IATA uchishga qoʻyilmagan yoʻlovchilar uchun qoidalarni oʻzgartirishni taklif qildi

IATA kirish rad etilgan yoʻlovchilar uchun qoidalarni qayta koʻrib chiqishni taklif etdi

Xalqaro havo transporti assotsiatsiyasi (IATA) yoʻlovchilarga kelib tushganidan keyin kirish rad etilgan vaziyatlarda aviokompaniyalar va davlatlar oʻrtasida masʼuliyat hamda xarajatlarni taqsimlash tartibini yangilashga chaqirdi.

Assotsiatsiyaning fikricha, tashuvchilarning moliyaviy majburiyatlari kiritish rad etilishi sabablariga va aviakompaniya vaziyatning rivojlanishiga qanchalik taʼsir koʻrsata olganligiga bogʻliq boʻlishi kerak. Bu haqda IATAning 2026 yil 30 oktyabrda Makaoda eʼlon qilingan press-relizida aytiladi.

Aviakompaniyalar uchishdan oldin yoʻl hujjatlarini oldindan tekshirish orqali bunday holatlarning oldini olishga yordam beradi. Biroq, IATA taʼkidlaganidek, tashuvchilar har doim ham kirishni rad etish uchun barcha asoslarni aniqlashga qodir emas. Ularga bogʻliq boʻlmagan omillar qatorida assotsiatsiya toʻliq maʼlumotning yetishmasligi, murakkab firibgarlik sxemalari, migratsiya tendentsiyalarining oʻzgarishi, shuningdek, davlat organlarining immigratsiya va xavfsizlik boʻyicha qarorlarini tilga oladi.

Xalqaro fuqaro aviatsiyasi tashkiloti (IKAO) doirasida davlatlar tomonidan kelishilgan qoidalarga koʻra, aviakompaniyalar hujjatlar tegishlicha rasmiylashtirilmagani sababli kirish rad etilgan yoʻlovchilarni taʼminlash va ularga xizmat koʻrsatish uchun haq toʻlaydi. Agar rad etish boshqa holatlar bilan bogʻliq boʻlsa, xarajatlarni davlat organlari oʻz zimmasiga olishi kerak. Shu bilan birga, IATA immigratsiya organlari qarorlarining yetarlicha shaffof emasligiga va uchishdan oldin tashuvchilarga zarur boʻlgan maʼlumotlar tanqisligiga ishora qiladi.

IATAning operatsion faoliyat, xavfsizlik va himoya boʻyicha toʻngʻich vitse-prezidenti Nik Kerinning taʼkidlashicha, hatto aviakompaniyalar tomonidan hujjatlar tekshirilganda ham yoʻlovchilarga tayinlangan mamlakatga kirish rad etilishi mumkin. Bunday hollarda tashuvchilar qoʻshimcha xarajatlar, jumladan jarimalarni oʻz zimmalariga oladilar. Uning soʻzlariga koʻra, aviakompaniyalar tesh-tez kiritish rad etilishi sabablari tushuntirilmagan holda hisob-varaqlar yoki jarimalar toʻgʻrisidagi bildirishnomalarni olishadi. Kerinning hisoblashicha, maʼlumotlarni yanada ochiqroq almashish bunday vaziyatlarning takrorlanishining oldini olishga va moliyaviy yukni adolatliroq taqsimlashga yordam beradi.

IATA maʼruzasi 49 ta aviakompaniya va 22 ta chegara idoralari oʻrtasida oʻtkazilgan soʻrovnomaga asoslangan. Soʻrovda qatnashgan tashuvchilarning koʻpchiligi hujjatlardagi va ularni qayta ishlashdagi xatoliklar yoʻlovchilarni kiritmaslik holatlarining taxminan 20–30% ga sabab boʻlishini maʼlum qildi.

Bundan tashqari, 49 ta aviakompaniyadan 40 tasi immigratsiya organlari rad etish sabablarini ochiqlamagan vaziyatlarga duch kelgan, buning oqibatida tashuvchilar qabul qilingan qarorning asoslarini tushunmasdan yoʻlovchilarning qaytishini tashkil qilishlariga toʻgʻri kelgan.

Soʻrovda qatnashgan aviakompaniyalarning 90% dan ortigʻi IKAO qoidalariga koʻra davlatlar tomonidan qoplanishi kerak boʻlgan xarajatlarni loaqal qisman toʻlaganliklarini bildirdilar. Yoʻlovchining kiritilmasligi reyslarning kechiktirilishiga, chiptalarni qayta band qilishga, havo kemalaridan foydalanish va ekipajlar ishidagi uzilishlaga, kuzatib borish va hokimiyat organlari bilan uzoq vaqt muvofiqlashtirish zaruratiga olib kelishi mumkin.

Tadqiqot maʼlumotlariga koʻra, bitta kiritilmagan yoʻlovchi uchun oʻrtacha xarajatlar Shimoliy Osiyoda taxminan $4 mingni va Yevropada $14 mingni tashkil etgan. Javobgarlik shartlari, koʻrsatiladigan xizmatlar hajmi, yoʻlovchilarni qaytarish muddatlari va jarimalar miqdori mamlakatlar oʻrtasida, ayrim hollarda esa hatto bir davlatning aeroportlari oʻrtasida ham sezilarli darajada farq qiladi.

Soʻrovda ishtirok etgan barcha aviakompaniyalar bunday yoʻlovchilar bilan bogʻliq operatsion kechikishlar haqida xabar berishdi.

Maʼruzada, shuningdek, kirish rad etilgan yoʻlovchini taʼminlash uchun aviakompaniya qariyb 60 ming yevrolik hisob-varaq olgan holat keltiriladi. U elchixonaning koʻmagini kutib, olti oy davomida davlat organlari tomonidan hibsda ushlab turilgan. Taʼminlash qiymati kuniga 300 yevroni tashkil etgan.

Kerin bu holatni istisno tariqasidagi holat deb atadi va aviakompaniyalar oʻz xatolari uchun javob berishga tayyorligini, biroq holatlar ularning nazoratidan tashqarida boʻlsa, vaqt cheklovisiz yirik xarajatlarni koʻtarishga majbur boʻlmasligi kerakligini taʼkidladi.

IATA hukumatlarga tashuvchi hujjatlarni tekshirish boʻyicha zarur talablarni bajarmagan holatlarni va u taʼsir qila olmagan vaziyatlarni aniq ajratishni taklif qiladi.

Assotsiatsiya, shuningdek, jarimalar va xarajatlarni taqsimlash aviakompaniyaning tegishli darajadagi eʼtiborliligi, vaziyatni nazorat qilish darajasi va kirishni rad etishning aniq sabablarini hisobga olgan holda belgilanishi tarafdori. Bunda tashuvchilarga kiritish rad etilishi asoslari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar qonunchilikda ruxsat berilgan doirada taqdim etilishi kerak.

Bunday holatlar sonini kamaytirish uchun IATA yoʻlovchilar haqida oldindan axborot berish interaktiv tizimidan (iAPI), hujjatlarni raqamli tekshirish vositalaridan, immigratsiya masalalari boʻyicha ofitserlar bilan oʻzaro hamkorlik mexanizmlaridan va tezkor eskalatsiya kanallaridan kengroq foydalanishni tavsiya qiladi. Assotsiatsiyaning fikricha, ushbu vositalar uchishdan oldin muammolarni aniqlashga va munozarali vaziyatlarni tezroq hal qilishga yordam beradi.

Alohida taklif kirishi rad etilgan yoʻlovchilarni qaytarishni tashkil etishga tegishli. IATA davlat organlari va aviakompaniyalar oʻrtasida oʻz vaqtida xabardor qilish va yanada samarali oʻzaro hamkorlikni yoʻlga qoʻyishni zarur deb hisoblaydi.

Kerinning soʻzlariga koʻra, ikkala tomon ham chegaralar xavfsizligini va toʻsiqsiz sayohatlarni taʼminlashdan manfaatdor.

Buning uchun, deb taʼkidladi u, yoʻlovchining tayinlangan mamlakatga kirishi mumkinligini imkon qadar erta aniqlash, rad etilgan taqdirda esa masʼuliyat va xarajatlarni har bir tomonning vaziyatni nazorat qilish boʻyicha real imkoniyatlarini hisobga olgan holda taqsimlash zarur.