Ish beruvchilar boshlangʻich sinf yoshidagi bolalarga mehnat faoliyati haqida oʻrgatishlari kerak, deydi Milbern
Buyuk Britaniyada yoshlar faolligi boʻyicha yirik maʼruza muallifining taʼkidlashicha, hatto toʻrt yoshli bolalar ham kasb-hunarlar haqida oʻrganishni boshlashlari kerak.
Ish beruvchilar boshlangʻich sinf yoshidagi bolalarga mehnat haqida oʻrgatishni boshlashi kerak, deydi Milbern
Buyuk Britaniyada yoshlar faolligi toʻgʻrisidagi yirik maʼruza muallifining fikriga koʻra, bolalarni boshlangʻich maktabning boshidanoq mehnat dunyosi bilan tanishtirish lozim.
Sobiq vazir Alan Milbernning aytishicha, hatto toʻrt yoshli bolalar ham turli kasblar haqida oʻrganishni boshlashlari kerak, 14-16 yoshli oʻsmirlar uchun esa ishlab chiqarish amaliyoti majburiy boʻlishi lozim.
Biroq, oʻqituvchilar kasaba uyushmalari boshlangʻich maktablar allaqachon «jiddiy bosim» ostida ekanini aytmoqda va har bir maktab qoʻllab-quvvatlashdan foydalana olishi uchun amaliy masalalarni hal qilish zarurligini taʼkidlamoqda.
Milliy statistika boshqarmasining (ONS) soʻnggi maʼlumotlariga koʻra, 2026 yilning aprel va iyun oylari oraligʻida Buyuk Britaniyada 16 yoshdan 24 yoshgacha boʻlgan 981 000 kishi oʻqimagan, ishlamagan va kasbiy tayyorgarlikdan oʻtmagan (Neet sifatida tanilgan).
Milbern BBC’ga shunday dedi: «Boshlangʻich maktabda bu aslida ularning dunyoqarashini kengaytirish va nimalar mumkinligi haqida tasavvur berishdan iboratdir».
Hatto 10 va 11-sinflarda shogirdlik va ish tajribasiga eʼtibor qaratilgan taqdirda ham, koʻpchilik uchun Neet toifasiga tushib qolish yoʻli 16 yoshdan ancha oldin boshlanadi.
Shu bois, Milbern bolalarni maktab hayotining ancha erta bosqichida, «ufqlarni kengaytirish» uchun maxsus oʻquv dasturi vaqti ajratilgan holda mehnat dunyosi bilan tanishtirish kerakligini aytadi.
U BBC’ga buni ish beruvchilarning boshlangʻich maktablarga tashrif buyurib, maʼruzalar oʻqishi va bolalar uchun tanishuv mashgʻulotlarini tashkil etishi orqali amalga oshirish mumkinligini aytdi.
«Ish beruvchilar maktablarga kelib: „Qarang, mana nimalar boʻlyapti, mana bu narsalarni amalga oshirish mumkin“, deb aytsa yaxshi boʻlardi».
Milbernning taʼkidlashicha, 14 yoshdan 16 yoshgacha boʻlgan (Key Stage 4) oʻquvchilar uchun amaliyot haqiqiy ish joyida oʻtishi va ish beruvchining fikr-mulohazalarini oʻz ichiga olishi kerak.
Alan Milbernning Neet toifasidagi yoshlar boʻyicha tadqiqotining yakuniy qismi shu kuzda eʼlon qilinishi kutilmoqda
«Ish tajribasi majburiy boʻlishi kerak. Bu katta farq qiladi», — dedi u BBC’ga.
Milbern, shuningdek, ayrim yoshlar uchun ish tajribasi orttirish uchun joy topish qanchalik qiyin boʻlishi mumkinligini taʼkidladi.
«14-16 yoshlilarning taxminan oʻndan toʻrt nafari umuman hech qanday ish tajribasiga ega boʻlmayapti», — dedi u. «Boshqa maktablarda esa oʻquvchilarga borib, oʻzlariga ish tajribasi topish aytiladi va bu koʻpincha ota-onalarning tanishlariga bogʻliq boʻlib qoladi».
Ushbu takliflar uning hukumat topshirigʻiga binoan tayyorlagan maʼruzasining yakuniy qismida paydo boʻlishi kutilmoqda, u shu kuzda taqdim etilishi rejalashtirilgan.
Buyuk Britaniyada taʼlim tizimi detsentralizatsiya qilingani sababli, Milbernning tadqiqoti toʻrtta davlatdagi vaziyatni oʻrganadi, ammo uning taʼlimga oid tavsiyalari faqat Angliyaga tegishli.
Hozirgi vaqtda Angliyada 11 yoshdan 18 yoshgacha boʻlgan oʻquvchilarga kasbga yoʻnaltirish boʻyicha maslahatlar berilishi shart, ammo ish tajribasi orttirish qonunan majburiy emas.
Hukumatning taʼkidlashicha, uning maqsadi Angliyadagi «har bir yosh yigit-qiz uchun ikki haftalik ish tajribasini kafolatlash»dan iborat.
Shotlandiya va Uelsda esa maktablarda hatto uch yoshli bolalar uchun ham kasbga yoʻnaltirilgan taʼlim allaqachon talab etiladi.
Uch nafar nabirasi bor Emmaning aytishicha, boshlangʻich maktab kasbga eʼtibor qaratish uchun juda ertalik qiladi
Kirklislik Emmaning 1, 2 va 4-sinflarda oʻqiydigan nabiralari bor va u boshlangʻich maktab kasbiy suhbatlar uchun juda erta deb hisoblaydi.
«Boshlangʻich maktabda kichkina bolalarni juda tez ulgʻaytirishga haddan tashqari koʻp harakat qilinyapti», — deydi u.
«Shunchaki ularga bola boʻlib qolishga qoʻyib bering. Ular oʻrganishi kerakligini va dunyo oʻzgarayotganini bilaman, lekin baribir ularga bola boʻlish imkoniyatini bering».
Boshqa bir ona, Zoi esa buning teskari fikrida.
«Menimcha, bu yaxshi gʻoya», — deydi u. «Bu hamma qilishi kerak boʻlgan narsa, shuning uchun agar erta oʻrgansangiz, keyinchalik buni oʻrganishga majbur boʻlishmaydi».
Oʻqituvchilar kasaba uyushmalari yoshroq davrdan kasbga yoʻnaltirilgan taʼlimni joriy etish gʻoyasiga ijobiy munosabat bildirishdi, biroq ular bu ayniqsa boshlangʻich maktablarga ortiqcha yuklama boʻlishi mumkinligidan ogohlantirishdi.
Maktab rahbarlari kasaba uyushmasi (NAHT) bosh kotibi Pol Uaytmen boshlangʻich maktablar allaqachon duch kelayotgan «jiddiy bosim» haqida ogohlantiradi.
«Har gal yangi majburiy talablar taklif qilinganda, ularga joy ochish uchun nimadan voz kechish kerakligini aniq bilib olish muhimdir», — deydi u.
Uaytmen, shuningdek, turli kasb egalari boʻlgan koʻngillilarni maktablarga «stereotiplarga qarshi kurashish va intilishlarni oshirish» uchun jalb qiladigan «Primary Futures» kabi mavjud dasturlarning ahamiyatini qayd etadi.
«Yoshlar maktabda oʻrganayotgan narsalari va oldinda turgan imkoniyatlar oʻrtasida qanchalik erta bogʻliqlik oʻrnata boshlasalar, shunchalik yaxshi», — deydi Uaytmen.
Maktab va kollej rahbarlari assotsiatsiyasi (ASCL) bosh kotibi Pepe Di'Iasioning aytishicha, sinfxonaga kimningdir tashrif buyurishi haqiqatan ham «[bolalarning] motivatsiyasini uygʻotishi... va ularga sinfdan tashqaridagi barcha imkoniyatlarga nisbatan ishtiyoq hissini berishi» mumkin. Biroq, u qishloq joylarida bunday imkoniyatlarni topish qiyinroq boʻlishi mumkinligini qoʻshimcha qildi.