronalar ostida qolmoqda, 2,1 million aholining deyarli barchasi ogʻir gumanitar sharoitlarda hali ham uy-joylaridan mahrum. BMTning bildirishicha, barcha inshootlarning taxminan 80 foizi vayron boʻlgan yoki shikastlangan, natijada 60 million tonnadan ortiq vayronalar qolgan va 1,2 million kishi chodirlarda yoki boshpanalarda yashamoqda.

Urush paytida bir necha bor koʻchirilgan oilalar keyin qayerga borishlari mumkinligi va Gʻazoni butunlay tark etishga majbur boʻlishlari mumkinligi haqida tobora koʻproq soʻrashmoqda.

Gʻazo shahrida sartarosh boʻlib ishlaydigan, ikki farzandning otasi, 38 yoshli Muhammad Imad ad-Din besh marta koʻchirilganini aytdi. Uning uyi vayron boʻlgan, sartaroshxonasi esa qisman shikastlangan. U Bi-bi-siga Gʻazodan haydab chiqarilish qoʻrquvi endi uni hatto tushlarida ham taʼqib qilayotganini aytdi.

«Men Isroil butun bu vayronagarchilikni bejizga qilganiga ishonmayman», dedi u. «Ular Gʻazoni yashash deyarli imkonsiz boʻlgan joyga aylantirishdi va men oxir-oqibat oʻzimiz tugʻilgan joydan tashqarida qolishimizdan qoʻrqaman».

Yana bir koʻchirilgan falastinlik Atta Said Hasan Shveyx Bi-bi-siga urush paytida oʻgʻli, qizi, singlisi va uning bolalari halok boʻlganini aytdi. Gʻazo shahridan gapirar ekan, u falastinliklar «tirik boʻla turib qabrlarda yashayotganini» va «ogʻir azob-uqubatlarga» bardosh berganini aytdi.

Chorshanba kuni Isroilning shimoliy Bayt Lahiya shahri va janubiy Xon Yunis shahriga bergan zarbalari natijasida kamida uch falastinlik halok boʻldi, deb xabar berdi shifokorlar. Isroil harbiylari tunda Gʻazo shimolida Hamasning ikki aʼzosiga zarba berganini, ulardan birini hali ham Isroil kuchlari tomonidan bosib olingan hududni belgilovchi Sariq chiziq yaqiniga portlovchi moddalar oʻrnatganlikda ayblaganini bildirdi.

- 7 oktyabrdagi hujumni oʻzining «davom etayotgan kurash loyihasi»dagi «tarixiy burilish nuqtasi» deb maqtagan bayonot chiqardi. Guruhga tegishli boʻlgan va Falastin ommaviy axborot vositalarida tarqatilgan bayonotda hujum Isroil tomonidan yuklangan «achchiq azob-uqubatlarga» «tabiiy javob» deb atalgan.