IATA: yoʻlovchilarning deyarli 60 foizi biometriyadan foydalanib boʻlgan

IATA: deyarli 60% yoʻlovchilar biometriyadan foydalanib boʻlgan

58% aviayoʻlovchilar oxirgi 12 oy ichida aeroportda kamida bir marta biometrik identifikatsiyadan oʻtgan.

Bir yil avval bu koʻrsatkich 50% ni, 2022 yilda esa 34% ni tashkil etgan edi. Bunday maʼlumotlar 2026 yilgi Global yoʻlovchilar soʻrovnomasida (Global Passenger Survey, GPS) keltirilgan boʻlib, uning natijalari 28 oktyabr kuni Makaoda Xalqaro havo transporti assotsiatsiyasi tomonidan eʼlon qilindi.

Soʻrovnoma 200 dan ortiq mamlakatdan 10 mingdan ziyod respondentlarni qamrab oldi. IATA maʼlumotlariga koʻra, unda uchta asosiy tendentsiya ajralib turadi. Biometriya ommaviy tus olmoqda, raqamli pasportlarga boʻlgan qiziqish esa ortib bormoqda. Soʻnʼiy intellekt odamlarning sayohatlarni rejalashtirish usulini oʻzgartirmoqda. Kirish talablari esa tobora sayohatlar uchun toʻsiqqa aylanmoqda.

«Yoʻlovchilar sayohatlarni soddalashtirish uchun texnologiyalardan foydalanmoqda. SI rejalashtirishning ommaviy vositasiga aylanmoqda, biometriya va raqamli identifikatsiya esa aeroportdan oʻtishni tezlashtiradi. Biroq, koʻplab sayohatchilar hali ham murakkab immigratsiya va viza protseduralari sababli toʻsiqlarga duch kelmoqdalar», — dedi IATA’ning operativ faoliyat, xavfsizlik va himoya boʻyicha toʻngʻich vitse-zidenti Nik Karin.

Aviaparvozlardan umumiy qoniqish darajasi 2025 yildagi 86% ga nisbatan rekord darajadagi 87% ga yetdi. 2019 yilda bu koʻrsatkich 75% ni tashkil etgan. Yoʻlovchilar eng kam darajada bagaj olish va chegara nazoratidan qoniqmoqdalar. Ushbu bosqichlardan qoniqish mos ravishda 72% va 70% ni, norozi boʻlganlar ulushi esa 11% va 12% ni tashkil etadi.

Biometrik identifikatsiyadan oʻtganlar orasida 87% ushbu tajribadan mamnun. 78% yoʻlovchilar, agar bu nazorat punktlarida pasport va samolyotga chiqish talonini koʻrsatmaslik imkonini bersa, biometrik maʼlumotlarni taqdim etishga tayyor. Ulardan 75% i barcha bosqichlarda ularni avtomatik ravishda tanishlari uchun bir marta oldindan roʻyxatdan oʻtishni afzal koʻrgan boʻlar edi.

Biometriya eng koʻp tekshiruv vaqtida qoʻllaniladi: bu koʻrsatkich 44% dan 48% ga oshdi. Reysga roʻyxatdan oʻtishda foydalanish 29% dan 35% ga oshdi. Chiqish chegara nazoratida biometriyadan 40% yoʻlovchilar, kirishda — 33%, samolyotga chiqishda — 28%, bagajni topshirishda — 13%, biznes-zallarda — 7% yoʻlovchilar oʻtgan.

Yoʻlovchilarning asosiy xavotirlari maʼlumotlar sizdirilishi (59%), axborotning boshqa tashkilotlarga berilishi (49%) va shaxsiy maʼlumotlardan qanday foydalanilishida aniqlik yoʻqligi (41%) bilan bogʻliq. 24% yoʻlovchi oʻz maʼlumotlari qancha vaqt saqlanishini, 20% esa ularni oʻchirib tashlashga qanday erishishni bilmaydi.

84% yoʻlovchilar onlayn-roʻyxatdan oʻtishda jismoniy hujjat oʻrniga raqamli pasportdan foydalanishga qiziqish bildirmoqda. 82% yoʻlovchilar, agar bu shaxsiylashtirilgan xizmatlarni, masalan, viza talablari haqidagi maʼlumotlarni olish imkonini bersa, bron qilishda raqamli pasportni aviakompaniyaga berishga tayyor. Shuncha miqdordagi odamlar raqamli hamyon, raqamli pasport va sodiqlik kartalarini birlashtirgan smartfondan foydalanishni xohlaydi.

«Biometriya xalqaro sayohatlarda meʼyorga aylanishi uchun hukumatlar himoyalangan raqamli pasportlarni berish va tan olish tartibini kelishib olishlari kerak», — deb taʼkidladi Karin.

Yoʻlovchilarning deyarli yarmi (49%) sayohatlarni rejalashtirishda SIdan foydalanib boʻlgan. 21% uning yordamida muayyan yoʻnalishga reyslarni, 19% — eng arzon chiptalarni, 17% — sayohatlar uchun gʻoyalarni izlagan. 16% bron qilish uchun eng foydali joyni, 13% — byudjet doirasidagi reyslarni izlagan. «Aviakompaniyalar uchun nafaqat oʻz takliflarining SI-xizmatlarida mavjudligini taʼminlash, balki SI bilan muloqotni real bron qilishga aylantiradigan qulay usullarni yaratish ham muhimdir», — dedi Karin.

Immigratsiya talablari 43% yoʻlovchilarni muayyan mamlakatga sayohat qilishdan voz kechdirdi (bir yil avval 33%). Ulardan 53% i protseduralarning murakkabligini, 17% dan — mahfiylik masalalari va qiymatini asosiy sabab sifatida koʻrsatgan. Geosiyosiy muammolar va nizolar sababli soʻralganlarning 59% i sayohatlardan voz kechgan. Ularning 72% i uchun asosiy sabab xavfsizlik, 13% i uchun — sayohatning imkoni bor-yo'qligidagi noaniqlik, 10% i uchun — xarajatlarning ortishi boʻlgan.

86% yoʻlovchilar immigratsiya maʼlumotlarini oldindan elektron shaklda yuborishga tayyor (2025 yilda 83%). 45% yoʻlovchi immigratsiya protseduralaridan aeroportga kelgunga qadar oʻtishni afzal koʻrgan boʻlar edi (bir yil avval 41%). 60% vizalarni onlayn rasmiylashtirishni, 25% — konsullik yoki elchixonada shaxsan rasmiylashtirishni xohlaydi. «100 dan ortiq mamlakatlar elektron vizalar beradi, ammo ularni tekshirish boʻyicha yagona yondashuv deyarli yoʻq. Ushbu muammoni hal qilish vositalari allaqachon mavjud va hukumatlar ularni joriy etishlari kerak», — dedi Karin.

Parvozlardan eng yuqori qoniqish darajasi — Osiyo-Tinch okeani mintaqasi va Yaqin Sharqdan kelgan yoʻlovchilarda (90% dan). Undan keyin Afrika (89%), Shimoliy Amerika va Lotin Amerikasi (85% dan) hamda Yevropa (84%) bormoqda. Lotin Amerikasida qoniqish darajasi eng koʻp — 5 foizli punktga oshdi.

Yaqin Sharqdan kelgan yoʻlovchilar sayohatlarni rejalashtirishda boshqalarga qaraganda tesh-tez SIdan foydalanadilar (72%). Ular biometriyadan (84%) hamda roʻyxatdan oʻtishda (91%) va bron qilishda (88%) raqamli pasportlardan foydalanishga eng koʻp tayyordirlar. Yevropaliklar — eng ehtiyotkor: ulardan 35% i SIdan, 47% i biometriyadan foydalangan. Yevropada biometriyadan foydalanishga tayyorlik 70% ni, onlayn-roʻyxatdan oʻtishda raqamli pasportdan foydalanishga tayyorlik 79% ni tashkil etadi.

Biometriyadan foydalanish eng yuqori koʻrsatkichi Shimoliy Amerikada (63%), ammo maʼlumotlar sizdirilishi boʻyicha xavotirlar ham oʻsha yerda eng kuchli (64%). Osiyo-Tinch okeani mintaqasida elektron bagaj birkalaridan foydalanadigan yoʻlovchilar ulushi eng yuqori (oʻrtacha koʻrsatkich 42% boʻlganda 56%). Afrikaliklar kirish talablari sababli boshqalarga qaraganda tesh-tez sayohatlardan voz kechganlar (52%). Vizalarning murakkabligi va narxi ularning 84% i uchun sabab boʻlgan.

26–40 yoshdagi yoʻlovchilar orasida sayohatlarni rejalashtirishda SIdan oʻrtacha koʻrsatkich 49% boʻlganda 70% foydalangan. Ushbu guruhda biometriyadan 61%, elektron bagaj birkalaridan 52% foydalangan.