Gavananing qulashini kutayotgan va bunga tayyor turgan badavlat kubalik amerikaliklar

Gavana qulashini kutayotgan va bunga tayyor turgan badavlat kubalik amerikaliklar

Xuan Omar Siksto oʻzi va hamkasblari «darhol Kubaga borib, biznes boshlashga» tayyor ekanliklarini aytmoqda

Mayamidagi yetakchi plastik jarrohlardan birining Biskeyn qoʻltigʻiga qaragan hashamatli uyida Floridaning eng boy kubalik amerikalik oilalaridan baʼzilari toʻplanishdi.

Ular yangi tashkil etilgan Kuba-Amerika milliy savdo palatasining (CANCC) toʻrtinchi yigʻilishida Kuba kelajagi haqidagi oʻz qarashlarini muhokama qilish uchun uchrashmoqdalar.

Qoʻllarida rom va bilaklarida Rolex soatlari boʻlgan bu odamlar — Mayamining eski gvardiyasidir. Bakardi va Babun kabi tanish kubalik amerikalik familiyalarga ega insonlar basseyn boʻyida suhbatlashib, orol iqtisodiyotining ayanchli ahvolini muhokama qilmoqdalar va soʻnggi siyosiy gʻimir-gʻimirlar haqida gʻiybat almashmoqdalar.

«Bugungi kechadan maqsad — Mayami-Deyd okrugidagi eng koʻzga koʻringan kubalik amerikalik tadbirkorlarni bir tom ostiga yigʻishdir», deydi CANCC prezidenti Xuan Omar Siksto, «va maqsad — rejim qulashi bilan Kubada boʻlish».

Uning mehmonlari bu lahza yaqin ekanligiga ishonishadi.

Kubalik muhojirlarning bu qudratli jamiyati 1959 yilda hokimiyat tepasiga kelgan marhum inqilobiy yetakchi Fidel Kastro ularning yerlarini tortib olib, oilaviy bizneslarini milliylashtirganidan beri kommunistik hukumatni yomon koʻrib keladi.

Yillar davomida ular Vashingtonning oʻz vatanlariga nisbatan siyosatini shakllantirishga yordam berish uchun Floridadagi siyosiy va iqtisodiy taʼsirlaridan foydalanib kelishdi.

Siksto orolni oʻsmirlik chogʻida tark etgan. Hozirda 80 yoshdan oshgan ushbu koʻchmas mulk developeri uning tashkiloti Kubadagi «keyingi kun» deb atagan reja ustida ishlayotganini aytadi.

CANCC Kuba fond birjasini tashkil etish taklifini ilgari surdi va energetika infratuzilmasidan tortib oziq-ovqat xavfsizligigacha boʻlgan barcha sohalarni qamrab oluvchi qoʻmitalarni tuzdi.

Kommunizmdan keyingi Kuba uchun reja tuzish Mayamida yangilik emas.

Oʻn yillar davomida manfaatdor guruhlar tomonidan son-sanoqsiz hujjatlar va logistik sxemalar ishlab chiqilgan boʻlib, ularning baʼzilari boshqalariga qaraganda ehtiyotkorroq va realroqdir.

Hozirgi farq shundaki, deydi Siksto, Tramp maʼmuriyati orolda butunlay oʻzgarish qilishga intilmoqda. Uning aytishicha, ular taʼsir doirasiga ega aloqalarga, jumladan, Davlat kotibi Marko Rubioga yaqin odamlarga chiqish imkoniyatiga ega.

«Insonparvarlik yordami va tibbiy buyumlar yetkazib berish bilan bir qatorda, biz darhol Kubaga borib, biznes boshlaymiz», deydi Siksto.

AQShning orolga neft import qilish boʻyicha blokadasidan keyin Kubadagi iqtisodiy vaziyat yomonlashdi

Kubaning oʻzida bunday daʼvolar asosan shubha bilan kutib olinmoqda.

Vashingtonning Kubaga qarshi «maksimal bosim» kampaniyasiga javoban, orol rahbariyati yaqinda 176 ta iqtisodiy liberallashtirish choralarini eʼlon qildi. Kuba prezidenti Migel Dias-Kanel ular «sotsializm himoyasini ilgari surish, ijtimoiy adolatni qoʻllab-quvvatlash va kengaytirish uchun» ekanligini aytdi.

Tanqidchilar uchun bu choralar xuddi haqiqiy kapitalizmga oʻxshaydi — xususiy biznesdagi ishchilar soniga qoʻyilgan cheklovlarni olib tashlash, kubalik xodimlarni toʻgʻridan-toʻgʻri ishga olish va ishdan boʻshatishga ruxsat berish hamda bir vaqtning oʻzida bir nechta korxonalarga, jumladan, kubalik amerikaliklar tomonidan egalik qilishga yoʻl qoʻyish.

Shunday boʻlsa-da, CANCC yigʻilishidagilar bu islohotlarni yuzaki deb baholab, ular investorlar uchun hech qanday real himoya taqdim etmasligini aytishdi. Amaldagi rejim hokimiyatda qolar ekan, ular «Kubaga qadam ham bosmaydilar», dedi Siksto.

Baʼzi tahlilchilar bunday rejalashtirish uchrashuvlarini vaqtli deb hisoblashadi. Kubalik amerikaliklar Kubada tez orada oʻzgarishlar boʻlishiga amin boʻlishsa-da, hech kim bu oʻzgarishlar qanday shaklda boʻlishini ishonch bilan ayta olmaydi — yanvarda Venesuelada kuzatilganidek AQShning harbiy aralashuvimi? Yoki orol rahbariyati bilan yangi iqtisodiy kelishuvmi?

«Hozirgi vaqtda AQSh maʼmuriyati tomonidan yaratilgan, tez orada qandaydir "keyingi kun" kelishi yoki Kuba "navbatdagi" boʻlishi haqidagi juda katta umidlar keyinga surildi», deydi Mayami universiteti tarix kafedrasi dotsenti Mayk Bustamante.

AQShda noyabr oyida boʻlib oʻtadigan oraliq saylovlar yaqinlashayotgani va Tramp maʼmuriyati Eron urushi «botqogʻiga» botib qolgani sababli, Bustamantening aytishicha, yangi tashqi sarguzashtlarga ishtiyoq juda kam.

«Ular hozir qilayotgan ishlaridan, yaʼni sanktsiyalarni tomchilab kiritishdan koʻra koʻproq chora koʻrishlarini tasavvur qilish juda qiyin».

Yanvar oyidan beri orolning neft taʼminoti amalda uzib qoʻyilgani allaqachon jiddiy keskinlashuvni anglatadi, deydi Mayk Bustamante. Bu oddiy odamlarning aksariyati uchun hayotni chidab boʻlmas darajaga keltirgan boʻlsa-da, Kubada hali «siyosiy burilish nuqtasi uchun zamin yaratgani yoʻq», deya qoʻshimcha qiladi u.

Kuba hukumati CANCC haqida izoh bermadi. Ammo bunday guruhlar anʼanaviy ravishda inqilobchilarning gʻazabini qoʻzgʻatadi, ular Mayamidagi tanqidchilar tomonidan siqib chiqarilmasliklarini taʼkidlashadi.

Men baʼzi mehmonlardan orol azob-uqubatlarining asosiy manbasini — AQShning oʻnlab yillar davom etgan iqtisodiy embargosini va hozirgi yoqilgʻi blokadasini qoʻllab-quvvatlayotgan odamlarning oʻzlari endilikda aksariyat kubaliklarning ishtirokisiz uni qayta tiklash rejalarini tuzayotganidagi ziddiyatni koʻra olyapsizlarmi, deb soʻrayman.

Kubalik amerikalik qishloq xoʻjaligi eksperti Ugo Orizondo uchun Kuba taraqqiyoti boʻyicha yoʻl xaritasini tayyorlash shunchaki amaliy zaruratdir. «Hozir Kuba qora tuynukka oʻxshaydi, u yerda nima boʻlayotganini bilmaymiz», deb tan oladi u. «Ammo biz [investitsiya uchun] salohiyatni bilamiz».

Orizondo kubaliklarning nima uchun xorijiy investorlar ekin maydonlariga boʻlgan huquqlar kabi nozik narsalarni sotib olishini istamasligini tushunishini aytadi. «Ammo ular bu yer bilan nima qilishadi?» deb soʻraydi u. «Investorlar kelganda, ular yerga pul va texnologiya olib kelishadi».

Uning aytishicha, agar Kuba oʻz xalqini boqish va oziq-ovqat importiga qaramlikni kamaytirish uchun yetarli mahsulot ishlab chiqarmoqchi boʻlsa, ikkalasi ham zudlik bilan zarur.

Yerga egalik qilish huquqi badavlat kubalik amerikaliklarning ushbu avlodi tomonidan taklif qilingan har qanday qayta tiklash rejasining markazida turadi. Xuan Omar Sikstoning aytishicha, uning otasi inqilob tufayli Kubaning Pinar-del-Rio provintsiyasidagi beshta mulki va bitta fermasidan ayrilgan. U ushbu uylarda yashayotgan biror bir oilani koʻchirib yuborish niyati yoʻqligini taʼkidlasa-da, milliylashtirilgan yer uchun tovon puli talab qiladi.

«Men otam bilan hayotimning besh yilini oʻsha fermada ishlab oʻtkazdim va ular uni tortib olishdi. Men qaytarib berilishini yoki tovon toʻlanishini xohlayman. Hatto bir dollarga bir tiyin berishsa ham, olaman».

«Bu maʼnaviy adolatdir», deydi u.

Kuba hukumati bunday tarixiy mulk daʼvolarini qaram ishchilar va qullar hisobiga boylik orttirgan korruptsiyalashgan yer egalari elitasining alami sifatida taqdim etadi. Kubada qullik va qaram mehnat tizimi XIX asrning oxirigacha tugatilmagan edi.

Hukumat, shuningdek, muhojirlar Kastro ularning dalalarini ishchilar va davlatga topshirgan yer islohotlarini hech qachon qabul qila olmasliklarini aytadi.

«Shakar zavodlarimizning aksariyati buzib tashlangan, ammo biz u yerlarni qaytarib olamiz va ishlab chiqarishni yoʻlga qoʻyamiz», deydi mulk huquqi daʼvolarini qoʻllab-quvvatlayotgan muhojirlar guruhi — Kuba shakar zavodlari egalari milliy assotsiatsiyasi prezidenti Nikolas Gutyerres.

«Men bu yerlarda faqat shakar boʻladi deb vaʼda bermayman», deydi u.

«Bu etanol, kogeneratsiya, quyosh panellari yoki suvni tozalash qurilmalari boʻlishi mumkin. Kim biladi? Koʻplab turli xil variantlar mavjud», deydi u. «Biz ularni ishlab chiqarishga jalb qilishimiz, kubalik ishchilarga haqiqiy ish haqi toʻlanishini taʼminlashimiz va butun orol boʻylab multiplikativ iqtisodiy samara yaratishimiz kerak».

Ugo Orizondo Kubadagi hozirgi vaziyatni bilish qiyinligini tan oladi

Ichimliklarida muzlar jaranglab, mukammal parvarish qilingan maysazordagi palma daraxtlari orasidan salqin shamol esib turarkan, CANCC aʼzolari buni juda oddiy qilib koʻrsatishadi. Ammo ularning uchrashuvidan bir necha soat oʻtmay, Kubada bu yil oltinchi marta butun mamlakat boʻylab elektr energiyasi oʻchdi.

Mayamidagi oʻzgarishlar borasidagi umidlar va Kubadagi real vaziyat oʻrtasidagi farq hayratlanarli. Mayamida yashovchi koʻplab kubaliklar ular uzoq vaqtdan beri ibodat qilib kutgan katta oʻzgarishlar juda yaqin ekanligiga ishonishadi.

Agar shunday boʻlsa, bu muqarrar ravishda jiddiy ijtimoiy va gumanitar larzalarni keltirib chiqaradi, bunga qiynalayotgan orol tayyor emas. Diasporaning qoʻllab-quvvatlashi sof shaxsiy manfaatlardan koʻra ezgu niyatda boʻlsa ham, orolning ishdan chiqqan elektr tarmogʻini taʼmirlashning oʻzi 8 milliarddan 10 milliard dollargacha (6 milliarddan 7,5 milliard funt sterlinggacha) baholanmoqda.

Kubadagi istalgan soha — qishloq xoʻjaligidan tortib turizmgacha — muhojirlarning boyligi va siyosiy aloqalari tufayli qayta tiklanishidan oldin, kubaliklar hamon oziq-ovqat, suv, yoqilgʻi va dori-darmonlarning jiddiy taqchilligiga duch kelmoqdalar. Mayamining ulugʻvor rejalari qanday boʻlishidan qatʼi nazar, aksariyat kubaliklar shunchaki tez orada hayot bir oz osonlashishidan umidvor.